Μανού Ντιμπάνγκο: Αυτός, ναι, είναι ζωντανός θρύλος!

Τα παιδικά του χρόνια στο Καμερούν μοιάζουν ό,τι πρέπει για όσους λατρεύουν ιστορίες με άρωμα εξωτισμού. Μεγάλωσε στην πόλη Ντουάλα και η πρώτη του επαφή με τη μουσική ήταν η γυναικεία χορωδία στο συνοικιακό προτεσταντικό παρεκκλήσι, που τελούσε υπό τη διεύθυνση της μητέρας του. Σχεδιάστρια ρούχων εκείνη διατηρούσε στο σπίτι ένα ατελιέ γεμάτο μαθητευόμενες, που επίσης λάτρευαν το τραγούδι. Το γραμμόφωνο που μια μέρα είχε φέρει στο σπίτι ο πατέρας του, δημόσιος υπάλληλος εκείνη την εποχή, ήταν ακόμα μία μυστική αγάπη, για να μη μιλήσουμε για τους μουσικούς που τα βράδια εργάζονταν σε μπαρ και ξενοδοχεία διασκεδάζοντας γάλλους αποικιοκράτες και την επομένη έπαιζαν τις αναμεμειγμένες με τον καιρό μελωδίες τους στη γειτονιά.

Ο Μανού Ντιμπάνγκο βέβαια είχε και ισχυρή προσωπικότητα. «Το ερώτημα είναι αν γίνεσαι ή αν γεννιέσαι μουσικός» σκέφτεται σήμερα, 81 ετών πια. «Νομίζω ότι γεννιέσαι, όπου κι αν σε βρει αυτό. Οταν είσαι παιδί, η μουσική σε ενδιαφέρει περισσότερο από το ποδόσφαιρο ή τη ζωγραφική και οι συνθήκες στην αρχή της ζωής σου απλώς ενισχύουν την αγάπη. Μετά προχωράς μαζί της».

Οταν πάντως η οικογένεια μετακόμισε στο Παρίσι στα τέλη του 1940, ο γιος έμαθε πιάνο και σαξόφωνο, ταυτόχρονα όμως συνειδητοποίησε και ότι «σημασία έχει οι διαφορετικοί και θετικοί άνθρωποι που συναντάς να είναι περισσότεροι από τους ομοίους σου και τους αρνητικούς». Ποιοι ήταν οι πρώτοι; Ο τραγουδιστής Ζοζέφ Καμπασέλε, τον οποίο ο Ντιμπάνγκο σύντομα συνάντησε στις Βρυξέλλες εν μέσω των διαπραγματεύσεων για την ανεξαρτησία του Κονγκό, λίγο προτού το επισκεφθούν ως African Jazz. Ο Λούις Αρμστρονγκ, τον οποίο θαύμαζε μέχρι που του έσφιξε το χέρι. Μουσικοί επίσης που γνώρισε κυρίως από την τέχνη τους όπως Αρίθα Φράνκλιν, Τζέιμς Μπράουν, Μάρβιν Γκέι ή Μπομπ Μάρλεϊ. Οχι ότι νοσταλγεί εκείνα τα χρόνια. «Σιχαίνομαι τη λέξη και αισθάνομαι μόνο τυχερός που είμαι στην πιάτσα μισό αιώνα» λέει. Ούτε φουσκώνει από υπερηφάνεια για τότε που μαζί με τον Φέλα Κούτι ή τον Σάνι Αντέ διέδιδαν τη μουσική της μαύρης ηπείρου. «Καθένας μας ερχόταν από τον δικό του τόπο» διευκρινίζει, «και έτυχε να πηγαίνουμε προς την ίδια κατεύθυνση. Επίσης, ξέρετε, η Αφρική δεν είναι μία χώρα».

ΤΟ ΣΟΥΞΕ ΤΟΥ 1973. Οπως και ένας μουσικός δεν είναι ένα τραγούδι. Στην περίπτωση του Ντιμπάνγκο, το σουξέ που τον στιγμάτισε ήρθε νωρίς, προτού συνεργαστεί με ονόματα όπως Fania All Stars, Χέρμπι Χάνκοκ, Sly & Robbie ή ηχογραφήσει δίσκους όπως Cubafrica και Rasta Souvenir. Ηταν το «Soul Makossa» του 1973, που σύστησε στον πλανήτη έναν πεταχτό καμερουνέζικο ρυθμό και που τον καθιέρωσε ως έναν εκ των ιδρυτών της world music. Σήμερα αισθάνεται ότι «είναι τυχερός όποιος έχει και ένα κομμάτι που το γνωρίζουν όλοι – όπως συνέβαινε λ.χ. με το «What I’d say» του Ρέι Τσαρλς, παρότι είχε γράψει αμέτρητα άλλα καλά – και που περιμένουν να το ακούσουν στις συναυλίες ακόμα κι αν εκείνου δεν του αρέσει», ξεκαθαρίζει όμως ότι τίποτα από αυτά δεν τον καθιστά κάποιου είδος αφρικανό εκπρόσωπο. Πιστεύει ότι το κοινό βλέπει μερικούς μουσικούς ως χαρακτηριστικό δείγμα όχι μιας χώρας αλλά μιας ηπείρου, κάτι που δεν ισχύει ακριβώς με τον Μπαχ και τον Ραχμάνινοφ. «Δεν υπάρχει πάντοτε συλλογική εμπειρία στη μουσική» λέει κάπως πικρά. «Κι εγώ κάνω ένα προσωπικό ταξίδι».

Κατά τη διάρκειά του είδε να αλλάζουν πολλά. «Δουλειά του μουσικού είναι να διαχειρίζεται τις αλλαγές, αλλιώς ας μείνει στο χωριό του και δεν θα υπάρχει πρόβλημα» είναι ο αφορισμός του. Είδε αμέτρητες τεχνολογικές τομές: προς το χειρότερο («ξεκινήσαμε από μεγάλους δίσκους των 78, 45 και 33 στροφών, έπειτα πήγαμε στις μικρότερες κασέτες, στα CD και τώρα με τα MP3 το μέσο είναι πια εντελώς αόρατο») ή προς το καλύτερο («πλέον προέρχονται διάφορα πράγματα από την Αφρική που διαθέτει πολλά μουσικά ή και κινηματογραφικά στούντιο, δεν χρειάζεται επομένως να ακούμε μόνο Μπιγιονσέ, μπορούμε να γνωρίσουμε και τον Richard Bona»). Στη γειτονιά της πατρίδας του, τη Δυτική Αφρική, είδε οργανώσεις όπως η Μπόκο Χαράμ, που κατά τη γνώμη του «η ύπαρξή τους δεν οφείλεται στην αποικιοκρατία, ενώ και στην Ευρώπη έχετε παρόμοια προβλήματα». Είδε, τέλος, ή έστω άκουσε, ότι στις ΗΠΑ η αστυνομική βία κατά των Αφροαμερικανών γνωρίζει έξαρση. «Μια χώρα με θανατική ποινή, είναι μια βίαιη χώρα» λέει ο Ντιμπάνγκο. «Οπου και να πας, όμως, θα βρεις ανθρώπους που θέλουν να δίνουν λύσεις, να χτίζουν και άλλους που θέλουν να προκαλούν προβλήματα, να γκρεμίζουν. Σήμερα έχουμε πολλούς από τους τελευταίους».

Μάικλ Τζάκσον και Ριάνα
Τόση ήταν η επιτυχία του «Soul Makossa» του 1973, που οι DJs της εποχής δεν άφηναν πάρτι χωρίς να το βάλουν στο πικάπ τους. Μια δεκαετία αργότερα, ο Μάικλ Τζάκσον θα ενσωμάτωνε τη βασική μελωδία του στο τραγούδι «Wanna be startin’ somethin», με αποτέλεσμα να δεχθεί μήνυση από τον Ντιμπάνγκο. Το ίδιο έπαθε πολύ αργότερα η Ριάνα, που χρησιμοποίησε μέρος του κομματιού στο «Don’t stop the music».

INFO
Manu Dibango, αύριο στις 21.00 στο Gazarte (Βουτάδων 32-34, Γκάζι). Εισιτήρια: 20, 35, 45 ευρώ στην προπώληση, 23, 38, 48 ευρώ στο ταμείο. Τη συναυλία ανοίγουν οι έλληνες Happy Dog Project