«Το πρόβλημα είναι οικονομικό και αμιγώς πολιτικό»

Για πέντε χρόνια το κέντρο της ζωής του ήταν οι φυλακές όλης της χώρας. Θήτευσε κοντά σε πέντε διαφορετικούς υπουργούς τα τελευταία χρόνια. Ο Μαρίνος Σκανδάμης, δικηγόρος, πρώην γενικός γραμματέας Αντεγκληματικής Πολιτικής του υπουργείου Δικαιοσύνης, καταθέτει στα «ΝΕΑ» την εμπειρία του για το σωφρονιστικό σύστημα.    

Η δολοφονία του σωφρονιστικού υπαλλήλου αποτελεί πρωτόγνωρο περιστατικό. Τι πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα;

Πρέπει η πολιτεία να σταθεί δίπλα στην οικογένεια του αδικοχαμένου υπαλλήλου του υπουργείου Δικαιοσύνης, αναλαμβάνοντας όλα όσα απαιτούνται για την καθολική στήριξή της. Επειτα, είναι σαφές ότι όσοι κάνουν καλά τη δουλειά τους είναι και οι πιο εκτιθέμενοι σε κινδύνους στοχοποίησης. Γι’ αυτό θεωρώ ότι πρέπει να λειτουργήσει άμεσα ένας μόνιμος διυπουργικός μηχανισμός εκτίμησης κινδύνου του σωφρονιστικού προσωπικού, ώστε να λαμβάνονται προληπτικά μέτρα προστασίας.

Κάποιοι λένε ότι η φυλακή είναι φτιαγμένη για να παράγει τη βία και ενδεχομένως ένα περισσότερο φιλελεύθερο μοντέλο κράτησης θα την απομείωνε.

Δυστυχώς, στη χώρα μας η ιδεολογικοποίηση των προβλημάτων των φυλακών αποφεύγει την επίλυσή τους. Διότι οι ακραιφνείς θιασώτες του φιλελεύθερου μοντέλου κράτησης, πιστεύοντας στη φυσική καλοσύνη όλων των ανθρώπων, θεωρούν την ασφάλεια ως εμπόδιο στον σεβασμό των κρατουμένων και αποφεύγουν τη συζήτηση για τη βία που εκλύεται από τις φυλακές. Αλλά και οι θιασώτες του κατασταλτικού μοντέλου, επενδύοντας στην ασφάλεια, ξεχνούν να μιλήσουν για τον σεβασμό στην προσωπικότητα των κρατουμένων και την ανάγκη επανένταξής τους. Είναι σαφές ότι από τη συζήτηση απουσιάζει ο πραγματισμός.

Με ποιον τρόπο θα μπορούσε να αναμορφωθεί το σωφρονιστικό σύστημα;

Τάσσομαι υπέρ του φιλελεύθερου μοντέλου με τον δέοντα σεβασμό στην ασφάλεια. Ομως, δεν μπορεί να παραχθεί αξιοπρέπεια για τον κρατούμενο και ασφάλεια για την κοινωνία χωρίς την απόλυτη υλική υποστήριξη του σωφρονιστικού συστήματος. Διασκευάζοντας λοιπόν τη γνωστή φράση του Χένρι Μοργκεντάου, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το πρόβλημα των ελληνικών φυλακών είναι πρωτίστως οικονομικό. Και γι’ αυτό, αμιγώς πολιτικό.

Περισσότερα χρήματα για την ασφάλεια των φυλακών σημαίνει περισσότερο προσωπικό και τεχνικά μέσα, καλύτερη εκπαίδευση και επιτήρηση, αποφυγή ομαδοποιήσεων και ανάληψης του ελέγχου της φυλακής από κρατουμένους και επομένως λιγότερο φοβισμένοι φύλακες και απειλούμενοι κρατούμενοι και περισσότερη ασφάλεια στην κοινωνία.

Σημαίνει επίσης μόνιμη ιατρική περίθαλψη σε 24ωρη βάση, την οποία καμία φυλακή δεν έχει, με παράλληλη επέκταση εκπαιδευτικών και εργασιακών προγραμμάτων που θα διευκολύνουν την επανένταξη, και ως εκ τούτου θα μπορούσαμε κάποια στιγμή να έχουμε ανθρώπους κρατουμένους και όχι απόβλητους εντοιχισμένους.

Η έλλειψη πόρων απαγορεύει κάθε ανάληψη πρωτοβουλίας;

Βεβαίως. Για παράδειγμα, ανακαλύπτουμε τη βαθιά πολιτική διάσταση του ζητήματος, αν σκεφτούμε ότι διαθέτουμε ετησίως μόλις 27.000 ευρώ από τον τακτικό προϋπολογισμό στην Επάνοδο, τον μοναδικό κρατικό θεσμό επανένταξης αποφυλακισμένων. Δηλαδή, 36 ευρώ ετησίως (!) για κάθε άτομο που προστρέχει σε αυτήν. Σκεφτείτε ακόμα ότι ο Εθνικός Μηχανισμός Πρόληψης Βασανιστηρίων μέχρι πρόσφατα δεν είχε αποκτήσει κωδικό αριθμό δαπανών ώστε να χρηματοδοτηθεί και όταν αυτό επιτευχθεί, δεν θα λαμβάνει πάνω από λίγες χιλιάδες ευρώ, τη στιγμή που λ.χ. στη Νορβηγία ο αντίστοιχος μηχανισμός διαθέτει 800.000 ευρώ ετησίως με τον μισό αριθμό κρατουμένων από εμάς. Στη δε Πορτογαλία, χώρα σε κρίση και με παρόμοιο αριθμό κρατουμένων με εμάς, το σωφρονιστικό σύστημα έχει διπλάσιο προϋπολογισμό από τον δικό μας.