…και το ξαναζεσταμένο σενάριο του 2015

Κανένας αξιωματούχος δεν θα το επιβεβαιώσει. Κι όμως, είναι βέβαιο ότι στην Τράπεζα της Ελλάδος όπως και στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, στην Κομισιόν και στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχουν επεξεργαστεί σενάρια ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων. Η σχετική αναφορά του Γερούν Ντεϊσελμπλούμ στο παράδειγμα της Κύπρου δεν έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία.

Η Τράπεζα της Ελλάδος το είχε κάνει και το 2012, σε συνεργασία πάντα με την τότε τρόικα. Ηταν μια προετοιμασία για να αντιμετωπιστεί ένα ενδεχόμενο bank run, που φαινόταν τότε αρκετά πιθανό σε περίπτωση εκλογής του ΣΥΡΙΖΑ. Αλλωστε, κατά τη διάρκεια περίπου δύο εβδομάδων πριν από τις εκλογές έφυγαν γύρω στα 13 δισ. ευρώ από τις ελληνικές τράπεζες.

Ο κίνδυνος ΧΡΕΟΚΟΠΙΑΣ. Η κατάσταση σήμερα είναι διαφορετική αλλά μάλλον χειρότερη, έτσι όπως έχουν εξελιχθεί τα πράγματα. Και αυτό διότι δεν είναι πλέον μόνο η ρευστότητα των τραπεζών που εξαντλείται – καθώς από τον Δεκέμβριο έχουν μειωθεί κατά 26 δισ. ευρώ οι καταθέσεις – αλλά και η δυνατότητα του ελληνικού Δημοσίου να πληρώνει τις υποχρεώσεις του. Με λίγα λόγια, εκτός από τον κίνδυνο φυγής καταθέσεων, αντιμετωπίζουμε και τον κίνδυνο της χρεοκοπίας.

Το 2012, επισημαίνουν οι αναλυτές, η Ελλάδα όδευε προς τις εκλογές έχοντας εισπράξει, ούτε λίγο ούτε πολύ, 75 δισ. ευρώ από τα 130 δισ. ευρώ του δεύτερου προγράμματος που είχε εγκριθεί λίγο πριν, υπό την πρωθυπουργία του Λουκά Παπαδήμου. Αυτά ήταν αρκετά για να πληρώνει τις δανειακές υποχρεώσεις της. Δεν υπήρχε κίνδυνος χρεοκοπίας, υπήρχε απλώς κίνδυνος ρευστότητας.

Εναντι του κινδύνου αυτού, ο τότε διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος Γιώργος Προβόπουλος – σε συμφωνία με την τρόικα – είχε λάβει τα μέτρα του με ένα σχέδιο συμφωνημένο με τους εταίρους, το οποίο βασιζόταν σε δύο ειδών περιορισμούς: στις αναλήψεις από τα γκισέ και τα ΑΤΜ αφενός και στην εξαγωγή συναλλάγματος αφετέρου. Η εξαγωγή συναλλάγματος για οποιονδήποτε λόγο, είτε για πραγματοποίηση εισαγωγών είτε για σπουδές ή νοσηλεία, θα έπρεπε να περάσει από την έγκριση της Επιτροπής Συναλλάγματος και φυσικά να γίνεται με μέτρο. Οπως τον παλιό καλό καιρό της δραχμής προτού μάλιστα αρχίσει η σταδιακή κατάργηση των ελέγχων στο συνάλλαγμα. Ολα αυτά θα ίσχυαν μέχρις ότου άλλαζε η συμπεριφορά των πολιτών. Κάτι που προφανώς θα απαιτούσε πολιτική αλλαγή.

Να σημειωθεί ότι είχαν προηγηθεί τρεις χρηματαποστολές με αεροπλάνα από το εξωτερικό που εξασφάλισαν στις ελληνικές τράπεζες επαρκή ρευστότητα, έτσι ώστε να μην προκληθεί πανικός. Οταν όμως πλησίασε η ώρα των εκλογών, η εκροή ήταν ασυγκράτητη και ο σχεδιασμός σεναρίων περιορισμού στην κίνηση κεφαλαίων αναπόφευκτος.

ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ; Φρεσκαρισμένο το σημερινό σενάριο των περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων δεν μπορεί παρά να έχει στον πυρήνα του τον ίδιο στόχο: να αποτρέψει την αποσταθεροποίηση του τραπεζικού συστήματος και τον κίνδυνο εξόδου τελικά από το ευρώ.

Από τη στιγμή που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν στηρίζει την παροχή ρευστότητας στις ελληνικές τράπεζες, σημειώνουν τραπεζικές πηγές, αυξάνοντας π.χ. σημαντικά το όριο του ELA και εφόσον η εκροή καταθέσεων επιταχυνθεί, η επιβολή περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων θα είναι μονόδρομος.

Μάλιστα, κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι ίσως ενθαρρύνουν ένα τέτοιο μέτρο ώστε να μη χρειαστεί να δανειοδοτήσουν περαιτέρω την Ελλάδα αυξάνοντας τις ζημιές τους σε περίπτωση Grexit.

Τραπεζική πηγή με γνώση των σχεδίων αυτών υποστηρίζει ότι οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων είναι στην πραγματικότητα ένας προθάλαμος, που σε οδηγεί τελικά στην έξοδο από την ευρωζώνη.

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ. Ο αντίλογος είναι ότι αυτό δεν συνέβη στην περίπτωση της Κύπρου, όπου το μέτρο λειτούργησε αποτελεσματικά. Ωστόσο, η Κύπρος βρισκόταν τότε στην αρχή της εφαρμογής του προγράμματός της. Οι περιορισμοί σταθεροποίησαν την κατάσταση στις τράπεζες και συμπλήρωσαν τη χρηματοδότηση της οικονομίας.

Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα είναι στο τέλος του και η κυβέρνηση δεν θέλει να το εφαρμόσει. Οι περιορισμοί μπορεί να δώσουν βραχυπρόθεσμα μια ανάσα σε μια δύσκολη φάση της διαπραγμάτευσης, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν θα μπορέσουν να λύσουν από μόνοι τους το πρόβλημα της χρηματοδότησης του Δημοσίου. Για να λυθεί αυτό απαιτείται η ομαλοποίηση της σχέσης με τους εταίρους ώστε να εισπραχθεί η δόση που εκκρεμεί των 7,2 δισ. ευρώ.

Τα 6,7 δισ. ευρώ τον Ιούλιο – Αύγουστο για την εξόφληση των ομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δεν θα μπορέσουν παρά να πληρωθούν χωρίς αυτά τα χρήματα. Ωστόσο και τα μικρότερα ποσά των χρεολυσίων τους μήνες Απρίλιος, Μάιος και Ιούνιος θα απαιτήσουν τουλάχιστον χείρα βοηθείας από την ΕΚΤ. Κάτι που προϋποθέτει να ξαναγίνει παραγωγική η διαπραγμάτευση με τους δανειστές.