[Το θέατρο της Τρίτης] Μικροί ήρωες

Το ερώτημα μοιάζει θεωρητικό: Με πόση βεβαιότητα μπορεί ένας άνθρωπος να καταδικάσει με την ψήφο του έναν συνάνθρωπό του «εις θάνατον»; Ποια είναι τα πραγματικά αδιάσειστα στοιχεία; Πόσο σίγουροι μπορούν να είναι οι μάρτυρες κατηγορίας; Ποιος μπορεί να έρθει αντιμέτωπος με τη συνείδησή του; Η συνείδηση και η αμφιβολία πρωταγωνιστούν στους «12 ενόρκους» του Ρέτζιναλντ Ρόουζ στη σκηνή του θεάτρου Αλκμήνη. Και αυτές οι δύο έννοιες είναι που ανατρέπουν όλα τα δεδομένα και φέρνουν τον έναν απέναντι στους υπόλοιπους, τον έναν απέναντι στη βεβαιότητα των έντεκα.

Με πέντε θεατρικά έργα στο ενεργητικό του ο αμερικανός συγγραφέας Ρέτζιναλντ Ρόουζ (Reginald Rose, 1920 – 2002) χρωστάει την καριέρα του στην τηλεόραση και στη μεγάλη οθόνη, όπου ξεχώρισε με τα σενάρια για σειρές και ταινίες. Αλλωστε και οι «12 ένορκοι» («12 Angry Men») πέρασαν από όλα τα στάδια γραφής: τηλεταινία για τη μικρή οθόνη (1954), ταινία μεγάλου μήκους (1957) από τον Σίντνεϊ Λουμέτ με τον έξοχο Χένρι Φόντα επικεφαλής του καστ και, τέλος, θεατρικό έργο που έκανε πρεμιέρα στο Λονδίνο (1964), αυτή η δικαστική ιστορία ανήκει πλέον στη σφαίρα του κλασικού.

Το στόρι μοιάζει απλό: δώδεκα ένορκοι καλούνται να αποφασίσουν για την καταδίκη ή μη ενός μαύρου 16χρονου αγοριού που, σύμφωνα με όλα τα στοιχεία και τις μαρτυρίες, σκότωσε τον πατέρα του. Κλεισμένοι μέσα σε μια αίθουσα του δικαστικού μεγάρου, δώδεκα άνδρες, δώδεκα διαφορετικές προσωπικότητες, οι 12 ένορκοι πρέπει να συμφωνήσουν για να αποφασίσουν.

ΑΠΟΛΥΤΗ ΟΜΟΦΩΝΙΑ. Ο Ρόουζ εμπνεύστηκε την ιδέα του έργου από μια αντίστοιχη προσωπική εμπειρία στα αμερικανικά δικαστήρια. Ενορκος ο ίδιος σε μια υπόθεση ανθρωποκτονίας, έζησε τη διαφωνία, κεκλεισμένων των θυρών, επί οκτώ ώρες. Οι «12 ένορκοι» αντλούν το ιδιοφυές εύρημά τους από το γεγονός ότι ο νόμος απαιτεί απόλυτη ομοφωνία στην ετυμηγορία τους. Τίποτε λιγότερο, τίποτε περισσότερο. 12 «αθώος» ή «12 ένοχος».

 Η παράσταση με την υπογραφή της Κωνσταντίνας Νικολαΐδη εντάσσει εξαρχής τους θεατές στην ατμόσφαιρα του έργου και τους κάνεις «συνενόχους». Χωρίς φλυαρίες. Ενα μεγάλο ξύλινο τραπέζι και δώδεκα καρέκλες στη μέση της σκηνής, ένα ρολόι που δεν λειτουργεί, ένα παράθυρο που βλέπει προς τα έξω, μια τουαλέτα με νιπτήρα, λίγο σαν εξομολογητήριο.

Βαριά η ατμόσφαιρα. Ενας-ένας, οι 12 ένορκοι μπαίνουν με σκυμμένο κεφάλι στη σκηνή / αίθουσα συνεδρίασης. Σε απόσταση αναπνοής από τους θεατές ξεδιπλώνουν, άλλοτε εκούσια κι άλλοτε ακούσια, τα εσώτερα της ψυχής τους. Η αμφιβολία του ενός αποδεικνύεται αρκετή για να μετατρέψει τους αδιάφορους ή ακόμα και ασυνείδητους σε μικρούς ήρωες. Η εναλλαγή και η εξέλιξη των συναισθημάτων λειτουργούν ως καταλύτης.

 Η λιτότητα και η ακρίβεια με την οποία η Κωνσταντίνα Νικολαΐδου έστησε την παράσταση και, κυρίως, το casting (η επιλογή των ηθοποιών) οδήγησαν στο συμπυκνωμένο και πλήρες σκηνικό αποτέλεσμα. Στην αρχή ο καθένας τους είναι ένας αριθμός. Στο τέλος, μια προσωπική ιστορία…

Ο Χριστόδουλος Στυλιανού ρίχνει τον σπόρο της αμφιβολίας. Ο Κώστας Αρζόγλου είναι ο πρώτος που τον ακολουθεί. Οι δυο τους ερμηνεύουν με ειλικρίνεια τη «συνείδηση». Απέναντί τους οι δύο «κακοί», ο Κώστας Τριανταφυλλόπουλος και ο Γιώργος Γιαννόπουλος, που «σπάνε» τελευταίοι, έχοντας κάνει την πιο μεγάλη διαδρομή. Μαζί και ο Βασίλης Παλαιολόγος, που έχει την αμηχανία του εμμονικού. Κι ύστερα, ο Περικλής Λιανός με την ευγένεια της καταγωγής του, ο Χάρης Μαυρουδής με την αστάθεια της αδυναμίας του. Ο Μανώλης Ιωνάς με το διαρκές αμφίθυμο και ο Απόλλων Μπόλλας με την ευκολία της εναλλαγής. Τέλος, ο Αλέξανδρος Πέρρος με την ελαφράδα της ηλικίας, ο Νότης Παρασκευόπουλος με την ισορροπία του προέδρου και ο Κωνσταντίνος Μουταφτσής με τη λαϊκή αμεσότητα.

Μετάφραση – σκηνοθεσία:
Κωνσταντίνα Νικολαΐδη
Δραματουργική επεξεργασία:
Κ. Νικολαΐδη – Νότης Παρα-σκευόπουλος
Σκηνικά:
Ντέιβιντ Νεγκρίν
Κοστούμια:
Κική Μήλιου
Φωτισμοί:
Αλέξανδρος Αλεξάνδρου
Μουσική:
Γιώργος Περού
Κίνηση:
Χριστίνα Φωτεινάκη
Παίζουν:
Χρ. Στυλιανού, Κ. Αρζόγλου, Κ. Τριανταφυ-λόπουλος, 
Γ. Γιαννόπουλος, Π. Λιανός, 
Β. Παλαιολόγος, Χ. Μαυρουδής, Μ. Ιωνάς, 
Α. Μπόλλας, 
Α. Πέρρος, 
Ν. Παρασκευό-πουλος, 
Κ. Μουταφτσής. Συμμετέχει: 
Α. Σταυριανός. Φωνή: 
Νένα Μεντή
Θέατρο Αλκμήνη
Αλκμήνης 12, Πετράλωνα, 
τηλ. 210-3428.650. 
Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21.30