Ενα οικονομικό θαύμα που κράτησε μόνο έξι χρόνια

Από το 2003 έως το 2010, την εποχή που συνέπεσε με την περίοδο διακυβέρνησης της Βραζιλίας από τον Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, η Βραζιλία πέρασε μια «χρυσή εποχή» παρουσιάζοντας ανάπτυξη κατά μέσο όρο 4% και ένα εντυπωσιακό 7,5% το 2010 εν μέσω της διεθνούς οικονομικής κρίσης. Συνέβη όμως και κάτι ακόμα πιο σημαντικό: περίπου 30 εκατ. άνθρωποι, σε μια χώρα 200 εκατ., από το να κινούνται στην παραοικονομία πέρασαν στη φανερή οικονομία – απέκτησαν δηλαδή δουλειά με συμβόλαιο και πληρωμένες διακοπές.

Με λίγα λόγια, ενσωματώθηκαν στην κοινωνία δημιουργώντας μια νέα και ισχυρή κοινωνική τάξη. Ετσι, η Βραζιλία έκανε ένα τεράστιο άλμα. Η εντυπωσιακή ανάπτυξη της χώρας φαινόταν ότι δεν θα τελείωνε ποτέ και σύμβολό της ήταν η ανάληψη τον Οκτώβριο του 2009 των Ολυμπιακών Αγώνων του 2016, για πρώτη φορά στη Λατινική Αμερική. Το Ρίο ντε Ζανέιρο άφησε πίσω μητροπόλεις όπως το Σικάγο, το Τόκιο και η Μαδρίτη.

Σήμερα, έξι χρόνια μετά, η μεγάλη αυτή χώρα της Νότιας Αμερικής φλερτάρει με την ύφεση, ο πληθωρισμός έχει φθάσει το 7,7%, η ανεργία αυξάνεται, το δολάριο πωλείται κάθε μέρα όλο και πιο ακριβά και η Βραζιλία βυθίζεται σε πολιτική κρίση. Πέρα από όλα αυτά έχει ξεσπάσει ένα τεράστιο σκάνδαλο διαφθοράς που φαίνεται να κλονίζει συθέμελα τους πολιτικούς θεσμούς της χώρας και τη δομή της εξουσίας. Τι συνέβη; Πότε άρχισε η κατηφόρα;

Οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι ο κύκλος επέκτασης της οικονομίας που ξεκίνησε με τον Λούλα, ο οποίος επωφελήθηκε επιδέξια από τις συνθήκες, έκλεισε κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας της προέδρου Ντίλμα Ρουσέφ (2010-2014). Πριν από αυτό, οι Βραζιλιανοί που εισήλθαν σε μια νέα κοινωνική τάξη, πήραν φθηνά δάνεια και πιστωτικές κάρτες, άρχισαν να αγοράζουν προϊόντα και έτσι η ανάπτυξη της οικονομίας επιταχύνθηκε. Οι εξαγωγές και κυρίως οι πωλήσεις σόγιας στην Κίνα έριξαν και άλλο λάδι στην μηχανή της οικονομίας, η οποία απέκτησε ξεχωριστή δυναμική σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, σταδιακά οι οικογένειες χρεώθηκαν πολύ λόγω της υπερβολικής κατανάλωσης και οι εξαγωγές στην Κίνα μειώθηκαν. Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας της Ρουσέφ, παρά την παγκόσμια κρίση, έγινε προσπάθεια να δοθεί οξυγόνο με επενδύσεις σε δημόσια έργα και περαιτέρω ενθάρρυνση της καταναλωτικής πίστης.  

Κάποια στιγμή, όπως είχαν προειδοποιήσει οι οικονομολόγοι, ο κύκλος έκλεισε. Η ίδια η Ρουσέφ το παραδέχθηκε μετά τη νίκη της στις εκλογές του 2014 (πολύ αργά, σύμφωνα με τους ειδικούς, που κατηγορούν την πρόεδρο ότι καθυστέρησε τη λήψη αντιλαϊκών μέτρων για να κερδίσει ψήφους). Η οικονομική κάμψη είναι δραματική: η κυβέρνηση της Μπραζίλια προχωρά τώρα σε περικοπή των δημοσίων δαπανών, αύξηση των φόρων και των επιτοκίων (που φρενάρουν την κατανάλωση και συγκρατούν τον πληθωρισμό), καθώς και αύξηση στις τιμές του πετρελαίου και της ηλεκτρικής ενέργειας.
Ολα αυτά συνέπεσαν με μια πολιτική κρίση η οποία εκφράστηκε και στις πρόσφατες εκλογές. Η Ρουσέφ του Εργατικού Κόμματος κέρδισε τον Εσιο Νέβες του φιλελεύθερου κόμματος της Σοσιαλδημοκρατίας με ελάχιστη διαφορά – 51,6% έναντι 48,3% του αντιπάλου της. Ηταν η μικρότερη διαφθορά σε εκλογές στη Βραζιλία μετά το τέλος της δικτατορίας, το 1985.

Η δυσπιστία και ο φαύλος κύκλος
Η ακραία πόλωση επιδεινώνει τα οικονομικά αποτελέσματα, ενώ βαραίνουν πολύ στη σημερινή κατάσταση οι κατηγορίες για διαφθορά στο σκάνδαλο της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας Petrobras – που χρονολογούνται από την εποχή του Λούλα, όταν η Ρουσέφ ήταν πρόεδρος της εταιρείας. Η έντονη δυσπιστία των πολιτών προς τους διεφθαρμένους πολιτικούς βυθίζει βαθύτερα τη χώρα σε κρίση.