Γιάννης Βακαρέλης: «Η τέχνη έχει γίνει εμπόριο»

Φανταστείτε μια κουβέντα που βάζει στο πλάνο της από τον πλουσιότερο άνδρα της Γαλλίας και τον πρόεδρο Πούτιν έως το Ναύπλιο και την Αλκη Ζέη. Με φόντο πάντα τα άσπρα – μαύρα πλήκτρα ενός πιάνου. Ή μάλλον μην τη φανταστείτε. Μπορείτε να γίνετε κοινωνοί της στις παρακάτω γραμμές. Ετσι είναι η κουβέντα με έναν καλλιτέχνη κοσμοπολίτη και ανοιχτομάτη όπως ο πιανίστας Γιάννης Βακαρέλης.
Η πολιτική ορθότητα της λόγιας μουσικής θα έβαζε εδώ και τον χαρακτηρισμό «διεθνούς φήμης». Και θα είχε δίκιο στην περίπτωση του δεξιοτέχνη και εραστή – πάντα – του πιάνου Γιάννη Βακαρέλη, που ζει και εργάζεται με άξονα το Παρίσι, «ακούει» πάντα την Ελλάδα μέσα του, γυρίζει τον κόσμο με μια παρτιτούρα, τολμά συνεργασίες απρόσμενες (όπως με τον Μανώλη Μητσιά σχετικά πρόσφατα) και έρχεται στις 10 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών για μια πρωτότυπη συναυλία με τέσσερα πιάνα. «Με εξαιρετικούς συνεργάτες σε πρωτότυπο πρόγραμμα» όπως λέει. Παράδειγμα; «Τριστάνος και Ιζόλδη» για τέσσερα πιάνα. Και τι πιάνα. Ή μάλλον τι πιανίστες. Ο επίσης διεθνής Κυπριανός Κατσαρής, η Ελέν Μερσιέ, σύζυγος του «κυρίου Λουί Βιτόν», δηλαδή του κροίσου Μπερνάρ Αρνό, και η Φερχάν Οντέρ.

Πριν από τη συναυλία αλλά και το ρεσιτάλ με ρωσικά και αγγλικά έργα που ετοιμάζει για τις 11 Μαΐου με τον δημοφιλή βαρύτονο Δημήτρη Πλατανιά, πριν από τη συνεργασία του με την Ακαδημία της Αγίας Καικιλίας της Ρώμης, με την Εθνική Ορχήστρα της Γαλλίας και τη συμμετοχή του σε φεστιβάλ της Ιταλίας (Μπρέσια και Μπέργκαμο), της Γαλλίας (Λουμπερόν) και της Ισπανίας (Βίγκο και Σανταντέρ) και τη διεύθυνση τον Ιούνιο του Φεστιβάλ Ναυπλίου, έγινε η κουβέντα μας. Η οποία, περιέργως, ξεκίνησε από τις δυσκολίες του Φεστιβάλ Ναυπλίου, «το οποίο επιμένει για 24η χρονιά» όπως λέει. «Είναι πλέον πολύ δύσκολο εγχείρημα με φοβερά μειωμένες τις χορηγίες, αλλά γίνεται με το ίδιο κέφι και μεράκι. Αλλωστε πιστεύω ότι στις δυσκολίες φαίνεται ο καπετάνιος».

Η συναυλία για τέσσερα πιάνα δεν είναι καινούργιο αλλά είναι πολυχειροκροτημένο εγχείρημα. Συμμετείχε για πρώτη φορά σ’ αυτό κατόπιν πρόσκλησης του Κυπριανού Κατσαρή στην Κωνσταντινούπολη και στο Φεστιβάλ της Αττάλειας. «Αυτό δημιούργησε μια δυναμική και με δικές μου γνωριμίες άρχισε να εξαπλώνεται στο Φεστιβάλ του Λουγκάνο και στο Φεστιβάλ του Μπάιροϊτ, στο Παρίσι τον περασμένο Μάιο και στην Αθήνα πριν από δέκα χρόνια» λέει ο Γιάννης Βακαρέλης.

ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μιλώντας για την Ελέν Μερσιέ, παραδέχεται ότι έχει δημιουργηθεί θέμα γύρω από το όνομά της σε σχέση με τον πάμπλουτο σύζυγό της. Και δράττεται της ευκαιρίας να πει ότι τελευταία «στην τέχνη αρχίζει το κεφάλαιο να δείχνει τον… μελλοντικό δρόμο. Τα πράγματα δεν είναι όπως ήταν παλιά, με τα κινήματα καλλιτεχνών, τους ιμπρεσιονιστές, τους ντανταϊστές… Μου φαίνεται οξύμωρο που το κεφάλαιο ενδιαφέρεται τόσο πολύ για τις τέχνες, αλλά και αυτό δεν είναι καθόλου άδολο καθώς η τέχνη δημιουργεί, πλάθει ή καλλωπίζει την εικόνα μιας εταιρείας, ενός οικονομικού φορέα».

Σάμπως δεν είμαστε πλέον όλοι στο έλεος του κεφαλαίου; Πώς νιώθεις; τον ρωτώ. «Πάρα πολύ άβολα και κάπου με ανησυχεί μια ενδεχόμενη εκδίκηση που το ρημάδι το κεφάλαιο μπορεί να πάρει. Εχουμε πρόσφατο το παράδειγμα  της Ρωσίας, όπου αποδείχτηκε ότι αν κάτι δεν καθήσει καλά στο κεφάλαιο εκδικείται με ένα φοβερό τσουνάμι οικονομικής ακύρωσης και διάλυσης. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν είπε ότι έχουμε δύο ακόμη δύσκολα χρόνια. Το παραλληλίζω με την περίφημη κουβέντα του Τσόρτσιλ στις αρχές του πολέμου: έχω να προσφέρω μόνο αίμα, δάκρυα και ιδρώτα. Πιστεύω ότι μια τέτοια αντιμετώπιση από πολιτικούς συσπειρώνει. Είναι ζοφερή, αλλά όταν οι καταστάσεις είναι τόσο κρίσιμες, το να καλοποιείται μια αλήθεια είναι χειρότερα».

Μέσα σε όλα αυτά η μουσική σώζει; «Ναι, σώζει λίγο – πολύ τους καλλιτέχνες οι οποίοι είναι ο πομπός που μπορεί να εκπέμψει και να δώσει ελπίδες, μηνύματα».

Το πιάνο τι είναι για εκείνον; «Είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με όλη μου την ψυχοσύνθεση, την προσωπικότητα, τον χαρακτήρα, που θα έλεγα ότι η υπόλοιπη ζωή μου είναι ένα δεύτερο κεφάλαιο, με πρώτο κεφάλαιο το πιάνο. Είναι μια σχέση μεγάλου έρωτα».

Η κουβέντα περνάει στους νεότερους. Πιστεύει, λοιπόν, ότι «η τέχνη έχει εμπορικοποιηθεί πολύ. Βλέπεις δε ότι οι νέοι σαγηνεύονται από την επιτυχία και μόνο. Αισθάνομαι ότι η νέα γενιά έχει κάπως ντεραπάρει. Δεν φταίει μόνη της, υπάρχει και το σύστημα που βοηθάει. Από την άλλη πλευρά, αν έχεις μόνο την επιτυχία και την αναγνώριση ως μοχλό, έχεις χάσει το παιχνίδι με την τέχνη».

Το καλό μέσα από τα δύσκολα
Αυτό τον καιρό διαβάζει το «Με μολύβι φάμπερ νούμερο 2» της Αλκης Ζέη και μόνο τα ονόματα που αναφέρει, λέει, τον αφήνουν με το στόμα ανοιχτό: Αξελός, Χατζιδάκις, Κουν… «Ολοι αυτοί έφτιαξαν, με αυτά που έδωσαν, μια γενιά που ήταν φωτισμένη αλλά που πέρασε και μια πολύ δύσκολη περίοδο. Δυστυχώς, στις δύσκολες περιόδους βγάζεις κάτι καλό και θετικό. Ετσι πιστεύω ότι θα βγει και σε μας αυτή η τρομακτικά δύσκολη περίοδος».