Προεκλογική περιοδεία

Ας μη σας παραπλανά ο τίτλος της επιφυλλίδας. Η στήλη και περισσότερο ο γράφων δεν σκοπεύει ούτε να πολιτευτεί ούτε να γίνει ντελάλης κανενός κόμματος. Απλώς αντλώντας υλικό από τη νεοελληνική δραματουργία θα κάνει έναν περίπατο στα θεατρικά έργα ενάμιση αιώνα ελληνικής πολιτείας που είχαν ως θέμα την πολιτική και κυρίως τους πολιτικούς, ανώνυμους ή και επώνυμους, τα νούμερα και τα μεγέθη, τους φαύλους και τους ριψοκίνδυνους, τα αφρόψαρα και τους καρχαρίες αλλά και τα χαριτωμένα δελφίνια της πολιτικής μας ζωής.

Ας σπεύσω από την αρχή να κάνω έναν απολογισμό. Δυστυχώς, τα στατιστικά δεδομένα αναφέρονται σε κωμωδίες και σάτιρες που γελοιοποιούν και αποκαλύπτουν τα φαύλα ήθη και τη σαπίλα του πολιτικού παρασκηνίου αλλά και του προσκηνίου. Και η επιτυχία η διαχρονική αυτών των έργων που παίζονται και ξαναπαίζονται, όπως και τα ανάλογα του Αριστοφάνη, αποδεικνύει πως οι συγγραφείς έχουν πιάσει τον ταύρο από τα κέρατα και για να θυμηθώ τον Γκόγκολ και τον Σαίξπηρ, υποχρεώνουν την κοινωνία να δει τη φάτσα της στον καθρέφτη. Αλλά ας μη σπάμε με αγανάκτηση τον καθρέφτη, καλύτερα να φτύνουμε τα μούτρα μας που απλώς ο καθρέφτης απεικονίζει.

Δεν πρόκειται να είμαι εξαντλητικός στην καταλογογράφηση των θεατρικών κειμένων που απεικονίζουν συνήθως την πολιτική αθλιότητα και σπάνια την πολιτική ευθύτητα και προσωπική θυσία.

«Ο τυχοδιώκτης» του Μιλτιάδη Χουρμούζη (1835) στην εποχή της βαυαροκρατίας είναι ένας απατεώνας εγκάθετος της αμαρτωλής τριανδρίας της αντιβασιλείας που μοιράζει οφίτσια, διορίζει άσχετους αστυνόμους και προσπαθώντας να αρπάξει την ανάθεση για την ανέγερση στρατώνα φωνάζει έναν πονηρό Αθηναίο ζητώντας του να τον πληροφορήσει πόσο θα πρέπει να κοστολογήσει τα υλικά. Ο πονηρός γκάγκαρος παίρνει ως πρότυπο, μοντέλο τον αχυρώνα του, πολλαπλασιάζει τα υλικά στο εκατονταπλάσιο γιατί νομίζει πως ο απατεώνας θέλει να νοικιάσει τη χαμοκέλα του και ανεβάζει το κόστος ώστε να ανεβάσει το ενοίκιο!

Ο Σοφοκλής Καρύδης, συγγραφέας θεατρικός και δημοσιογράφος που πέρασε το ένα τρίτο της ενήλικης ζωής του στις φυλακές των Βαυαρών, μας άφησε τον «Υποψήφιο βουλευτή», ένα λεχρίτη που σκοπεύει να πολιτευτεί μοιράζοντας υποσχέσεις και φέρνοντας ακόμη και ποτάμια σε άγονες περιοχές.

Στο «Του Κουτρούλη ο γάμος» του Αλ. Ραγκαβή ένας πλούσιος αστός που έρχεται από την επαρχία με γερή μπάζα, ζητείται από τον πεθερό του να γίνει βουλευτής ή έστω πολιτευόμενος και οργανώνει πληρώνοντας αδρά εκστρατεία του Τύπου να τον εμφανίζει συνεχώς ως βέβαιο υποψήφιο και προσεχώς υπουργό!

Ο εκπληκτικός Η. Καπετανάκης μάς κληροδότησε τον «Γενικό γραμματέα» του, ένα έξοχο κωμειδύλλιο όπου ο επαρχιώτης πολιτικάντης και παράγων προάγεται σε γενικό γραμματέα υπουργείου και τον εμπλέκουν σε μία σειρά από σκάνδαλα και χαριστικές παροχές τα λαμόγια της πολιτικής διαφθοράς.

Ο Σπ. Μελάς στο «Ο μπαμπάς εκπαιδεύεται» αφηγείται πώς ένας ταβερνιάρης της Πλάκας επενδύει στον ταλαντούχο γιο του που σπούδασε με τις εισπράξεις από τη λακέρδα και το μισόκιλο ώστε να αναδειχθεί στην πολιτική και να τον δει να τυλίγεται ως αφελής σε ένα χαρτί με κίνδυνο να του φορτώσουν οι πολιτικάντες σύμβουλοί του μεγάλα σκάνδαλα. Ο συντηρητικός Μελάς όμως βρίσκει ως λύση να βάλει μια ποδιά στον επιστήμονα και να τον κάνει ταβερνιάρη!

Ο Δημ. Ψαθάς μάς δώρισε τουλάχιστον δύο έξοχες σάτιρες. Τον «Φον Δημητράκη» που δοξάστηκε σε επανωτές παραστάσεις και θριαμβεύει και φέτος με τον Πέτρο Φιλιππίδη στο θέατρο Μουσούρη, όπου ένας αποτυχημένος και γελοίος τενεκές πολιτευόμενος γίνεται υπουργός των Γερμανών στην Κατοχή και φτάνει, μέσα στη ματαιοδοξία του, να φυλακίσει και τον αντιστασιακό αδελφό του.

Ο Ψαθάς επίσης στη χαριτωμένη κωμωδία του «Ζητείται ψεύτης» που έκανε διεθνή καριέρα, ζωντανεύει τον τετραπέρατο συνέλληνα που υπηρετώντας τα συμφέροντα ενός βουλευτή εφευρίσκει χίλια ψέματα και χίλιες κατασκευές υποσχέσεων εξαπατώντας τους αφελείς ψηφοφόρους πουλώντας φύκια για μεταξωτές κορδέλες.

Το δίδυμο Σακελλάριος – Γιαννακόπουλος στον «Θανασάκη τον πολιτευόμενο» που πρωτοπαίχτηκε από τον Ηλιόπουλο και τη Συνοδινού, αναλύει το γνωστό σύνδρομο των πολιτικών ψώνιων που τρώνε περιουσίες και εκτίθενται μέχρι γελοιότητας πασχίζοντας να φτάσουν στα έδρανα της Βουλής, παλεύοντας με όλη την αχρειότητα του πολιτικαντισμού που τους ξεζουμίζει και τους πετά σαν στυμμένες λεμονόκουπες.

Ο Παναγιώτης Καγιάς, σπουδαίος αλλά τώρα λησμονημένος συγγραφέας, έγραψε τον «Τοπικό παράγοντα» που ευτύχησε να τον δει να παίζεται και από το Πειραϊκό Θέατρο του Δημ. Ροντήρη με πρωταγωνιστές την Ασπ. Παπαθανασίου, τον Αθ. Προύσαλη, την Αννα Κυριακού, καταγράφει τις λειχήνες της πολιτικής, τους τοπικούς διαμεσολαβητές και πλασιέ των υποψήφιων βουλευτών με ανταλλάγματα διορισμούς ημετέρων, δάνεια και αναθέσεις δημόσιων έργων.

Το ίδιο θέμα, ως γνωστόν, χρησιμοποίησαν για να μας δώσουν το αριστούργημά τους οι Κεχαΐδης – Χαβιαρά «Δάφνες και πικροδάφνες», όπου τέσσερις τοπικοί παράγοντες του ίδιου κόμματος προσπαθούν να πλασάρουν σε εκλόγιμη θέση τους πολιτικούς τους πάτρωνες. Μια πολιτική πρέφα με όλους τους παίκτες να κρύβουν βαλέδες στα μανίκια τους.

Ο Βασίλης Βασιλικός στο μοναδικό έως τώρα  θεατρικό του ντοκουμέντο τη «Δίκη των Εξι» που ανέβασε έξοχα ο Γιώργος Μιχαηλίδης με έναν αξέχαστο Λευτέρη Βογιατζή στον ρόλο του ημίτρελου τραγικού Χατζηανέστη, ανέλυσε την έπαρση που εξελίσσεται σε τραγική ήττα και την αλαζονεία σε εθνική καταισχύνη.

Τελειώνω με έργα που αναλύουν σκηνικά μεγάλες πολιτικές προσωπικότητες στα τραγικά συχνά αδιέξοδά τους, στα διλήμματά τους και στην αξιοπρέπειά τους.

Εχουμε δύο έργα με ήρωα τον Καποδίστρια. Ο Γιώργος Θεοτοκάς έγραψε μια σύγχρονη τραγωδία με τον τίτλο «Αντάρα στ’ Ανάπλι». Με δομή ευριπιδική καταγράφει τις τελευταίες ημέρες του κυβερνήτη πριν δολοφονηθεί από τους Μαυρομιχαλαίους. Το έργο έχει χορό γυναικών, πρόλογο σαν την «Ιφιγένεια στην Ταυρίδα», σύγκρουση Καποδίστρια – Μιαούλη που έκαψε τον στόλο, τη δολοφονία του και από μηχανής «θεό» τον πολιούχο του Ναυπλίου Αγιο Νικόλαο, που ως άλλος Δαρείος ελεεινολογεί τη μοίρα της Ελλάδας και την αλληλοσφαγή.

«Καποδίστρια» έγραψε και ο Καζαντζάκης που τον ανέβασε το Εθνικό Θέατρο το 1946, όταν ο Καζαντζάκης ήταν υφυπουργός Εφοδιασμού (γιατί όσο ζούσε άλλο έργο του δεν είδε στη σκηνή). Ο μεγάλος συγγραφέας αντιμετωπίζει τον μοναχικό εκείνον πολιτικό όπως όλα τα θεατρικά του προσωπεία. Ενας νιτσεϊκός λύκος μονιάς που παλεύει, ενώ ο αγώνας ανηφορικός έχει σκοπό το ΜΗΔΕΝ.

Ο Γεώργιος Ρούσσος έγραψε έναν έντιμο στην ανάλυση των επιδιώξεων και των διλημμάτων του «Ελευθέριο Βενιζέλο» με έξοχο ενσαρκωτή τον Μηνά Χρηστίδη, ενώ ο Νίκος Ζακόπουλος με την ίδια τιμιότητα θεατροποίησε τον ανήφορο, την πολιτική ιδιοφυΐα και την τραγική ήττα του Χαρίλαου Τρικούπη.

Ας μην ξεχνάμε πως παλαιότερα νούμερο της επιθεώρησης υπήρξε με δεκάδες ερμηνευτικές εκδοχές ο διαβόητος Δελλαπατρίδης. Επίσης βουλευτής χρημάτισε και ο Καραγκιόζης.

Αφήνω τελευταίο τον κινηματογραφικό Μαυρογιαλούρο του Κωνσταντάρα, που δυστυχώς τον επικαλούνται οι Μαυρογιαλούροι της πραγματικής πολιτικής!