Από την εξουσία στον εισαγγελέα

Οταν η Εθνική μας θριάμβευε στο Euro του 2004 στην Πορτογαλία, ένας από τους υπευθύνους της Οργανωτικής Επιτροπής χειροκροτούσε από τις κερκίδες, ικανοποιημένος για την πορεία της διοργάνωσης. Ο Ζοζέ Σόκρατες, λάτρης του ποδοσφαίρου, έναν χρόνο αργότερα ορκιζόταν πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, επικεφαλής της κυβέρνησης του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Το 2011 παραιτήθηκε όταν η Βουλή απέρριψε το τέταρτο πακέτο μέτρων λιτότητας που κλήθηκε να ψηφίσει – η πορεία προς το Μνημόνιο είχε ήδη ξεκινήσει. Ο Σόκρατες αποχώρησε και γράφτηκε σε ένα πανεπιστήμιο στο Παρίσι, όπου αγόρασε ένα πανάκριβο σπίτι. Ο πρώην ηγέτης των Σοσιαλιστών εκτός από τη στρογγυλή θεά λάτρευε και την πολυτέλεια. Και αυτό οδήγησε στο να ξετυλιχθεί ο μίτος της Αριάδνης. Οι εισαγγελείς άρχισαν να ερευνούν το πόθεν έσχες και έφτασαν να εντοπίσουν μια περιουσία περίπου 20 εκατομμυρίων ευρώ – τίποτα δεν δικαιολογούσε την ύπαρξή της. Εντόπισαν μια σειρά λογαριασμών και offshore εταιρειών όπου εμφανιζόταν το όνομα του παιδικού φίλου του Σόκρατες, Κάρλος Σάντος Σίλβα, ο οποίος διαχειριζόταν τα χρήματα του πρώην πρωθυπουργού.

Η εικόνα του Σόκρατες μέσα στο αστυνομικό αυτοκίνητο που τον μετέφερε από τη φυλακή στα γραφεία του εισαγγελέα και πίσω, σόκαρε τους Πορτογάλους, παρότι οι κατηγορίες εναντίον του για διαφθορά δεν ήταν κάτι καινούργιο. Ανάλογες έρευνες είχαν γίνει όταν εκείνος είχε διατελέσει, παλαιότερα, υπουργός Νεολαίας και Αθλητισμού καθώς και υπουργός Περιβάλλοντος. Ομως τότε δεν είχαν οδηγήσει σε απαγγελία κατηγοριών. Τώρα οι Πορτογάλοι, έκπληκτοι, παρακολουθούν τις μυστικές διαδρομές των χρημάτων του ανθρώπου που οδήγησε τη χώρα στο Μνημόνιο.

ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ. Ομως ο 57χρονος Σόκρατες δεν είναι ο μόνος ευρωπαίος ηγέτης που από την εξουσία βρέθηκε ενώπιον της Δικαιοσύνης. Ισως το πιο κραυγαλέο παράδειγμα ήταν εκείνο του Μπετίνο Κράξι, πρωθυπουργού της Ιταλίας από το 1983 έως το 1987. Στην αστυνομική και δικαστική επιχείρηση που έμεινε γνωστή με την ονομασία Καθαρά Χέρια, ο Κράξι κατηγορήθηκε ότι πήρε μίζες ύψους πολλών εκατομμυρίων. Η πηγή της μεγαλύτερης μίζας – πάνω από 10 εκατομμύρια ευρώ – ήταν η εταιρεία All Iberian, η οποία ιδρύθηκε από τον στενό του φίλο και προστατευόμενο Σίλβιο Μπερλουσκόνι.

«έτσι κάνουν όλοι». Το βασικό επιχείρημα του Σοσιαλιστή Κράξι ήταν το γνωστό «cosi fan tutti» – «έτσι κάνουν όλοι» -, το οποίο επικαλέστηκε όταν κλήθηκε μαζί με τον γραμματέα του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος Αρνάλντο Φορλάνι να καταθέσουν για τη χρηματοδότηση των κομμάτων τους. Ομως δεν μπόρεσε να πείσει τον κόσμο που του έριξε βροχή τα νομίσματα καθώς έβγαινε από το ξενοδοχείο του στη Ρώμη – μια αντιμετώπιση που συνήθως επεφύλασσαν σε κλέφτες, φωνάζοντάς του «Μπετίνο, θες κι αυτά;». Ντροπιασμένος, ο Κράξι διέφυγε στη βίλα του στην Τυνησία προκειμένου να αποφύγει τη φυλάκιση. Καταδικάστηκε ερήμην σε κάθειρξη 25 ετών και πέθανε στην εξορία στις 19 Ιανουαρίου 2000.

Κι όμως, μόλις τέσσερα χρόνια αργότερα ξεκίνησε η προσπάθεια πολιτικής του αποκατάστασης. Η τότε δήμαρχος του Μιλάνου Λατίτσια Μοράτι ανακοίνωσε ότι δίνει το όνομά του σε δρόμο της πόλης, ενώ σε ειδική τελετή στην ιταλική Γερουσία ο τότε πρωθυπουργός Σίλβιο Μπερλουσκόνι μαζί με αρκετούς υπουργούς του τον τίμησαν. Οπως είπε ένας από τους παρισταμένους, «ο Κράξι πλήρωσε περισσότερα από οποιονδήποτε άλλον για πράγματα που ήταν κομμάτι του πολιτικού συστήματος».

Η επιχείρηση Καθαρά Χέρια ξεκίνησε με τη σύλληψη, τον Φεβρουάριο του 1992, του Μάριο Τσιέζα, στενού συνεργάτη του Κράξι, την ώρα που έπαιρνε μίζα και σύντομα εξαπλώθηκε στον πολιτικό και επιχειρηματικό κόσμο. Οι έρευνες αποκάλυψαν έναν τεράστιο ιστό διαφθοράς που περιλάμβανε και τους Χριστιανοδημοκράτες και τους Σοσιαλιστές. Μέσα σε δύο χρόνια έγινε έρευνα για 321 βουλευτές – οκτώ εξ αυτών και περίπου 5.000 επιχειρηματίες κατηγορήθηκαν για διαφθορά.