Το Κοράνι δεν απαγορεύει τον Μωάμεθ

Είναι η δολοφονική επίθεση στο «Charlie Hebdo» το αποτέλεσμα μιας παρεξήγησης; Οι φανατικοί ισλαμιστές θα απαντούσαν ασφαλώς αρνητικά. Οι μελετητές του Ισλάμ, ωστόσο, διαβεβαιώνουν ότι το Κοράνι δεν απαγορεύει σε καμία περίπτωση την απεικόνιση του Προφήτη Μωάμεθ, όπως πιστεύουν οι πιστοί του, αλλά ούτε και την απεικόνιση των ανθρώπων. Το ιερό κείμενο του Ισλάμ γράφτηκε στην Αραβική Χερσόνησο τον 7ο αιώνα, δηλαδή σε τόπο και χρόνο όπου οι εικονικές αναπαραστάσεις ήταν απούσες. Αυτός είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο η εικόνα δεν μνημονεύεται παρά μόνο μία φορά: «Το κρασί, τα τυχερά παιχνίδια και τα είδωλα είναι βδελύγματα του Σατανά. Να απέχετε». Οπως επισημαίνουν οι μελετητές, τα είδωλα στα οποία αναφέρεται το Κοράνι δεν είναι αναπαραστάσεις του Μωάμεθ αλλά τα αγάλματα των ειδωλολατρών.

Ανάλογη απαγόρευση δεν υπάρχει ούτε στη σούνα, δηλαδή στο κείμενο που αναφέρεται στις ρήσεις και στη ζωή του Μωάμεθ και γράφτηκε ανάμεσα στον 8ο και 9ο αιώνα. Ακριβώς, όμως, επειδή οι εικονικές αναπαραστάσεις συνδέονται με την ειδωλολατρία, οι πιστοί καλούνται ή να κρατούν ανεκτική στάση απέναντί τους χωρίς όμως να τις αναπαράγουν ή να τις καταδικάζουν ή να τις καταστρέφουν. Υπάρχει και κάτι ακόμη που εξηγεί αυτή τη στάση απέναντι στην εικόνα. Και αυτό είναι ότι ο ζωγράφος που ζωγραφίζει ένα πρόσωπο υποτίθεται ότι μιμείται τον Θεό. Οπως εξηγεί όμως στη γαλλική εφημερίδα «Λε Μοντ» η καθηγήτρια Σίλβια Ναέφ, «από τον 19ο αιώνα και με κάποιες ουαχαμπιτικές εξαιρέσεις (κίνημα που γεννήθηκε τον 18ο αιώνα και σήμερα αποτελεί την επίσημη θρησκεία της Σαουδικής Αραβίας) όλοι οι θεολόγοι δέχονται τη φωτογραφία και τον κινηματογράφο, δύο τέχνες που επίσης αναπαράγουν το δημιούργημα του Θεού».

Το συμπέρασμα είναι ότι στο Ισλάμ, όπως στον ιουδαϊσμό ή στον καλβινισμό, οι εικόνες είναι απούσες. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι δεν είναι παρούσες αλλού. Τους τελευταίους επτά αιώνες, σημειώνει η ακαδημαϊκός Κριστιάν Γκρούμπερ στο περιοδικό «Νιούσγουικ», αναπαραστάσεις του Προφήτη Μωάμεθ μπορεί να βρει κανείς σε μια πλειάδα ιστορικών και ποιητικών κειμένων – κυρίως τουρκικής και ιρανικής προέλευσης. Σε αυτά τα κείμενα, οι εικόνες του Προφήτη έχουν μια λατρευτική διάσταση και χρησιμοποιούνται για να τονισθεί η ευλάβεια προς το πρόσωπό του. Αυτή είναι μία από τις πιο σαφείς αποδείξεις ότι ο ισλαμικός νόμος δεν απαγορεύει τις εικόνες του Μωάμεθ ως βλάσφημες.

Η πραγματικότητα είναι ότι η απεικόνιση του Προφήτη στην ισλαμική παράδοση είναι υπαρκτή και αλλάζει με τον χρόνο. Τον 14ο αιώνα, σε κάποια περσικά έργα ζωγραφικής ο Μωάμεθ απεικονίζεται καθισμένος σε έναν θρόνο ενώ περιστοιχίζεται από αγγέλους και τις συντρόφους του. Σε μεσαιωνικές παραστάσεις εμφανίζεται μαζί με άλλους προφήτες – σε κάποιες μάλιστα εικονίζεται μαζί με τον Ιησού που επίσης θεωρείται προφήτης από το Ισλάμ. Αλλες απεικονίσεις της ίδιας περιόδου εμφανίζουν τον Μωάμεθ κατά την ανάληψή του στους ουρανούς με άλλους προφήτες από την Παλαιά Διαθήκη. Σε αυτές τις μεσαιωνικές παραστάσεις, κάποιες από τις οποίες είχε παραγγείλει ένας σουνίτης κυβερνήτης του Ιράν, ο Μωάμεθ εμφανίζεται ως αρχηγός της θρησκευτικής του κοινότητας, ως φορέας της θεϊκής αποκάλυψης και αγγελιαφόρος.

ΤΟ ΜΑΝΤΙΛΙ. Μια μείζων αλλαγή στην Περσία (σιίτες) και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (σουνίτες) παρατηρείται μόνο μετά το 1500. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου του Μωάμεθ καλύπτονται από ένα λευκό μαντίλι ενώ το σώμα του περιβάλλεται από ένα μεγάλο χρυσό φωτοστέφανο. Ο σκοπός δεν είναι άλλος από το να υπογραμμισθούν οι μη ορατές, υπερφυσικές του δυνάμεις. Οι απεικονίσεις του Προφήτη αρχίζουν να ελαττώνονται από τον 18ο αιώνα. «Ευλογημένες» αναπαραστάσεις του πάντως εμφανίζονται στο Ιράν τους δύο αιώνες που ακολουθούν από τότε, αντίθετα με τις αραβικές χώρες όπου προτιμάται ο γραπτός λόγος για την περιγραφή του Μωάμεθ. Στην Τουρκία, αυτές οι ανεικονικές εικόνες συνοδεύουν τα προσκλητήρια για την επέτειο της γέννησης του Προφήτη. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι στις απεικονίσεις του Προφήτη αλλά στο γεγονός ότι ο ριζοσπαστικός και φανατικός κλάδος της μουσουλμανικής θρησκείας ισχυρίζεται ότι εκπροσωπεί το πραγματικό Ισλάμ.