«Κι όμως, νικήσαμε τον φόβο!»

Ο Αλέν Τουρέν είναι ενθουσιασμένος. Τα εκατομμύρια των πολιτών που διαδήλωσαν στους δρόμους του Παρισιού όχι μόνο κατά της τρομοκρατίας αλλά και υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης απέδειξαν ότι «ο γαλλικός λαός έγινε και πάλι ένας λαός που προσδιορίζεται μέσα από τις αξίες της δημοκρατίας». Ο γάλλος κοινωνιολόγος ήταν μέσα στο πλήθος. Και δεν κρύβει την έκπληξή του από τη συμμετοχή. «Οι Γάλλοι ήταν καταπληκτικοί. Η θαρραλέα τους αντίδραση δεν ήταν καθόλου δεδομένη. Ηταν μια μεγάλη έκπληξη» δηλώνει σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Λα Ρεπούμπλικα». «Ο κόσμος», εξηγεί, «θα μπορούσε να νικηθεί από τον φόβο, από το μίσος, από την επιθυμία για εκδίκηση. Θα μπορούσε να οργιστεί με τους μουσουλμάνους, να τους καταδείξει ως υπεύθυνους. Αντίθετα, δεν το έκανε. Δεν κάθησε να συζητήσει εάν το Charlie Hebdo είχε ή δεν είχε δικαίωμα να γελοιοποιεί τις θρησκείες. Εδειξε αλληλεγγύη χωρίς ανώφελους διαχωρισμούς, χωρίς εξαιρέσεις. Φυσικά, υπήρξαν και κάποιοι που επωφελήθηκαν από την κατάσταση όπως αποδείχθηκε από τις επιθέσεις σε κάποια τεμένη. Αλλά πρόκειται για μια μειοψηφία. Η συντριπτική πλειονότητα κινήθηκε σε διαφορετική κατεύθυνση, θυμίζοντας ότι είναι ένα έθνος που υπερασπίστηκε την ελευθερία ακόμη και με μεγάλες θυσίες. Οταν ένας λαός είναι περήφανος για την ελευθερία του, δεν υποκύπτει. Η τρομοκρατία μπορεί να νικήσει μόνο αυτούς που αμφιβάλλουν και φοβούνται».

Για τον Αλέν Τουρέν, οι Γάλλοι νίκησαν τον φόβο. Αυτές τις ιστορικές στιγμές, λέει, δεν υπάρχει φόβος αλλά εμπιστοσύνη στον εαυτό μας. Ο κόσμος κατέβηκε στον δρόμο αμέσως, μόνος του, χωρίς υποδείξεις από τους πολιτικούς και τα κόμματα. Ηταν ένα αυθόρμητο κίνημα στο οποίο συμμετείχε πολύς κόσμος που ήθελε να δώσει το «παρών» για να απορρίψει το μίσος και τη βία. «Ανακαλύψαμε ξανά την αδελφοσύνη. Αλλά υπάρχει και κάτι πέρα από αυτό. Οι Γάλλοι στο παρελθόν έκαναν πάρα πολλά λάθη, όμως τώρα αισθάνονται και πάλι πολίτες με την πιο πλήρη και  δημοκρατική έννοια του όρου. Αναγνωρίζουν και πάλι ότι υπάρχει ένας δεσμός παρά τις διαφορές τους. Αισθάνονται θεματοφύλακες εκείνων των οικουμενικών αξιών στη δημιουργία, τη διάδοση και την υπεράσπιση των οποίων συνέβαλαν και οι ίδιοι. Και όταν έχεις συναίσθηση των ευθυνών σου, των αξιών σου και των δικαιωμάτων σου, τότε κάνεις τα πάντα για να μη σ’ τα πάρει κανείς». Θα διατηρηθεί αυτό το πνεύμα; «Δεν το ξέρω» απαντά ο Τουρέν. «Εγώ εύχομαι το πνεύμα ενότητας να διατηρηθεί και να διαδοθεί ακόμη περισσότερο. Ελπίζω να το καταλάβουν οι πολιτικοί και να μην ξοδέψουν αυτό το πολύτιμο κεφάλαιο. Επειτα από πολύ καιρό αισθάνομαι πολύ περήφανος που είμαι Γάλλος».

Αβραάμ Γεοσούα
Να λύσουμε το Παλαιστινιακό
Δεν πρέπει να συγχέουμε την επίθεση στο «Charlie Hebdo» με όσα διαδραματίστηκαν στο εβραϊκό παντοπωλείο. Η επίθεση στο περιοδικό εδράζεται σε έναν ιδεολογικό πυρήνα που αποστρέφεται την ελευθερία της έκφρασης και της κριτικής. Η ομηρεία στο εβραϊκό παντοπωλείο είναι το αποτέλεσμα της σύγκρουσης στη Γαλλία ανάμεσα στη μουσουλμανική κοινότητα και στους Εβραίους, οι οποίοι βρίσκονται συνεχώς στο στόχαστρο και ακόμη περισσότερο σε αυτή τη συγκυρία που έχει προκληθεί από την όξυνση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στην ενίσχυση της ενσωμάτωσης των μουσουλμανικών κοινοτήτων στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και στον σεβασμό προς την πολυπολιτισμική κοινωνία που έχει δημιουργηθεί. Θα βοηθούσε η λύση του Παλαιστινιακού. Περισσότερη αξία από τη συμμετοχή Νετανιάχου και Αμπάς στη διαδήλωση στο Παρίσι, θα είχε να καθήσουν ο ισραηλινός πρωθυπουργός και ο παλαιστίνιος πρόεδρος στο ίδιο τραπέζι για να διαπραγματευτούν σοβαρά. 
Ο Αβραάμ Γεοσούα είναι ισραηλινός συγγραφέας

Ιαν Μπουρούμα
Οι πραγματικοί προβοκάτορες
Ο ολλανδός σκηνοθέτης Τεό βαν Γκογκ που δολοφονήθηκε πριν από περίπου δέκα χρόνια από έναν φανατικό μουσουλμάνο στο Αμστερνταμ είχε πολλά κοινά με το «Charlie Hebdo». Ηταν κι αυτός ένας προβοκάτορας, ένας αναρχικός της ηθικής, ένας καλλιτέχνης του ρεσάλτο που κάθε φορά που έβλεπε ένα ταμπού ήθελε να το καταστρέψει. Και δεδομένου ότι ο αντισημιτισμός είναι το πιο μεγάλο ταμπού μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Βαν Γκογκ σατίριζε τους Εβραίους με χοντροκομμένα ανέκδοτα για τους θαλάμους αερίων. Και δεδομένου ότι όλοι έλεγαν πως πρέπει να «σεβόμαστε» το Ισλάμ, σατίριζε τον Αλλάχ και τον Προφήτη, περίπου όπως έκανε το «Charlie Hebdo». Ο σκοπός των υπονομευτών των ταμπού είναι να ανακαλύψουν μέχρι πού φτάνουν τα όρια, νομικά και κοινωνικά, της ελευθερίας της έκφρασης. Ο σκοπός αυτών που τους σκοτώνουν είναι να προκαλέσουν μια αντιισλαμική αντίδραση στη Δύση που θα σπρώξει ακόμη περισσότερους μουσουλμάνους που ζουν στην Ευρώπη στην αγκαλιά τους. 
Ο Oλλανδοβρετανός Ιαν Μπουρούμα είναι συγγραφέας και ακαδημαϊκός

Χανίφ Κιουρέισι
Θέλουμε καλύτερες ερωτήσεις
Υπάρχει πάντα ένας καλός λόγος για να μη μιλήσει κανείς, για να δαγκώσει τη γλώσσα του, όπως θα μπορούσαν να διαβεβαιώσουν πολλοί αντιφρονούντες, καλλιτέχνες και παιδιά. Ο λόγος μπορεί να προσβάλει, να πληγώσει, να βλάψει ηθικά, να αποδειχθεί επικίνδυνος, να κάνει τους άλλους να υποφέρουν. Αλλά το  ωραίο με τις λέξεις, τις φράσεις και τις ιστορίες είναι ότι κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει τις τελικές τους συνέπειες. Αντίθετα με τη βία που μεταδίδει ένα αδιαμφισβήτητο μήνυμα, ο λόγος είναι μια ελεύθερη φόρμα, μια εμπειρία. Ο λόγος δεν περιγράφει μια εσωτερική κατάσταση. Είναι ένας ρόλος, ένα είδος θεάματος. Ο λόγος μοιάζει περισσότερο με έναν κωμικό που αυτοσχεδιάζει – πράγμα που είναι επικίνδυνο και απρόβλεπτο – παρά με κάποιον που αραδιάζει γραπτές φράσεις. «Η σκέψη σχηματίζεται στο στόμα» έλεγε ο Τριστάν Τζαρά. Αυτό που χρειαζόμαστε, λοιπόν, δεν είναι καλύτερες απαντήσεις, αλλά καλύτερες ερωτήσεις. Το μεγάλο πρόβλημα με τη σιωπή είναι ότι κανένας δεν ξέρει με τι ακριβώς μπορεί να μοιάζει. 
Ο Χανίφ Κιουρέισι είναι βρετανοπακιστανός συγγραφέας