ΚΕΕΛΠΝΟ: «Μην ξεχάσετε τα εμβόλια της γρίπης και του πνευμονιόκοκκου»

Οι λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι εξαιρετικά συχνές και τα δύο τρίτα από αυτές οφείλονται σε ιούς, από τους οποίους ο ιός της γρίπης θεωρείται ο πιο παθογόνος και με ιδιαίτερα υψηλή μεταδοτικότητα.

Στην Ελλάδα ενδημική έξαρση της γρίπης παρατηρείται κυρίως μεταξύ Δεκεμβρίου και Απριλίου, με κορύφωση της δραστηριότητας του ιού συνήθως το μήνα Φεβρουάριο. Η γρίπη χαρακτηρίζεται από την αιφνίδια έναρξη έντονων συμπτωμάτων (υψηλού πυρετού, έντονης κόπωσης, μυαλγιών, πονοκέφαλου, βήχα) που διαρκούν 2–7 ημέρες. Αντίθετα, σε άλλες ιογενείς αναπνευστικές λοιμώξεις, όπως είναι το κοινό κρυολόγημα, τα συμπτώματα είναι συνήθως πιο ήπια και κυριαρχούν η καταρροή και ο πονόλαιμος.

Η γρίπη, αν και είναι βαριά ίωση, σε υγιή άτομα σπάνια εμφανίζει επιπλοκές, αλλά μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές επιπλοκές σε ασθενείς με χρόνια υποκείμενα νοσήματα (όπως καρδιαγγειακά, αναπνευστικά, μεταβολικά, νευρολογικά), παχυσαρκία, σε ηλικιωμένους, βρέφη και άτομα με μειωμένη ανοσολογική λειτουργία.

Μία από τις πιο συχνές και σοβαρές επιπλοκές της γρίπης είναι η πνευμονία που μπορεί να οφείλεται τόσο στον ίδιο τον ιό της, όσο και σε μικρόβια, με κυριότερο τον πνευμονιόκοκκο. Η πνευμονία από πνευμονιόκοκκο θεωρείται από τις πιο βαριές επιπλοκές της γρίπης, συνδέεται με αυξημένη θνητότητα και αποτελεί τη συχνότερη ίσως μικροβιακή λοίμωξη της κοινότητας που απαιτεί νοσηλεία σε μονάδα εντατικής θεραπείας.

Στις επιπλοκές της γρίπης περιλαμβάνονται οι κρίσεις άσθματος στα άτομα με βρογχικό άσθμα, η παρόξυνση της χρόνιας βρογχίτιδας και η επιδείνωση της καρδιακής ανεπάρκειας ή του διαβήτη. Τα παιδιά μπορεί επίσης να παρουσιάσουν ως επιπλοκή της γρίπης μικροβιακές λοιμώξεις (όπως ιγμορίτιδα και ωτίτιδα), που συχνά επίσης οφείλονται στον πνευμονιόκοκκο.

Ο πνευμονιόκοκκος συνολικά αποτελεί την πιο κοινή αιτία βαριάς πνευμονίας σε παιδιά κάτω των 5 ετών και σε ενήλικες άνω των 50 ετών, και μπορεί επίσης να προκαλέσειάλλες σοβαρές διεισδυτικές λοιμώξεις, όπως σηψαιμία και μηνιγγίτιδα.

Πρόληψη

Πρωταρχική σημασία για την αντιμετώπιση του προβλήματος της γρίπης και της πνευμονίας από πνευμονιόκοκκο, έχει η πρόληψη. Όσον αφορά τη γρίπη, αποτελεσματικά συμβάλει στην πρόληψη η αποφυγή μετάδοσής της από άνθρωπο σε άνθρωπο, μέσω της τήρησης των κανόνων ατομικής και κοινωνικής αναπνευστικής υγιεινής.

Το συχνό πλύσιμο των χεριών και η αποφυγή συγχρωτισμού σε κλειστούς χώρους, ιδιαίτερα με άτομα που έχουν συμπτώματα αναπνευστικής λοίμωξης, αποτελούν βασικά προληπτικά μέτρα. Η βελτίωση της αμυντικής λειτουργίας του οργανισμού με υγιεινή διατροφή, άσκηση, αποφυγή του καπνίσματος, διατήρηση φυσιολογικού βάρους, επαρκή ύπνο και αποφυγή του ψυχολογικού stress,μειώνει τις πιθανότητες σοβαρής λοίμωξης τόσο από τον ιό της γρίπης όσο και από άλλους αναπνευστικούς ιούς.

Επειδή όμως τα παραπάνω μέτρα δεν επαρκούν για να μειώσουν δραστικά την εξάπλωση του ιού και τη νοσηρότητα στην κοινότητα, είναι επιτακτικός ο εμβολιασμός με το εποχικό αντιγριπικό εμβόλιο, που αποτελεί τον σημαντικότερο τρόπο πρόληψης της γρίπης σε όλο τον κόσμο.

Καθώς μπαίνουμε στον χειμώνα, είναι επιτακτικός, τουλάχιστον για τις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού, ο εμβολιασμός με το εποχικό αντιγριπικό εμβόλιο, αλλά και με το εμβόλιο του πνευμονιοκόκκου, για όσα άτομα δεν έχουν προηγούμενη εμβολιαστική κάλυψη εναντίον του.

Για τη γρίπη

Το αντιγριπικό εμβόλιο συνιστάται σύμφωνα και με τις οδηγίες του ΚΕΕΛΠΝΟ όχι μόνο για τις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού αλλά και για τους επαγγελματίες υγείας, δεδομένου ότι έχουν τριπλάσιο κίνδυνο νόσησης, αλλά και γιατί μπορεί να συμβάλλουν στη διασπορά του ιού της γρίπης στο νοσοκομειακό περιβάλλον.

Το εμβόλιο για τη γρίπη περιέχει τους τρεις τύπους του ιού που αναμένεται ότι θα επικρατήσουν στην φετινή ενδημική περίοδο. Πρέπει να χορηγείται έγκαιρα (κατά προτίμηση τον Οκτώβριο ή το Νοέμβριο) και πριν την έναρξη της αναμενόμενης έξαρσης των κρουσμάτων της γρίπης, αφού απαιτούνται 2 βδομάδες για την επίτευξη ανοσολογικής απάντησης.

Ο εμβολιασμός πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, γιατί οι τύποι των ιών της γρίπης που επικρατούν μεταβάλλονται, οπότε μεταβάλλεται και η σύσταση του εμβολίου. Επίσης η ανοσία που εξασφαλίζει το εμβόλιο μειώνεται σημαντικά μετά από περίπου 6 μήνες, επομένως η προστασία που παρέχει είναι μειωμένη την επόμενη περίοδο. Ο εμβολιασμός κατά της γρίπης είναι πολύτιμος και απόλυτα απαραίτητος, καθώς όχι μόνο βοηθάει σημαντικά στην ατομική προστασία από τη γρίπη αλλά συμβάλλει στον περιορισμό εξάπλωσης του ιού στην κοινότητα και στο νοσοκομειακό περιβάλλον.

Για τον πνευμονιόκοκκο

Το εμβόλιο του πνευμονιοκόκκου περιλαμβάνεται στο σχήμα εμβολιασμών της παιδικής ηλικίας και η κάλυψη των παιδιών στη χώρα μας θεωρείται ότι είναι επαρκής. Στους ενήλικες όμως, ο εμβολιασμός δεν είναι γενικευμένος και υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης της εμβολιαστικής προστασίας από τις πευμονιοκοκκικές λοιμώξεις.

 Υπάρχουν σήμερα σε ευρεία χρήση δύο κυρίως τύποι εμβολίων, τα οποία είναι ιδιαίτερα ασφαλή και αποτελεσματικά. Το πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο συνιστάται για τους ενήλικες άνω των 60 ετών, για τα άτομα με μειωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού, για όσους πάσχουν από χρόνια νοσήματα (λ.χ. καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα, χρόνια νεφρική νόσο, σακχαρώδη διαβήτη, κίρρωση ήπατος, αλκοολισμό) και για τους συστηματικούς καπνιστές.

Τα εμβόλια κατά της γρίπης και του πνευμονιόκοκκου είναι από τα πιο ασφαλή εμβόλια και υπάρχει τεράστια κλινική εμπειρία από εκατομμύρια εμβολιασθέντες σε όλο τον κόσμο. Δυστυχώς, τα ποσοστά εμβολιαστικής κάλυψης των ευπαθών ομάδων του πληθυσμού και του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού παραμένουν πολύ χαμηλότερα στη χώρα μας απ’ ό,τι σε άλλες ευρωπαϊκές ή ανεπτυγμένες χώρες.

Φαίνεται να υπάρχει ακόμη και σήμερα έλλειψη εμπιστοσύνης και καχυποψία σε μέρος του πληθυσμού. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητη η σωστή ενημέρωση και πληροφόρηση με βάση τα επιστημονικά δεδομένα. Επισημαίνεται ότι ο εμβολιασμός πέρα από την ατομική προστασία που παρέχει και τη μείωση της νοσηρότητας και θνησιμότητας στην κοινότητα, μειώνει επίσης την επιβάρυνση του συστήματος υγείας και ιδιαίτερα των μονάδων εντατικής θεραπείας που επιφορτίζονται με την περίθαλψη ασθενών με ποικίλες άλλες σοβαρές παθήσεις.

Ο Αθανάσιος Τσακρής είναι καθηγητής Μικροβιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Κέντρου Ελέγχου & Προλήψεως Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ)