Η οικονομία έχει μπει σε υποθήκη

Η υποθήκη για την ελληνική οικονομία βαριά. Η παρακαταθήκη για την επόμενη κυβέρνηση δυσεπίλυτη εξίσωση. Στο κάδρο η πολιτική αβεβαιότητα με την επίσπευση των διαδικασιών εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας, οι πρόωρες εκλογές, τα φοβικά σύνδρομα για την επόμενη ημέρα, οι προσδοκίες ορισμένων ότι θα έρθει ο ΣΥΡΙΖΑ και θα χαρίζει φόρους, η εκκρεμής διαπραγμάτευση με την τρόικα.

Και η «φωτογραφία» της οικονομίας σήμερα; Τρύπα στα δημόσια έσοδα κοντά στα 4 δισ. ευρώ, εκροές καταθέσεων από τις τράπεζες που αγγίζουν τα 10 δισ. ευρώ μέσα σε δύο μήνες, πάνω από 13 δισ. ευρώ απλήρωτοι φόροι μόνο το 2014, έσοδα αποκρατικοποιήσεων 2,5 δισ. ευρώ σε κατάσταση αναμονής, αποκλεισμός για μία ακόμα φορά από τις αγορές, «πάγος» στα 7,1 δισ. ευρώ της δόσης από τους εταίρους, δυσκολίες για το Δημόσιο ακόμη και να καλύψει τον εσωτερικό δανεισμό μέσω εκδόσεων εντόκων γραμματίων. Και όλα αυτά όχι σε μια οικονομία που «πετάει» αλλά στην ελληνική οικονομία, που πασχίζει να ισορροπήσει και να ανασάνει έπειτα από έξι χρόνια βαθιάς και αδυσώπητης για την κοινωνία ύφεσης.

Τα μολύβια στα υπουργεία έχουν κατέβει εδώ και εβδομάδες. Διεκπεραίωση εκκρεμοτήτων της τελευταίας στιγμής και κατά τα άλλα η οικονομία στον αυτόματο πιλότο.

Αν έχουμε κυβέρνηση την άλλη βδομάδα δεν υπάρχει ούτε μία ημέρα για χάσιμο, είναι ξεκάθαρο σε όλους. Ο «καπετάνιος» με το σταθερό χέρι, τα άριστα αντανακλαστικά και τον ξεκάθαρο προσανατολισμό ακούγεται κλισέ, αλλά αυτό ακριβώς το κλισέ επαναλαμβάνουν οικονομικοί αναλυτές ως το βασικό απαιτούμενο χαρακτηριστικό της επόμενης ημέρας.

Το «παιχνίδι» μπορεί ακόμα, υπό προϋποθέσεις, να γυρίσει, λένε στελέχη του απερχόμενου οικονομικού επιτελείου, που φέρνουν ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τα στοιχεία για την πορεία του ΑΕΠ. Διαπιστώνουν ότι ο ανεπίσημος στόχος για ανάπτυξη 0,9% το 2014 χάθηκε. Το τρένο της ανάπτυξης όμως δεν χάθηκε ακόμη. Ο απερχόμενος υπουργός Οικονομικών Γκίκας Χαρδούβελης είπε προ ημερών ότι το 2014 θα πιάσουμε ανάπτυξη 0,7%, καλύτερα από το 0,6% που προβλέπει ο προϋπολογισμός. Θα μπορούσε να είναι και καλύτερα.

Το ίδιο και στο πρωτογενές πλεόνασμα. Ο στόχος για πλεόνασμα 1,8% του ΑΕΠ το 2014 μένει στα χαρτιά. Το πρόγραμμα όμως – το Μνημόνιο, για να τα λέμε τα πράγματα με το όνομά τους – ορίζει στόχο πρωτογενούς πλεονάσματος 1,5% του ΑΕΠ το 2014 και αυτός ο στόχος προς το παρόν φαίνεται εφικτός.

Ακόμη δεν έχει τελειώσει τίποτα. Τώρα όμως ξαναρχίζουν τα δύσκολα.

Εσοδα
3,9 δισ. ευρώ
Η μαύρη τρύπα στα έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού που ροκάνισε ουσιαστικά το πρωτογενές πλεόνασμα

Παραδόξως ο ΕΝΦΙΑ έχει πάει καλά, με εισπράξεις 1,970 δισ. ευρώ ώς το τέλος Δεκεμβρίου από τα συνολικά προσδοκώμενα έσοδα των 2,650 δισ. ευρώ. Σε εκκρεμότητα όμως είναι η είσπραξη 970 εκατ. ευρώ με τις δόσεις Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου που θα μετρήσουν στα έσοδα του 2014. Αν εισπραχθούν κανονικά – στο σύνολό τους – το πρόβλημα περιορίζεται. Ακόμη και έτσι όμως δεν κλείνει η  τρύπα των 3,9 δισ. ευρώ που άνοιξε στον κρατικό προϋπολογισμό στο τέλος Δεκεμβρίου. Η μεγαλύτερη αστοχία στα έσοδα είναι τα 1,9 δισ. ευρώ των κερδών που έχουν προκύψει από ελληνικά ομόλογα στο χαρτοφυλάκιο της ΕΚΤ και τα οποία δεν ήρθαν διότι πολύ απλά δεν ολοκληρώθηκε η διαπραγμάτευση με την τρόικα. 
Τα υπόλοιπα 2 δισ. ευρώ της υστέρησης επιμερίζονται σε 424 εκατ. ευρώ έσοδα δημοσίων επενδύσεων (κυρίως από την ΕΕ), 92 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων και βέβαια φόροι που πήγαν στον κουβά των ληξιπρόθεσμων οφειλών.

Ανάπτυξη
2,6%
Μεγάλο ερωτηματικό αποτελεί ο στόχος της ανάπτυξης που έχει τεθεί για το 2015

Απλήρωτοι φόροι
13 δισ. ευρώ το 2014
Οι φορολογούμενοι γύρισαν την πλάτη στη ρύθμιση ληξιπρόθεσμων οφειλών σε έως και εκατό δόσεις. Αν βγει ο ΣΥΡΙΖΑ, το πρόγραμμά του λέει ότι οι ρυθμίσεις θα αλλάξουν, με ελάχιστη μηνιαία δόση σε συνάρτηση με το διαθέσιμο εισόδημα. Πολλοί λοιπόν περιμένουν ενδεχομένως κάτι καλύτερο. Ενδεικτικό είναι ότι μέσα σε δύο μήνες μόλις 180.000 φορολογούμενοι υπέβαλαν αίτηση ρύθμισης οφειλών συνολικού ύψους 1,7 δισ. ευρώ σε σύνολο ληξιπρόθεσμων χρεών πάνω από 75 δισ. ευρώ. Στο ταμείο έχουν μπει μετά βίας 100 εκατ. ευρώ από τις πρώτες δόσεις. Την ίδια ώρα, οι απλήρωτοι φόροι αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Στο ενδεκάμηνο Ιανουαρίου – Νοεμβρίου οι απλήρωτοι φόροι από τις αρχές του 2014 είχαν φτάσει τα 12,5 δισ. ευρώ. Στο σύνολο του έτους ξεπέρασαν τα 13 δισ. ευρώ, αν δεν άγγιξαν τα 14 δισ. ευρώ, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις. Υπολογίζεται ότι περίπου 4 εκατομμύρια φορολογούμενοι χρωστούν στην Εφορία και οι συνολικές ληξιπρόθεσμες οφειλές αγγίζουν τα 75 δισ. ευρώ. 

Τόκοι – ομόλογα
22,5 δισ. ευρώ το 2014

Για να καλύψει τις υποχρεώσεις σε λήξεις ομολόγων το 2015 το ελληνικό Δημόσιο χρειάζεται 22,5 δισ. ευρώ. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το πρώτο τρίμηνο του έτους το ελληνικό Δημόσιο πρέπει να αποπληρώσει υποχρεώσεις ύψους 4,6 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 2,5 δισ. ευρώ «πέφτουν» τον Μάρτιο – μετά τις 15 – καθιστώντας τον τρίτο μήνα του νέου έτους τον πρώτο δύσκολο κάβο. Το πρώτο εξάμηνο θα πρέπει να εξυπηρετηθούν υποχρεώσεις 8,9 δισ. ευρώ και το δεύτερο τα υπόλοιπα 13,5 δισ. ευρώ. Αν βγει ο Μάρτιος τα επόμενα ζόρια έρχονται  το καλοκαίρι. Τον  Ιούνιο θα πρέπει να εξοφληθούν συνολικά 2,6 δισ. ευρώ, τον Ιούλιο 5,1 δισ. ευρώ και τον Αύγουστο 3,6 δισ. ευρώ. Με τις αγορές να είναι ερμητικά κλειστές, τη ρευστότητα των τραπεζών σε οριακό σημείο και τη διαπραγμάτευση με την τρόικα σε εκκρεμότητα, η εξυπηρέτηση των δανειακών αναγκών του Δημοσίου το 2015 είναι κρίσιμη παράμετρος για τις συνολικές εξελίξεις στην ελληνική οικονομία. 

Ιδιωτικοποιήσεις
2,5 δισ. ευρώ βρίσκονται σε εκκρεμότητα από διαγωνισμούς που έχουν ολοκληρωθεί αλλά ακόμα δεν έχουν εισπραχθεί

Σε εκκρεμότητα βρίσκονται 2,5 δισ. ευρώ έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις με βάση το συντηρητικό σενάριο, το οποίο και έχει αποτυπωθεί στον φετινό κρατικό προϋπολογισμό. Πρόκειται κυρίως για ποσά από διαγωνισμούς που έχουν ολοκληρωθεί, ωστόσο λόγω των εκλογών οι αρμόδιοι φορείς, όπως το Συμβούλιο της Επικρατείας. Ετσι, η είσπραξη των ποσών από το ΤΑΙΠΕΔ ακόμη εκκρεμεί. Τέτοιες περιπτώσεις είναι η πώληση του Ελληνικού (915 εκατ. ευρώ), η παραχώρηση των αεροδρομίων (1,23 δισ. ευρώ) και η πώληση του Αστέρα (92 εκατ. ευρώ). Παράταση για τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο πήρε και η ολοκλήρωση πολλών εν εξελίξει διαγωνισμών, όπως για ΟΛΠ, ΤΡΑΙΝΟΣΕ και ΟΛΘ. Φέτος επρόκειτο επίσης να προκηρυχθούν νέοι διαγωνισμοί, όπως το Αεροδρόμιο Αθηνών, η πώληση ενός επιπλέον 5% του ΟΤΕ, πολλά ακίνητα κ.ο.κ. Απο την άλλη, όμως, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει προαναγγείλει τουλάχιστον επανεξέταση όλων των αποκρατικοποιήσεων.

Αγορές
10,7% επιτόκιο στα τριετή ομόλογα

Οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων ανέβηκαν και πάλι στα ύψη. Στα τριετή ομόλογα στο 10,7% (έφτασε ακόμη και 15,6% νωρίτερα τον Ιανουάριο) όταν το καλοκαίρι το ελληνικό Δημόσιο δανείστηκε με επιτόκιο 3,5%, κοντά στο 10% για τα πενταετή ομόλογα, στο 9,2% για τα δεκαετή. Με αυτά τα επιτόκια ούτε σκέψη για δανεισμό από τις αγορές. Και στο μέτωπο των εντόκων γραμματίων όμως η κατάσταση είναι ζόρικη. Το δίμηνο Φεβρουαρίου – Μαρτίου θα πρέπει να ανανεωθούν έντοκα γραμμάτια συνολικού ύψους 7 δισ. ευρώ. Το πρώτο κρας τεστ για τη νέα κυβέρνηση στις 6 Φεβρουαρίου (1 δισ. ευρώ εξάμηνα γραμμάτια), το δεύτερο στις 13 (1,4 δισ. ευρώ τρίμηνα). 
Τις εκδόσεις των εντόκων τους τελευταίους μήνες καλύπτουν μόνο οι ελληνικές τράπεζες. Για πρώτη φορά στην τελευταία έκδοση εντόκων γραμματίων μία από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες δεν κατάφερε να συμμετάσχει λόγω έλλειψης ρευστότητας, και το κενό κάλυψε η Τράπεζα της Ελλάδος.

Διαπραγμάτευση
7,1 δισ. ευρώ παραμένουν στον πάγο μέχρι να τα βρούμε με την τρόικα

Το πάγωμα των διαπραγματεύσεων με την τρόικα έχει στοιχίσει μέχρι στιγμής καθυστερήσεις στη δόση των 7,1 δισ. ευρώ αλλά και στο 1,9 δισ. ευρώ των κερδών από ελληνικά ομόλογα της ΕΚΤ. Οι διαπραγματεύσεις με την τρόικα πάγωσαν όταν το δημοσιονομικό κενό από την πλευρά της τριμερούς υπολογιζόταν στα 2-2,5 δισ. ευρώ, πριν καν επισημοποιηθεί η «τρύπα» στα έσοδα του προϋπολογισμού του 2014. Θεωρείται βέβαιο ότι η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων θα συνοδευτεί από πιέσεις των δανειστών για λήψη νέων μέτρων. Το πρόβλημα για τη νέα κυβέρνηση επιτείνεται από τις ασφυκτικές προθεσμίες. Η Ελλάδα έχει πάρει τεχνικού χαρακτήρα παράταση του Μνημονίου έως τις 28 Φεβρουαρίου. Αν μείνει χωρίς πρόγραμμα την 1η Μαρτίου, απευθείας κόβεται η χρηματοδότηση από την ΕΚΤ. Η νέα κυβέρνηση ή θα τρέξει μια διαπραγμάτευση σε χρόνο-ρεκόρ ή θα πρέπει να υπάρξει παράταση του Μνημονίου. Σε κάθε ενδεχόμενο τα νέα μέτρα, με οποιαδήποτε κυβέρνηση, φαίνονται προ των πυλών.

Τράπεζες
10 δισ. ευρώ έφυγαν από τα ταμεία των τραπεζών το τελευταίο δίμηνο

Ανεπίσημες πληροφορίες ανεβάζουν τις εκροές από τις ελληνικές τράπεζες το τελευταίο δίμηνο μεταξύ 6 και 10 δισ. ευρώ. Στα γκισέ των τραπεζών η ανησυχία των καταθετών είναι για μία ακόμη φορά έκδηλη. Η ρευστότητα βρίσκεται υπό πίεση και η Τράπεζα της Ελλάδος ενεργοποίησε και πάλι τον ELA – τον μηχανισμό έκτακτης παροχής ρευστότητας – διότι τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα δεν είχαν άλλους τίτλους που να γίνονται αποδεκτοί από την ΕΚΤ για φθηνό δανεισμό. Ο ELA αποδέχεται εξασφαλίσεις μικρότερης αξιολόγησης αλλά κοστίζει 1,5% παραπάνω σε σχέση με την ΕΚΤ. Η απόφαση μάλιστα για επανεξέταση του ELA κάθε 15 ημέρες δείχνει τις λεπτές ισορροπίες. Μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου σε κάθε περίπτωση – πλην του ακραίου σεναρίου απόλυτης ρήξης με την τρόικα και εξόδου της χώρας από την ευρωζώνη – οι τράπεζες βρίσκονται υπό την ομπρέλα της ΕΚΤ. Το έχει ξεκαθαρίσει ο Μάριο Ντράγκι. Οσο η Ελλάδα βρίσκεται σε πρόγραμμα η χρηματοδότηση είναι εξασφαλισμένη.