Πως άρχισε η επιδημία του Έμπολα από ένα αγόρι

Ο Έμιλ Ουαμούνο ήταν μόλις 2 ετών και ζούσε στο απομονωμένο χωριό Μελιάντου της Γουϊνέας όταν παρουσίασε πυρετό, πονοκέφαλο και διάρροια με αίμα.

Παρά τις προσπάθειες της οικογένειάς του, ο μικρούλης πέθανε τον Δεκέμβριο του 2013 – μία μοίρα που είχε λίγες ημέρες αργότερα η 3χρονη αδελφή του Φιλομένα και αργότερα η έγκυος μητέρα των παιδιών Σία.

Αυτή ήταν η αρχή της μεγαλύτερης επιδημίας του ιού Έμπολα στην παγκόσμια ιστορία, η οποία συνεχίζει την επέλασή της και κοστίζει ολοένα περισσότερες ζωές, σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση στην «Ιατρική Επιθεώρηση της Νέας Αγγλίας» (NEJM).

Το Μελιάντου βρίσκεται βαθιά στα τροπικά δάση της Γουϊνέας και περιβάλλεται από πανύψηλες καλαμιές και καλλιέργειες φοινικόδεντρων, που πιστεύεται ότι προσέλκυσαν τις νυχτερίδες-φορείς του επικίνδυνου ιού οι οποίες μόλυναν τον Έμιλ.

Ωστόσο ούτε ο θάνατος του Έμιλ ούτε των άλλων μελών της οικογένειάς του σήμαναν συναγερμό.

Το χωριό βρίσκεται σε απόσταση 2 ωρών κακοτράχαλου δρόμου από την πλησιέστερη πόλη όπου θα μπορούσαν να ενημερωθούν οι Αρχές, ενώ οι κάτοικοι της φτωχικής χώρας είναι συνηθισμένοι σε ενδημικές νόσους με συμπτώματα παρόμοια με αυτά του Έμπολα.

Επιπλέον, το Μελιάντου βρίσκεται στην ιδανική τοποθεσία για την εξάπλωση οποιουδήποτε ιού σε γειτονικές χώρες, αφού ουσιαστικά αποτελεί το «σταυροδρόμι» με τη Λιβερία και τη Σιέρα Λεόνε, όπου συχνά πηγαίνουν οι κάτοικοι για να πουλήσουν τα προϊόντα τους.

Και σαν να μην έφταναν όλ’ αυτά, τα τελετουργικά για την ταφή των νεκρών διευκόλυναν ακόμα περισσότερο την εξάπλωση του ιού, αφού απαιτούν να πλυθεί καλά ο νεκρός και να τον αγκαλιάσουν και να τον φιλήσουν οι παρευρισκόμενοι, πριν οδηγηθεί στην τελευταία κατοικία του.

Απαρατήρητος επί μήνες

Αποτέλεσμα: επί 3 μήνες ο ιός Έμπολα περνούσε απαρατήρητος από άνθρωπο σε άνθρωπο, από χωριό σε χωριό και από χώρα σε χώρα, μολύνοντας αδιακρίτως μικρούς, μεγάλους, παραδοσιακούς θεραπευτές, νοσηλευτές και γιατρούς, οι οποίοι πίστευαν ότι αντιμετώπιζαν ακόμα μία επιδημία χολέρας ή πυρετού Λάσα (είναι ένας πολύ λιγότερο θανατηφόρος αιμορραγικός πυρετός, ο οποίος επίσης ενδημεί στην περιοχή).

Έτσι, χρειάσθηκε να μπει ο Μάρτιος για να γίνει αντιληπτό από τις Αρχές ότι κάτι δεν πάει καλά και να ενημερωθεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), ο οποίος κήρυξε έκτακτης ανάγκης.

Έως τότε, όμως, ο ιός είχε ήδη περάσει στη Λιβερία, ενώ έως τον Μάιο είχε πια εγκατασταθεί για τα καλά και στη Σιέρα Λεόνε, όπου η ταφή μίας εγκύου (με τον παραδοσιακό τρόπο) στα τέλη του μήνα οδήγησε τελικά σε 365 θανάτους και αναρίθμητα κρούσματα, που εξαπλώθηκαν στη χώρα σαν φωτιά.

Απώλειες στην Υγεία

Το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό στις τρεις χώρες πάλεψε σκληρά για να βοηθήσει τον κόσμο, αλλά ήταν απελπιστικά ελλιπές – και το γεγονός πως πολλοί γιατροί και νοσηλευτές έπεσαν οι ίδιοι θύματα του ιού, ουδόλως βοήθησε τα πράγματα.

Πριν ξεσπάσει η επιδημία, στη Λιβερία υπήρχαν όλοι κι όλοι 60 γιατροί (αντιστοιχούσε ένας για κάθε 70.000 κατοίκους!), ενώ η αντίστοιχη αναλογία στη Σιέρα Λεόνε ήταν ένας γιατρός για κάθε 45.000 κατοίκους και στην Γουϊνέα ένας γιατρός για κάθε 10.000 κατοίκους, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Σε αντιδιαστολή αυτών, στις ΗΠΑ αντιστοιχεί ένας γιατρός για κάθε 410 κατοίκους, στη Γερμανία ένας γιατρός ανά 260 κατοίκους και στην Ελλάδα ένας γιατρός ανά 164 κατοίκους, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΠΟΥ για την υγεία στην Ευρώπη.

Η κατάσταση σήμερα

Έως και τις 21 Νοεμβρίου, οι γιατροί και οι νοσηλευτές που είχαν αρρωστήσει από τον Έμπολα ανέρχονταν σε 94 στη Γουϊνέα, σε 341 στη Λιβερία και σε 136 στη Σιέρα Λεόνε – μεταξύ τους, βέβαια, είναι και πολλοί απ’ όσους προσέτρεξαν από άλλες χώρες για να βοηθήσουν.

Ωστόσο κρούσματα στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό είχαν καταγραφεί και στις υπόλοιπες τέσσερις χώρες (Μάλι, Νιγηρία, Ισπανία, ΗΠΑ) όπου εμφανίστηκε ο ιός και έτσι ο συνολικός αριθμός τους ανερχόταν σε 588.

Από τους ανθρώπους αυτούς, οι 337 είχαν χάσει τη ζωή τους.

Συνολικά, από εκείνη τη μέρα τον Δεκέμβριο του 2013 που μολύνθηκε ο μικρός Έμιλ έως και τις 23 Νοεμβρίου 2014, τουλάχιστον 15.351 άνθρωποι είχαν αρρωστήσει από τον θανατηφόρο ιό και τουλάχιστον 5.689 είχαν χάσει τη ζωή τους εξαιτίας του.

Και παρότι η επιδημία αναχαιτίστηκε εν τη γενέση της σε Νιγηρία, Σενεγάλη, ΗΠΑ και Ισπανία, εξαπλώνεται συνεχώς στη Σιέρα Λεόνε, τη Λιβερία, τη Γουϊνέα και εσχάτως το Μάλι – αλλού με επιβραδυμένο ρυθμό και αλλού ταχύτατα.

Η μάχη, όμως, εναντίον του απέχει πολύ από το να τελειώσει, κατά τον δρα Κρίστοφερ Ντάι, διευθυντή Στρατηγικού Σχεδιασμού στο γραφείο της γενικής διευθύντριας του ΠΟΥ.

«Ακόμα και αν κατορθώσουμε να πούμε ότι η (παρούσα) εκθετική φάση τελείωσε, ο στόχος μας είναι να τον εξαλείψουμε από τον ανθρώπινο πληθυσμό και σαφώς έχουμε πολύ δρόμο για να φτάσουμε έως εκεί», δήλωσε στο BBC.