Ποιoς θα τιμωρήσει τους βασανιστές

Σχολιάζοντας την Τρίτη τη δημοσιοποίηση της έκθεσης της Γερουσίας για τα βασανιστήρια της CIA ο Μπαράκ Ομπάμα, ο πρόεδρος που απαγόρευσε, ακριβώς, τις επίμαχες τακτικές το 2009, αφότου ανέλαβε καθήκοντα, εξέφρασε την ελπίδα να βοηθήσει η δημοσιοποίηση «να αφήσουμε αυτές τις τεχνικές εκεί όπου ανήκουν – στο παρελθόν». Ο Ομπάμα θέλει να γυρίσει σελίδα. Η κυβέρνησή του δεν δείχνει διατεθειμένη να προχωρήσει σε διώξεις αξιωματούχων και πρακτόρων που ενεπλάκησαν στα βασανιστήρια υπόπτων για τρομοκρατία μετά το 2001. Ο ΟΗΕ, από την πλευρά του, απαιτεί να προσαχθούν οι υπεύθυνοι στη δικαιοσύνη. Ακόμα και η Αμερικανική Ενωση Ψυχολόγων ζήτησε «να λογοδοτήσουν πλήρως» οι δύο ψυχολόγοι που έλαβαν από τη CIA, μέσω της εταιρείας που είχαν συστήσει, συνολικά 81 εκατ. δολάρια προκειμένου να διαμορφώσουν τις μεθόδους ανάκρισης (βλ. βασανιστήρια) που χρησιμοποίησε. Υπάρχει άραγε τέτοια ελπίδα;

«Με βάση το διεθνές δίκαιο, οι ΗΠΑ είναι νομικά υποχρεωμένες να προσαγάγουν τους υπευθύνους στη δικαιοσύνη» δήλωσε από τη Γενεύη ο Μπεν Εμερσον, ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αντιτρομοκρατία. «Ως χώρα που ζητεί συχνά διαφάνεια και απόδοση ευθυνών σε άλλες χώρες, οι ΗΠΑ πρέπει να αρθούν στο ύψος των στάνταρ που έχουν θέσει τόσο για τον εαυτό τους όσο και για άλλους» προσυπέγραψε ο Χουάν Μέντες, ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ για τα βασανιστήρια.  

Πράγματι, σύμφωνα με τη Διεθνή Σύμβαση για τα Βασανιστήρια, την οποία έχουν επικυρώσει οι ΗΠΑ, οι ομοσπονδιακές Αρχές είναι υποχρεωμένες να διεξαγάγουν «μια γρήγορη και αντικειμενική έρευνα». Ακόμα και αν δεν το πράξουν, όμως, νομικοί επισήμαναν στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» πως αμερικανοί πολίτες που διέταξαν ή πραγματοποίησαν βασανιστήρια μπορεί να διωχθούν στο εξωτερικό. «Αν ήμουν κάποιος ο οποίος εμπλεκόταν στην έκθεση για τα βασανιστήρια» δήλωσε χαρακτηριστικά ο Στιβ Βλάντεκ, καθηγητής Νομικής στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, θα το σκεπτόμουν δύο φορές προτού ταξιδέψω οπουδήποτε στην Ευρώπη στο άμεσο μέλλον».

Θεωρητικά, ένας αξιωματούχος της CIA που είναι ύποπτος για βασανιστήρια, ή ακόμα και ο πρώην επικεφαλής της CIA Μάικλ Χέιντεν, μπορεί όντως να συλληφθεί στην Ευρώπη βάσει των νόμων περί διεθνούς δικαιοδοσίας. Θεωρητικά επίσης, οποιαδήποτε από τις 122 χώρες που έχουν συνυπογράψει τη συνθήκη με την οποία ιδρύθηκε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) μπορεί να συλλάβει κάποιον ύποπτο και να τον παραδώσει στη Χάγη. Θεωρητικά πάντα, και παρότι οι ΗΠΑ δεν έχουν συνυπογράψει τη συνθήκη της ίδρυσής του, το ΔΠΔ  μπορεί να δικάσει τα πιο σοβαρά εγκλήματα σε κράτη που έχουν αποδεχθεί τη δικαιοδοσία του όπως για παράδειγμα το Αφγανιστάν ή και η Πολωνία, δύο από τις χώρες όπου διατηρούσε μυστικές φυλακές η CIA. Πρακτικά, όμως, οι νομικοί που συμβουλεύτηκαν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» θεωρούν ότι υπάρχουν λιγοστές πιθανότητες να γίνει κάτι από αυτά – για λόγους διπλωματικούς και πολιτικούς.

Το ΔΠΔ, επεσήμανε ένας πρώην εισαγγελέας του, ο Αλεξ Γουάιτινγκ, παραμένει ένα νέο και εύθραυστο δικαστήριο, που δύσκολα θα άρχιζε μια «επίθεση» κατά των ΗΠΑ. Και χώρες όπως η Ισπανία που επιδίωκαν πιο επιθετικά τη διασυνοριακή δικαιοσύνη, σχολίασε η Ντάιαν Ορεντλιχερ, καθηγήτρια Νομικής στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο, πλέον έχουν περιορίσει την εμβέλεια των νόμων τους.