Πιστός καπιταλιστής σε απόγνωση

Ο Μαρκ Ρος είναι σταρ συγγραφέας και δημοσιογράφος των ημερών της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Είναι, με τα δικά του λόγια, ένας πιστός του καπιταλισμού που η πίστη του περνάει κρίση. Και διάσημος από το βιβλίο του «Η Τράπεζα – Πώς η Goldman Sachs κυβερνά τον κόσμο» (εδώ αποκάλυψε με κάθε λεπτομέρεια τα του επενδυτικού τραπεζικού οίκου). Τώρα έγραψε μια νέα σάγκα, ένα γλαφυρό χρονικό οικονομίας που όμως αντλεί τα εδάφιά του από πραγματικά γεγονότα και ο τίτλος του αποτυπώνει προθέσεις και συμπεράσματα από ένα πολυπλόκαμο σύστημα.

«Οι Banksters, Ταξίδι στον κόσμο των καπιταλιστών φίλων μου» είναι το νέο βιβλίο του γάλλου δημοσιογράφου και ανταποκριτή της «Monde» στο Λονδίνο, το οποίο κυκλοφορεί στη χώρα μας τη Δευτέρα. Και αν αναρωτιέστε για τον όρο, βάλτε στη σειρά δύο αγγλικές λέξεις: banker (τραπεζίτης) και gangster. Εδώ ο ευφυής γραφιάς απασφαλίζει κατά των γκόλντεν μπόις, χαρτογραφώντας τις εκτροπές του χρηματοπιστωτικού κόσμου και εμμένοντας στη θέση του ότι ένας καπιταλισμός καλύτερα ρυθμισμένος δεν είναι καθόλου κάτι το ουτοπικό.

Περιγράφοντας πυρετικά στιγμές από το μάχιμο ρεπορτάζ του σε φορολογικούς παραδείσους, σε δείπνα και γεύματα με επαγγελματίες των εμπορικών τραπεζών, των hedge funds ή των εταιρειών επενδυτικών κεφαλαίων, θυμίζει έναν σύγχρονο Σέρλοκ Χολμς της οικονομίας που προσπαθεί να φωτίσει τις στρεβλώσεις ενός τουρμποκαπιταλισμού που κερδοσκοπεί, τζογάρει, συσσωρεύει, επενδύει, διαλύει, αποσυντίθεται και ανασυγκροτείται με έναν πανίσχυρο στρατό σταχανοβιτών στελεχών και χωρίς ηθικούς φραγμούς.

Είναι απολαυστικός, για παράδειγμα, όταν περιγράφει μια αποστολή του στο κοραλλιογενές νησί Ναουρού, την πιο μικροσκοπική δημοκρατία στον πλανήτη, ένα νησί-πλυντήριο ανάμεσα στις Νήσους Μάρσαλ και στις Νήσους Σολομώντος. Εδώ πάνω από τετρακόσιες τράπεζες και οφσόρ εταιρείες έχουν έδρα στην πρωτεύουσά του, το Γιάρεν, σε μία και μοναδική ταχυδρομική θυρίδα. «Στήσιμο μιας εταιρείας σε λιγότερο από ένα 48ωρο, περιορισμένη επιτήρηση των μεταβιβάσεων κεφαλαίων, δικαίωμα εγγραφής προκλητικά χαμηλό και απόλυτη τήρηση του τραπεζικού απορρήτου. Το Ναουρού έχει γίνει η Μέκκα των παράνομων δραστηριοτήτων των πλούσιων Κινέζων και των ρώσων ολιγαρχών».

Η απέλαση

Ο Ρος αποσπά πληροφορίες για το πλυντήριο από έναν αυστραλό μεσάζοντα και το επόμενο ξημέρωμα απελαύνεται με διαταγή που του κομίζουν δύο αστυνομικοί στο ξενοδοχείο που διαμένει. Η έρευνα στους φορολογικούς παραδείσους είναι δύσκολη υπόθεση, θα λέγαμε, αλλά το βιβλίο του Ρος δεν περιορίζεται στα των νήσων-πλυντηρίων. Με μια λεπτομερή καταγραφή, η σάγκα του Ρος τραβάει την κουρτίνα του χρηματοπιστωτικού κυνικού κόσμου, των δραστηριοτήτων διαφόρων γνωστών προσώπων όπως ο Τόνι Μπλερ που πλέον διατηρεί μια εταιρεία συμβούλων που παρέχει υπηρεσίες σε Καζακστάν, Κατάρ, Κουβέιτ, Ρουάντα, Κολομβία, σε δικτάτορες, σε μυστήριους ομίλους που ελέγχουν την παγκόσμια αγορά πρώτων υλών. Ο άλλοτε αρχιτέκτονας του τρίτου δρόμου, μεγιστάνας πια, αμείβεται αδρά για μία του διάλεξη, παίρνει προμήθειες, όπως γράφει ο Ρος, για μεσολαβήσεις σε διαπραγματεύσεις. Μια τέτοια είναι μεταξύ του ελβετικού εμπορικού ομίλου Glencore και του Κατάρ για μια υπόθεση συγχώνευσης – εξαγοράς. «Στα κηρύγματά του εναντίον του ριζοσπαστικού Ισλάμ ο πρώην πρωθυπουργός δεν ανέφερε φυσικά ποτέ το Κατάρ, που είναι ένας από τους μεγαλύτερους πελάτες του, παρότι το εν λόγω εμιράτο βοηθά έμμεσα τους τζιχαντιστές στη Συρία και υποστηρίζει τους Αδελφούς Μουσουλμάνους» γράφει ο Ρος και βέβαια εν τάχει παραθέτει ονόματα πρώην πολιτικών ηγετών που κάνουν δεύτερη καριέρα ως σύμβουλοι (Μέιτζορ, Σρέντερ). Ενας κόσμος που περνά με τόση άνεση από τη μια στην άλλη μεριά της μπάρας.

Ο συγγραφέας όμως δεν μένει εδώ. Δεν διστάζει να καυτηριάσει την ευρωσκεπτικιστική στάση των «Financial Times» (αγαπημένη του εφημερίδα), τη φιλοτραπεζική τους στάση, το χάιδεμα των banksters. Και, βέβαια μιλάει και για την αμερικανική επενδυτική τράπεζα Goldman Sachs με την οποία έχει σχέση αγάπης και μίσους. Εντός του Σίτι (της ατμομηχανής της βρετανικής οικονομίας που ο Ρος ξέρει καλύτερα κι από το βρακί του) ο συγγραφέας βοηθάει στο γύρισμα ενός ντοκιμαντέρ για τον οίκο, που όμως δεν αποδεικνύεται εύκολο. «Ηταν σαν να γυρίζαμε ντοκιμαντέρ για τη Μαφία και να χρειαζόταν να βρούμε μεταμελημένους».

Απλά και κατανοητά

Τελικά, ο δημοσιογράφος Νικ Ντάνμπαρ τους βοηθά και είναι εκείνος που είχε βγάλει «το λαβράκι σχετικά με το μαγείρεμα των ελληνικών δημόσιων λογαριασμών για την απόκρυψη του ελληνικού δημόσιου χρέους» όπως σημειώνει ο Ρος. Σε αυτές τις σελίδες μπορεί κάποιος να καταλάβει τι εστί banksters απλά και κατανοητά. «Η τράπεζα είχε αποκομίσει από αυτή τη δουλειά το αστρονομικό ποσό των 600 εκατ. ευρώ. Στην πραγματικότητα, η δουλειά ήταν απλή. Πηγαίνω σε ένα γραφείο αγοράς συναλλάγματος του οποίου ο υπεύθυνος μου προτείνει μια συμφέρουσα συναλλαγή: αντί να μου δώσει ένα δολάριο για ένα ευρώ, μου δίνει δύο. Εκ πρώτης όψεως, φαίνεται αδύνατο, μόνο που ο άλλος προτείνει σε ένα ξεχωριστό κομμάτι χαρτί να μου χορηγήσει παράλληλα ένα μυστικό δάνειο που θα πρέπει να του το επιστρέψω. Επίσημα όμως είναι γραμμένο ότι θα πάρω δύο δολάρια για ένα ευρώ. Αυτό ακριβώς έκανε η Goldman Sachs για να μειώσει το δημόσιο χρέος της Ελλάδας κατά τρία δισ. ευρώ, χορηγώντας της δάνειο με επιτόκιο υψηλότερο από εκείνο της αγοράς χωρίς να αναλάβει κανένα ρίσκο. Οντας ήδη στο χείλος της χρεοκοπίας, η Ελλάδα θα πιει το πικρό ποτήρι μέχρι τον πάτο, εξαιτίας της απογείωσης των επιτοκίων και του διπλασιασμού του λογαριασμού».  

Marc Roche
Οι Banksters
Ταξίδι στον κόσμο των καπιταλιστών φίλων μου
Μτφ. Γιάννης Καυκιάς
Εκδ. Μεταίχμιο, 2015, σελ. 261
Τιμή:15,50 ευρώ