«Στο πολιτικό τραγούδι έχουμε την ίδια αμηχανία με την πολιτική»

Πριν ακριβώς από 38 χρόνια σε ένα εντελώς διαφορετικό μουσικό και κοινωνικό τοπίο ο Μιχάλης Γρηγορίου μελοποίησε τα «Ανεπίδοτα γράμματα» του ποιητή Αρη Αλεξάνδρου. Ο λόγιος συνθέτης με διορθώνει: «Είναι μέρη μιας καντάτας. Δεν είναι ακριβώς τραγούδια. Είχα διαβάσει πολύ παλιά την ποίηση του Αλεξάνδρου. Μου είχαν κάνει εντύπωση η αντιηρωικότητα και η ευαισθησία των στίχων. Οταν ήταν εξόριστος στη Μακρόνησο, τον πλησίασε μια μέρα ο Τάσος Λειβαδίτης και του είπε πως τον στραβοκοιτάνε οι άλλοι επειδή μιλάει σε αυτόν τον “αναθεωρητή”. Και κείνος του απάντησε: “Εγώ εδώ Τάσο μου βρίσκομαι για τους δικούς μου λόγους και όχι για τους δικούς τους”. Ολα αυτά με συγκίνησαν, συν η ανεδαφικότητα τότε πως ως γενιά μουσικών (Βαγγέλης Κατσούλης, Μαραγκόπουλος κ.ά.) νιώθαμε πως συνομιλούμε με την Ιστορία μέσω της μουσικής μας».

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Σήμερα το έργο παίζεται στο Μέγαρο Μουσικής, πρώτη φορά σε δημόσια εκτέλεση. Η μία φωνή του τότε θα είναι εδώ – η Αφροδίτη Μάνου. Η άλλη θα απουσιάζει, μιλάω για τον Σάκη Μπουλά: «Τότε, μου τον σύστησε ο Θάνος Μικρούτσικος. Ηταν κανονικός βαρύτονος. Μια ζεστή φωνή και στην αφήγηση είδαμε τότε – κατ’ αρχάς ο Θάνος που τον είχε ανακαλύψει – τα σπέρματα ενός καλού ηθοποιού» θυμάται ο Γρηγορίου. Και αναβιώνει το κάδρο της εποχής: «Είχαμε τότε έντονους ιδεολογικούς και αισθητικούς προβληματισμούς για τον ρόλο της τέχνης και την παρέμβασή της. Πώς θα δίναμε το χέρι. Είχαμε και μια έγνοια μιας συγκροτημένης πρότασης που θα έδινε το έργο μας. Είχε λοιπόν, προηγηθεί ο Θάνος Μικρούτσικος με τα “Πολιτικά τραγούδια” και έτσι τα “Ανεπίδοτα γράμματα” ήταν η συμμετρική απάντηση στον Θάνο, ο οποίος βοήθησε πολύ στον δίσκο. Να πω ότι εγώ δεν ήμουν ποτέ υπέρ μιας κραυγαλέας πολιτικής τέχνης. Καλά και τα συνθήματα αλλά δεν προχωράνε τα μαστορέματα».

Ο ΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι για τον δίσκο αυτόν ο Αρης Αλεξάνδρου είχε καταθέσει κάποτε στον Γρηγορίου την παρακάτω σκέψη: «Νιώθω ότι τα “Ανεπίδοτα γράμματά” μου έφθασαν επιτέλους στον αποστολέα τους». Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και το δεύτερο έργο του Γρηγορίου που θα ακούσουμε σήμερα στο Μέγαρο: «Ο Οδυσσέας στο ποτάμι», σε ποίηση του Τάκη Σινόπουλου. «Αυτό ήταν πιο καλοδουλεμένο και έπεται των “Ανεπίδοτων γραμμάτων”. Ηταν πρόκληση να αντιμετωπίσω τις φωνές ως ισότιμα όργανα σε ένα σύνολο. Εδώ οι μικρής έκτασης στίχοι μού έδιναν μεγάλη ελευθερία, αν και ποτέ δεν νιώθω πως μελοποιώ αλλά προσεγγίζω την ποίηση ως σκηνοθεσία», σημειώνει ο συνθέτης. Το έργο είναι μια από τις πρώτες παραγωγές της δισκογραφικής εταιρείας του Σείριου του Χατζιδάκι και μάλιστα παίχτηκε με λίγα όργανα, ηλεκτρικό πιάνο και με ερμηνευτές τη Σαβίνα Γιαννάτου και τον Βασίλη Λέκκα, χωρίς όμως να προλάβει να το ακούσει ο ίδιος ο ποιητής Σινόπουλος.

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Γιατί όμως σήμερα δεν γράφονται κύκλοι τραγουδιών, τουλάχιστον με την πυκνότητα του κοντινού παρελθόντος; «Σήμερα, έχουμε αδυναμία του ακροατή να ακούσει ολοκληρωμένα κάτι, λόγω της υπερπληθώρας. Σήμερα όλοι κλείνουν τα αφτιά τους στην οχλοβοή του μαζικού πολιτισμού. Ακόμη και σουξέ δεν γίνονται» λέει ο Μιχάλης Γρηγορίου. Στο ερώτημα δε αν υπάρχει σήμερα πολιτικό τραγούδι δίνει μια ενδιαφέρουσα απάντηση: «Την ίδια αμηχανία που έχουμε στις πολιτικές λύσεις έχουμε και στο τραγούδι».