Τα τρία μέτωπα απέναντι στους τζιχαντιστές

Απευθυνόμενος σε μια ομάδα αμερικανών αξιωματικών, στις 3 Φεβρουαρίου στο Κουβέιτ, ο νέος υπουργός Αμυνας των ΗΠΑ δεσμεύθηκε για «μια διαρκή ήττα» του Ισλαμικού Κράτους. Ασφαλώς. Αλλά ο Αστον Κάρτερ προτίμησε να μην πει σε τι ακριβώς θα συνίστατο αυτή η «διαρκής ήττα» των τζιχαντιστών. Ποιος θα πει «αποστολή εξετελέσθη», ποιος θα υπογράψει τη συμφωνία της παράδοσης και, κυρίως, ποιος θα εγγυηθεί ότι ένα από τα πιο άγρια επεισόδια στην ιστορία της Μέσης Ανατολής, το αιματηρό «χαλιφάτο» του Αμπού Μπακρ αλ Μπαγκντάντι, έχει τελειώσει; Ποιος και πότε; Χωρίς να θέλω να αμφισβητήσω τον επικεφαλής του Πενταγώνου, μια κάποια δυσπιστία επιβάλλεται.

Για τους Ταλιμπάν ειπώθηκε ότι «ηττήθηκαν» τον Δεκέμβριο του 2001. Επανεμφανίστηκαν πιο δυνατοί από ποτέ το 2005 απειλώντας εκ νέου την Καμπούλ. Οι «νίκες» επί της Αλ Κάιντα είναι αμέτρητες, το ίδιο και στα παρακλάδια της, ανάμεσα στα οποία το Ισλαμικό Κράτος είναι το ισχυρό. Το κτήνος είναι ανθεκτικό.

Η ισλαμική βία αποτελεί τμήμα του μεσανατολικού τοπίου. Δεν είναι εύκολο να ξεριζωθεί, ενώ ασκείται σε τρία επίπεδα, όπως επισημαίνει ο Ραντά Σλιμ από το Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής της Ουάσιγκτον: στρατιωτικό, πολιτικό και ιδεολογικό. Ενα από αυτά τα τρία πεδία να εγκαταλειφθεί, η μάχη θα χαθεί. Δεν θα είναι σύντομη: θα χρειαστεί καιρό, τουλάχιστον μια γενιά. Και εξαρτάται λιγότερο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τους Ευρωπαίους ή τους Ρώσους και περισσότερο από τους άνδρες και τις γυναίκες της περιοχής.

Ας αρχίσουμε από το στρατιωτικό μέτωπο. «Πρέπει να εκριζώσουμε τους τζιχαντιστές από τα εδάφη που ελέγχουν περισσότερο, να τους εμποδίσουμε να εκμεταλλευτούν τις πετρελαιοπηγές και να ασκήσουν διοίκηση σε πόλεις και πληθυσμούς» δηλώνει ο Ραντά Σλιμ. Αλλά καμία στρατιωτική «νίκη» δεν θα σηματοδοτήσει την «ήττα» του Ισλαμικού Κράτους. Η μεταπολεμική κατάσταση είναι εξίσου σημαντική και σχετίζεται με την πολιτική.

Εδώ και μερικές ημέρες μια συμμαχία επίλεκτων μονάδων του ιρακινού στρατού, που έχουν εκπαιδευτεί από τις ΗΠΑ, και σιιτικές οργανώσεις από τον Νότο, που καθοδηγούνται από το Ιράν, επιχειρούν να εκδιώξουν το Ισλαμικό Κράτος από το Τικρίτ. Ιστορική βάση των μπααθιστών του Σαντάμ Χουσεΐν αλλά και προπύργιο της σουνιτικής μειονότητας του Ιράκ, το Τικρίτ φέρει έναν υψηλό συμβολισμό. Θα μπορούσε να σημάνει την έναρξη της εκστρατείας για την ανακατάληψη της Μοσούλης, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης του Ιράκ που έπεσε στα χέρια των τζιχαντιστών τον Ιούνιο του 2014.

Το πρόβλημα είναι ότι οι πληθυσμοί αυτών των πόλεων, σουνιτικοί στην πλειονότητά τους, φοβούνται λιγότερο τους τζιχαντιστές από τον στρατό και τις οργανώσεις, τα μέλη των οποίων είναι σιίτες. Η βαρβαρότητα του Ισλαμικού Κράτους δικαιολογεί όλη την προσοχή μας. Και δεν κρύβει μια από τις μεγαλύτερες παθολογίες της περιοχής: την ολοένα και βαθύτερη ρήξη ανάμεσα στη σιιτική πλειονότητα και στη σουνιτική μειονότητα. Οι σιίτες υποφέρουν από την εποχή του Σαντάμ Χουσεΐν, δεν ξεχνούν και από τότε που ανέλαβαν την εξουσία το 2003 εκδικούνται. Από την πλευρά τους, οι σουνίτες απαντούν: το Ισλαμικό Κράτος, ένα παράδοξο μείγμα πρώην μπααθιστών και ισλαμιστών, είναι η πιο ωμή εκδοχή αυτής της απάντησης. Η καταστροφή του ιρακινού κράτους απελευθέρωσε έναν συνεχή κύκλο βίας. Η πτώση του Τικρίτ και της Μοσούλης δεν θα τον κλείσει – το αντίθετο. Οσο για τη μάχη στο ιδεολογικό μέτωπο, αυτή μπορούν να τη δώσουν μόνο οι Αραβες.