Ρωσία – ΣΥΡΙΖΑ: Προσδοκίες, μύθοι και φαντάσματα

Λίγα αφηγήματα συνοδεύονται από τόσους μύθους όσο αυτό των ελληνορωσικών σχέσεων. Ο κυρίαρχος μύθος λέει ότι οι σχέσεις

κατέρρευσαν μετά την ήττα του Κώστα Καραμανλή το 2009. Στην πραγματικότητα, οι σχέσεις είχαν ήδη παγώσει. Ο δεύτερος θεωρεί υπεύθυνο τον Γιώργο Παπανδρέου, κι ας ήταν ο τελευταίος έλληνας πρωθυπουργός που επισκέφθηκε τη Μόσχα στις αρχές του 2010. Ο ίδιος εκμυστηρεύθηκε αργότερα ότι ζήτησε βοήθεια και ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ τον παρέπεμψε στο ΔΝΤ! Οσο για τον μύθο της «αδελφής» Ρωσίας που θα προσέτρεχε σε βοήθεια των φίλων της, αυτός κατέρρευσε όταν η Μόσχα έκλεισε με δύναμη την πόρτα στην Κύπρο που ζήτησε συνδρομή όταν οι τράπεζές της κατέρρεαν.

Οχι ακριβώς. Η ανάληψη της εξουσίας από τον ΣΥΡΙΖΑ και τους ΑΝΕΛ έχει ξυπνήσει φαντάσματα στους Ευρωπαίους. Τα δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών περί «ρωσικής στροφής» της Ελλάδας με αφορμή τις ενστάσεις της έναντι νέων κυρώσεων στη Ρωσία υποδηλώνουν ότι στην ευρωπαϊκή συνείδηση ο ΣΥΡΙΖΑ και οι ΑΝΕΛ έχουν καταγραφεί ως «φιλορωσικό λόμπι» στην Ελλάδα.

Η αλήθεια είναι ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν έκρυψε ποτέ ότι προτεραιότητά του θα ήταν η αναθέρμανση των σχέσεων με τη Ρωσία. Απαρατήρητη δεν πέρασε ούτε η στάση που τήρησε πριν από τις ευρωεκλογές ως υποψήφιος πρόεδρος της Κομισιόν έναντι της κρίσης στην Ουκρανία, καθώς η Ευρώπη εξέλαβε ως άνοιγμα προς τη Ρωσία το γεγονός ότι ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ είχε χαρακτηρίσει «νεοναζιστική» την κυβέρνηση του Κιέβου. Στα ερωτηματικά που δημιούργησε την ίδια περίοδο το ταξίδι του Αλ. Τσίπρα στη Μόσχα, οι συνεργάτες του Πρωθυπουργού μιλούσαν για ανάγκη να αποκατασταθεί το διαταραγμένο κλίμα στις διμερείς σχέσεις και η Ελλάδα να ρίξει γέφυρες και σε άλλες δυνάμεις.

Ούτε ο Πάνος Καμμένος έκρυψε ποτέ ότι είναι φίλος της Ρωσίας. Εξάλλου, η κλίση του στη συνωμοσιολογία τον έκανε να αναπαράγει συχνά δημοσίως τα σχέδια δολοφονίας του Κώστα Καραμανλή από αντιρωσικές δυνάμεις. Το είπε ξεκάθαρα αναλαμβάνοντας καθήκοντα υπουργού Αμυνας, ότι θα «εξετάσει τα προγράμματα που έχουν διακοπεί λόγω του εμπάργκο της ΕΕ», ότι δηλαδή θα στραφεί σε ρωσικές προμήθειες.

Το φλερτάρισμα δεν πέρασε απαρατήρητο. Οι Ρώσοι που αναζητούν απεγνωσμένα συμμάχους στην Ευρώπη, σε μια περίοδο απομόνωσης, έκλεισαν αμέσως το μάτι. Ο ρώσος υπουργός Οικονομικών έσπευσε να δηλώσει ότι εφόσον υπάρξει αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης για οικονομική συνδρομή, η Ρωσία θα το εξετάσει.

ΚΑΧΥΠΟΨΙΑ. Δεν είναι η πρώτη φορά που οι Ρώσοι μπορεί να υπόσχονται κάτι και να μην το κάνουν. Οχι ότι η ελληνική πλευρά έχει τηρήσει τις συμφωνίες της. Οι ελληνορωσικές σχέσεις τα τελευταία χρόνια μοιάζουν με μια διαρκή και αμοιβαία ματαίωση προσδοκιών. Για το κλίμα καχυποψίας από την πλευρά της Μόσχας μεγάλες ευθύνες έχει και η Αθήνα εξαιτίας αποφάσεων που ελήφθησαν εν θερμώ και υποσχέσεων που δεν τηρήθηκαν.

Κραυγαλέα περίπτωση η συμφωνία που υπέγραψε ο Κώστας Καραμανλής στη Μόσχα το 2007 για την προμήθεια 450 τεθωρακισμένων οχημάτων μάχης (ΤΟΜΑ). Από την πρώτη στιγμή θεωρήθηκε ότι η απόφαση έγινε με πολιτικά και όχι με επιχειρησιακά κριτήρια, προκειμένου ο τότε πρωθυπουργός να επισφραγίσει με μια αυτοκρατορική προμήθεια (ύψους 1,2 δισ. ευρώ) τη «στρατηγική σχέση» με τη Ρωσία. Η συμφωνία ακυρώθηκε στην πράξη από το πρώτο Μνημόνιο. Νωρίτερα, ρωσικές πηγές αναρωτιούνταν πώς η Ελλάδα ακύρωνε μια συμφωνία την ώρα που προμηθευόταν προβληματικά γερμανικά υποβρύχια και αμερικανικά F16.

Είχε προηγηθεί ακόμη μία αστοχία, όταν ο Κ. Καραμανλής μετά τις πυρκαγιές της Ηλείας δήλωσε ότι θα αγόραζε ρωσικά πυροσβεστικά αεροσκάφη τύπου Beriev B-200. Τα αεροσκάφη κατασκευάστηκαν, αλλά δεν παρελήφθησαν ποτέ, καθώς με επιχείρημα τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες προτιμήθηκαν Canadair του Καναδά. Λέγεται ότι τις τελευταίες ημέρες της θητείας του ο Κ. Καραμανλής αναζητούσε τον Πούτιν στο τηλέφωνο, αλλά ο ισχυρός άνδρας της Ρωσίας δεν ανταποκρινόταν.

ΥΠΟ ΤΟ ΜΗΔΕΝ. Οι πολικές θερμοκρασίες που ακολούθησαν δεν άλλαξαν ούτε με την κυβέρνηση Σαμαρά, παρά το ρωσικό ενδιαφέρον για ιδιωτικοποιήσεις. Πηγές που γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα θεωρούσαν τον γάμο της Gazprom με ΔΕΠΑ και ΔΕΣΦΑ καταδικασμένο εξαρχής λόγω των αμερικανικών πιέσεων, την ώρα που η Κομισιόν διεμήνυε ότι δεν θα επιτρέψει τον ταυτόχρονο έλεγχο από τη ρωσική εταιρεία πηγών και δικτύων αερίου. Από την πλευρά τους, οι Ρώσοι απαιτούσαν υπέρογκες εγγυήσεις για τη ΔΕΠΑ, ενώ τόσο δημοσίως όσο και ιδιωτικώς περίπου ζητούσαν από την Ελλάδα να παρακάμψει την Κομισιόν. Το ναυάγιο με την Gazprom επισφράγισε την ψυχρότητα στις διμερείς σχέσεις. Ο Αντώνης Σαμαράς δεν έλαβε ποτέ πρόσκληση για να επισκεφθεί τη Μόσχα, ενώ ο πιο υψηλόβαθμος Ρώσος που επισκέφθηκε την Αθήνα ήταν ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ τον Οκτώβριο του 2013.