«Σημασία έχει να γελάμε και μέσα στην κρίση»

Μεταπολεμικό Παρίσι. Στο διάσημο καμπαρέ La Rose Rouge ο ιδρυτής του, σκηνοθέτης Νίκος Παπατάκης, κρυμμένος πίσω από τη βαριά κόκκινη κουρτίνα, συγκρατεί τα χέρια της νέας γυναίκας με το μαύρο απλό, κοφτό στους ώμους φόρεμα, που τρέμουν από τρακ. Διακριτικά. Μυστικά. Τα συγκρατεί ενώ της δίνει ψιθυριστά οδηγίες πώς να τα κινεί.

Η νέα γυναίκα είναι η Ζιλιέτ Γκρεκό. Με όνομα τόσο γραικό, αν και κόρη κορσικανού αστυνομικού. Το μαύρο φουστάνι που έγινε σύμβολο και της ίδιας και του γαλλικού υπαρξισμού και της θρυλικής ριβ γκος (αριστερής όχθης) του Σηκουάνα, που είχε την Γκρεκό για μούσα της, το έχει κόψει με ψαλίδι ο ίδιος ο Παπατάκης, μέντοράς της. Και πρώτος που πίστεψε στη δύναμη όχι μόνο της φωνής, αλλά κυρίως της παρουσίας της.

Είναι τα χρόνια που εκείνος γίνεται παραγωγός της μόνης ταινίας του Ζαν Ζενέ, στην οποία τη φωτογραφία υπογράφει ο Ζαν Κοκτό. Συναναστρέφεται, όπως και η Γκρεκό, τον Ζαν Πολ Σαρτρ και φωτίζει το ιδιαίτερο ταλέντο του συγγραφέα και τζαζίστα Μπορίς Βιάν. Και ετοιμάζεται να παντρευτεί την ωραία του γαλλικού σινεμά Ανούκ Εμέ (του θρυλικού «Ενας άντρας, μια γυναίκα»).

ΖΑΚ ΜΠΡΕΛ ΚΑΙ ΣΠΑΝΟΣ. Εκείνη κάνει παρέα με τον Σαρτρ (που της λέει ότι «έχει χίλια ποιήματα στη φωνή της»), τον Κοκτό, τον Ζακ Μπρελ (του «Ne Me Quitte Pas» – στον οποίο και επέστρεψε πριν από δύο χρόνια με ολόκληρο άλμπουμ αφιερωμένο στα τραγούδια του) και περνάει σε ποιητικά στέκια του Παρισιού όπως το Le Tabu, παρέα με τον Σερζ Γκενσμπούρ (το 2010 στην ταινία «Gainsbourg» την ενσαρκώνει η ελληνικής καταγωγής ηθοποιός Αννα Μουγκλαλίς). Παράλληλα, τραγουδάει Γιάννη – ή μάλλον Γιανί – Σπανό (δεκαοκτώ συναπτά τραγούδια του φώτισε εκείνα τα χρόνια η μούσα των υπαρξιστών).

Τα υπόλοιπα είναι μια σχεδόν εβδομηντάχρονη ιστορία, με 28 άλμπουμ, πολλά, πάρα πολλά τραγούδια, αμέτρητες εμφανίσεις εντός και εκτός Γαλλίας, βόλτες με τη Μελίνα Μερκούρη στο Σανζ Ελιζέ, εμφανίσεις σε ταινίες όπως το «Καλημέρα θλίψη» (από το βιβλίο της 16χρονης Φρανσουάζ Σαγκάν) και έρωτες. Πολλοί και θυελλώδεις έρωτες. Με τον χολιγουντιανό παραγωγό Ντάριλ Ζάνουκ, με τον Πάντι ή Πάτρικ Λι Φέρμορ (ναι, της «Μάχης της Κρήτης», της Καρδαμύλης και των ταξιδιωτικών βιβλίων) και – κυρίως και αγιάτρευτα – με τον μεγάλο τρομπετίστα και συνθέτη της τζαζ Μάιλς Ντέιβις.

Στα 88 της πια, η μαντάμ Γκρεκό δεν έχει αλλάξει εκείνο το στυλ που της «έραψε» στα μέτρα της και την βοήθησε να το περάσει με τις χειρονομίες της ο Νίκος Παπατάκης. Η μούσα των υπαρξιστών δεν μεταλλάχθηκε. Απλώς μεγάλωσε. Και έρχεται στην Αθήνα, στην Ελλάδα, που έχει μερίδιο στην ιστορία της – όχι μόνο στο όνομά της – στο πλαίσιο της αποχαιρετιστήριας περιοδείας της.

Θα μας τραγουδήσει και κάτι στα ελληνικά; τη ρωτάμε πάνω στην κουβέντα. Και εκείνη σπεύδει να παραφράσει τη ρήση που κυκλοφορούσε στο Παρίσι πριν από τη Γαλλική Επανάσταση, «ridicule ne tue pas», ήτοι, ευτυχώς «το γελοίο, η γελοιότητα δεν σκοτώνει», διότι ο κόσμος θα είχε μείνει έρημος: «Ridicule tue». Η γελοιότητα σκοτώνει. Με νόημα.

«All you need is love» (ό,τι χρειάζεσαι είναι η αγάπη, ας πούμε), τραγουδούσαν οι Beatles. Σε έναν κόσμο σε κρίση, τι πιστεύετε ότι χρειαζόμαστε πραγματικά;

Πιστεύω ότι οι άνθρωποι χρειάζονται πάντα, σε όλες τις εποχές, τα ίδια πράγματα. Πάντα χρειάζονται τη χαρά της αναζήτησης, του Αλλου, της ομορφιάς, και χαίρονται εκείνα που τους προσφέρει η ζωή. Πιστεύω ότι πάντα χρειαζόμαστε ό,τι είναι όμορφο και εμπλουτίζει τον κόσμο μας, μέσα από τα μάτια ή τα αφτιά μας. Αυτό είναι η ζωή. Η διαρκής αναζήτηση, είτε είμαστε σε κρίση είτε όχι. Ακόμη κι αν δεν νιώθουμε ασφάλεια, όταν είμαστε σε κρίση, χρειαζόμαστε σίγουρα και να γελάμε και να ονειρευόμαστε.

Μπορεί όμως η μουσική να σώσει τον κόσμο;

Ναι, μπορεί να τον βοηθήσει. Να τον απαλύνει – μια τόσο όμορφη και μεγάλη λέξη. Νομίζω ότι η μουσική βοηθά τον κόσμο μας να ξεχνάει. Προσωπικά, όταν είμαι σε κακή διάθεση βάζω λίγο Μότσαρτ και ξεχνιέμαι, νιώθω καλύτερα. Η μουσική είναι που κάνει τη ζωή να μας φαίνεται πιο όμορφη και λιγότερο σκοτεινή.

Τι θέλετε να περάσετε με τα
τραγούδια σας, τα σανσόν σας;

Τα πάντα στη ζωή. Τη σάρκα, τον πόθο, τον έρωτα, τα δάκρυα, το γέλιο. Ολα αυτά, ξέρετε, είναι ζωή. Και μπορούν να ανοίξουν παράθυρα στους τοίχους που μας κλείνουν γύρω.

Το τραγούδι, το σανσόν, έχει
τελικά σχέση με την πολιτική;

Ετσι κι αλλιώς, τα πάντα είναι πολιτική. Ο καθένας στον τομέα του δρα πολιτικά. Πιστεύω ότι το σανσόν, στη Γαλλία τουλάχιστον, είχε πάντοτε πολιτικό ρόλο. Από την εποχή του Λουδοβίκου 16ου το «Dansons la carmagnole» και το «Il pleut, il pleut, bergère» είναι πολιτικά τραγούδια, ανεξάρτητα αν τα αναγνωρίζουμε έτσι. Ναι, το πιστεύω ότι μέσα από τα τραγούδια μπορούν να περάσουν ιδέες.

Θέατρο με ΤΑ ΝΕΑ
Η Ζιλιέτ Γκρεκό την Κυριακή 1 Μαρτίου στο Παλλάς (Βουκουρεστίου 5). Ο σύζυγός της Ζεράρ Ζουανέστ στο πιάνο, ο Ζαν-Λουί Ματινιέ στο ακορντεόν. Εισιτήρια: Ticket365, τηλ. 211-100.365, 18-80 ευρώ. Κουπόνια για την παράσταση θα δημοσιευθούν στα «ΝΕΑ» την Τρίτη 24 Φεβρουαρίου.