Να απονεμηθεί χάρις στους βασανιστές

Πριν ο Τζορτζ Μπους εγκαταλείψει τη θέση του, κάποιοι άσκησαν πίεση στον Λευκό Οίκο με στόχο την απονομή χάριτος στους αξιωματούχους που σχεδίασαν και ενέκριναν το πρόγραμμα βασανιστηρίων των ΗΠΑ. Η οργάνωσή μου, η Αμερικανική Ενωση Πολιτικών Δικαιωμάτων, βρήκε τη συγκεκριμένη πρόταση απεχθή. Μαζί με ακόμη οκτώ ομάδες προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στείλαμε μια επιστολή στον κ. Μπους υποστηρίζοντας ότι η απονομή χάριτος θα υπονόμευε το κράτος δικαίου και δεν θα επέτρεπε στους Αμερικανούς να μάθουν τι διαπράχθηκε στο όνομά τους.

Αφού δημοσιοποιήθηκε η σχετική έκθεση από την Επιτροπή Πληροφοριών της Γερουσίας, σκέφτηκα πως τελικά ο πρόεδρος Ομπάμα πρέπει να απονείμει χάρη γιατί η ενέργεια αυτή ενδέχεται ν’ αποτελεί τον μοναδικό τρόπο για να καθοριστεί, μια για πάντα, ότι τα βασανιστήρια είναι παράνομα.

Προς τιμήν του, ο Μπαράκ Ομπάμα αποκήρυξε τα βασανιστήρια αμέσως μετά την εκλογή του και το δικό του υπουργείο Δικαιοσύνης απέσυρε τα υπομνήματα που αποτέλεσαν τα θεμέλια του προγράμματος βασανιστηρίων. Ωστόσο, ούτε εκείνος ούτε το υπουργείο Δικαιοσύνης έδειξαν να επιθυμούν την απόδοση ευθυνών. Οταν το υπουργείο διεξήγαγε μια σχετική έρευνα, φαινόταν πως δεν είχε συνομιλήσει με κανέναν από τους κρατουμένους που είχαν βασανιστεί. Επιπρόσθετα, καταχράστηκε κατ’ επανάληψη το προνόμιο των «κρατικών μυστικών» για τη μη διαλεύκανση υποθέσεων που αποκάλυψαν κρατούμενοι, ακόμη και Αμερικανοί που βασανίστηκαν ως «μαχητές των εχθρών».

Ποια είναι η βασική διαφορά μεταξύ της συγκεκριμένης τακτικής – της σιωπηρής απονομής χάριτος – και της επίσημης απαλλαγής των υπευθύνων; Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, οι βασανιστές δεν λογοδοτούν. Ομως μέσω της σιωπηρής απονομής, ο πρόεδρος αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο, στο μέλλον, αξιωματούχοι να επαναφέρουν στο προσκήνιο τακτικές βασανισμού.

Εάν η επιλογή είναι μεταξύ μιας σιωπηρής και μιας επίσημης απονομής χάριτος, η επίσημη απονομή είναι προτιμότερη. Μια ρητή απονομή χάριτος θα έθετε ένα προηγούμενο, το οποίο θα υπενθύμιζε σε όλους όσοι είναι διατεθειμένοι να καταφύγουν στα βασανιστήρια ότι θα μπορούσαν να διωχθούν ποινικά.   

Το θέαμα ενός προέδρου να απονέμει χάρη σε βασανιστές μού γυρίζει το στομάχι. Αλλά μια τέτοια ενέργεια ενδέχεται ν’ αποτελεί τον μοναδικό τρόπο για να διασφαλιστεί ότι καμία αμερικανική κυβέρνηση δεν θα επιδοθεί, πότε ξανά, σε βασανιστήρια. Η απονομή χάριτος θα καθιστούσε ξεκάθαρο ότι διαπράχθηκαν εγκλήματα, ότι οι άνθρωποι που ενέκριναν και διέπραξαν βασανιστήρια στην πραγματικότητα ήταν εγκληματίες, ότι οι μελλοντικοί εμπνευστές ανάλογων προγραμμάτων θα πρέπει να προσέχουν. Οι διώξεις θα ήταν προτιμότερες, αλλά η απονομή χάριτος ίσως να είναι ο μοναδικός τρόπος για να κλείσει, μια για πάντα, το κουτί της Πανδώρας των βασανισμών.

Ο Anthony D. Romero είναι εκτελεστικός διευθυντής
της Αμερικανικής Ενωσης Πολιτικών Δικαιωμάτων