Οι κάλπες που δεν ήθελε (σχεδόν) κανείς

^«Ο ΕΝΦΙΑ θα καταστρέψει αυτή την κυβέρνηση». Τη φράση, σύμφωνα με μια γραμμή πληροφόρησης, είπε ο Αντώνης Σαμαράς σε μία από τις συσκέψεις με τον Βαγγέλη Βενιζέλο που προηγήθηκαν της εμφάνισης του Πρωθυπουργού στη ΔΕΘ στις αρχές Σεπτεμβρίου. Η αγωνία ήταν εμφανής, καθώς και η προσπάθεια να συμμαζευτεί το αλαλούμ που είχε προκύψει με τις συνεχείς παλινωδίες για τον φόρο και για το ποιος ευθυνόταν για την τελική μορφή του. Στη σύσκεψη, όπου μετείχε σύσσωμο το κυβερνητικό επιτελείο, πάντως, δεν μίλησε ούτε ο Γκίκας Χαρδούβελης ούτε ο Χρήστος Σταϊκούρας. Ακόμη και ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης περιορίστηκε σε μια σύντομη παρέμβαση μετά τον Πρωθυπουργό. Το πρόσωπο που μονοπώλησε τη συζήτηση για σχεδόν 40 λεπτά ήταν ο Χρύσανθος Λαζαρίδης. Κι ας τον μνημόνευαν λίγες ημέρες πριν σε συνάντηση με τον υπουργό Οικονομικών οι εκπρόσωποι του ΠΑΣΟΚ ως κύριο υπεύθυνο για την τελική μορφή του ΕΝΦΙΑ.

Ο κύβος, όμως, είχε ριφθεί. Ο Πρωθυπουργός από το βήμα της ΔΕΘ διακήρυξε ότι πλησιάζει το τέλος των Μνημονίων και είπε «όχι» σε νέα μέτρα. Η κυβέρνηση γνώριζε ότι στένευαν τα περιθώρια και οι αντοχές των βουλευτών και έπαιζε στις καθυστερήσεις με την τρόικα ολόκληρο το φθινόπωρο. Τον περασμένο Οκτώβριο, την ώρα που στο ΠΑΣΟΚ έδιναν μάχες εντυπώσεων για τη διαθεσιμότητα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, πηγές που βρίσκονταν κοντά στις συζητήσεις με την τρόικα αναρωτιούνταν γιατί ο κυβερνητικός εταίρος βάζει προσκόμματα για τους δημοσίους υπαλλήλους. Η δυσφορία ήταν έκδηλη σε όσους γνώριζαν πρόσωπα και πράγματα. «Πώς μπορεί ο Σαμαράς και μιλά για έξοδο από το Μνημόνιο την ώρα που δεν έχει καν ολοκληρωθεί η αξιολόγηση με την τρόικα; Σκοπεύει να κάνει κάτι ή δεν θα κάνει τίποτα και θα περιμένει να πάρει ανταλλάγματα από τους Γερμανούς απειλώντας με εκλογές;» ήταν η απορία που εξέφραζε εκείνη την εποχή η ίδια πηγή. Και δεν ήταν η μόνη. Λίγο η αντιμνημονιακή ρητορική της κυβέρνησης, λίγο οι κορόνες του ΣΥΡΙΖΑ, λίγο η δυστοκία της τρόικας να έρθει στην Ελλάδα χωρίς να έχουν μπει συγκεκριμένα θέματα στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης, οι κεραίες των ξένων και των αγορών συντονίστηκαν στο σήμα της πολιτικής αβεβαιότητας και αντέδρασαν. Το κραχ του Χρηματιστηρίου και η άνοδος των ελληνικών spreads τη 15η Οκτωβρίου αιφνιδίασαν κυβέρνηση και αντιπολίτευση. Για την κυβέρνηση η «μαύρη» εκείνη εβδομάδα γκρέμισε την κορωνίδα του success story που ήταν η πετυχημένη έξοδος στις αγορές του περασμένου Απριλίου. Για τον ΣΥΡΙΖΑ ήταν απλώς μια μικρή πρόγευση του τι μπορεί να συμβεί αν ενισχυθούν οι φωνές περί μονομερών ενεργειών απέναντι στους δανειστές.

ΣΚΛΗΡΟ ΡΟΚ. Ωστόσο, η κυβέρνηση συνέχισε να παίζει σκληρό ροκ απέναντι στους δανειστές. Εκ των υστέρων, όπως έλεγε κυβερνητικό στέλεχος, ο Αντ. Σαμαράς απεδείχθη υπερβολικά αισιόδοξος ότι οι ξένοι κάποια στιγμή θα έβαζαν πλάτη, φοβούμενοι το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών. Το ΔΝΤ, όμως, ήταν ανένδοτο. Αν, όπως έλεγε πηγή που γνωρίζει τις συζητήσεις με την τρόικα, «ο εκπρόσωπος της Κομισιόν στην τρόικα ήταν έτοιμος ανά πάσα στιγμή να μπει σε ένα αεροπλάνο και να έρθει», δεν ίσχυε το ίδιο για τον εκπρόσωπο του Ταμείου. Μόνο που το μήνυμα του ΔΝΤ ότι δεν προετίθετο να επιδείξει ευελιξία και να κάνει χάρες αν η κυβέρνηση δεν δεσμευόταν για συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, βρισκόταν σε πλήρη ευθυγράμμιση με τη σκληρή γραμμή Σόιμπλε.

Εξάλλου, πλήρη εικόνα και σκιώδη ρόλο στη σκληρή διαπραγμάτευση με την τρόικα είχε ένας παλιός γνώριμος της Ελλάδας: ο Πολ Τόμσεν. Ο Δανός, αναβαθμισμένος πια στο Ταμείο, έχει γνώση προσώπων και πραγμάτων στην Ελλάδα και, σύμφωνα με μια γραμμή πληροφόρησης, φέρεται να έδινε γραμμή για το τι μπορούσαν να κάνουν και τι όχι συγκεκριμένοι υπουργοί και για το πόσο το εννοούσε ή όχι η κυβέρνηση όταν έλεγε «αυτό δεν το διαπραγματευόμαστε». Ο Τόμσεν σε όλη τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης βρισκόταν σε απευθείας γραμμή με τον γερμανό υπουργό Οικονομικών.

Τελικά η τρόικα δεν ήρθε ποτέ στην Αθήνα. Το μπρα ντε φερ με την κυβέρνηση κατέληξε στην απόφαση για επέκταση του προγράμματος με ορίζοντα τη συνέχιση της βοήθειας μέσω της προληπτικής γραμμής πίστωσης (ECCL). Οι ρωγμές στο αφήγημα για έξοδο από το Μνημόνιο στο τέλος του χρόνου, και μάλιστα χωρίς να χρειαστούν νέα μέτρα, δεν επιδέχονταν διορθώσεις. Η επίσπευση της διαδικασίας εκλογής Προέδρου ήταν μονόδρομος για την κυβέρνηση.

ΔΥΣΠΙΣΤΙΑ. Ομως, η δυσπιστία απέναντι στις πραγματικές προθέσεις της κυβέρνησης είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα. Οι αλλαγές στο υπουργικό σχήμα μετά τις ευρωεκλογές δεν πέρασαν απαρατήρητες. Την επαύριον του ανασχηματισμού, εκπρόσωποι ευρωπαϊκών χωρών στην Αθήνα αδυνατούσαν να ερμηνεύσουν με όρους λογικής και αποτελεσματικότητας τη συμπερίληψη στο κυβερνητικό σχήμα στελεχών της λαϊκής Δεξιάς που είχαν διακριθεί για τις αντιμνημονιακές τους κραυγές στα τηλεπαράθυρα. Το παζλ συμπληρώθηκε με την παραίτηση του Χάρη Θεοχάρη, η οποία εκλήφθηκε από τους δανειστές και από μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ως ένδειξη ότι η κυβέρνηση δεν ήθελε πραγματικά τις μεταρρυθμίσεις και γι’ αυτό δεν επιθυμούσε τις ανεξάρτητες Αρχές. Η αντικατάσταση του παραιτηθέντος γενικού γραμματέα Δημοσίων Εσόδων από την Κατερίνα Σαββαΐδου δεν τους εξευμένισε. Την πικρή γεύση από το γεγονός θα επανέφεραν οι ξένοι σε όλες τις συζητήσεις για τη μεταρρύθμιση του Φορολογικού. Κάποιοι πιο τολμηροί ξένοι παρατηρητές στην Αθήνα απέδιδαν ήδη από το περασμένο καλοκαίρι την αποτυχημένη απόπειρα για έξοδο στις αγορές του Ιουλίου όχι στον «ιό της Πορτογαλίας», αλλά στα θολά μηνύματα που εξέπεμπε η κυβέρνηση ενισχύοντας τα σενάρια πολιτικής αβεβαιότητας.

«Εφαρμόστε το πρόγραμμα»
Ο Σόιμπλε με τη σειρά του είχε απευθύνει σκληρά μηνύματα προς τον Γκίκα Χαρδούβελη στο Eurogroup του περασμένου Οκτωβρίου: «Δεν μπορείτε να μιλάτε για έξοδο από το Μνημόνιο αν δεν εφαρμόσετε πρώτα το πρόγραμμα».