Κάπνισμα: Από τους Αζτέκους έως τον καρκίνο

Το κάπνισμα και η σχέση του με τον καρκίνο του πνεύμονα, όπως και με άλλες θανατηφόρες παθήσεις, αποτελούν σοβαρότατο κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα, τόσο στις αναπτυγμένες, όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η επίπτωση αυτή του καπνίσματος στην υγεία και κατά συνέπεια στην οικονομία είναι έντονα ανησυχητική εάν λάβει κανείς υπ’ όψιν τα στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά το κάπνισμα προκαλεί το θάνατο 3,5 εκατομμυρίων ανθρώπων ετησίως, ανά τον κόσμο, και ευθύνεται για το 25% των θανάτων από καρδιοπάθεια, το 83% των θανάτων από χρονία βρογχίτιδα και εμφύσημα, το 90% των ακρωτηριασμών που οφείλονται σε παθήσεις των περιφερικών αγγείων. Τέλος το κάπνισμα ευθύνεται για το 82% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας υπάρχει οικονομική «αιμορραγία» ύψους 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων κάθε χρόνο στους πάσχοντες από νόσους που σχετίζονται με το κάπνισμα.

Ιστορία του καπνού και του καπνίσματος

Ο καπνός (Tobacco) είναι φυτό που αυτοφύεται στην Βόρεια και Νότια Αμερική και ανήκει στην οικογένεια της πατάτας, της πιπεριάς και του δηλητηριώδους φυτού μπελαντόνα (Nightshade), που έχει καταπραϋντικές ιδιότητες. Ο σπόρος του καπνού είναι πολύ μικρός και μία ουγγιά καπνού περιέχει 300.000 σπόρους. Ετυμολογικές ερμηνείες της ευρωπαϊκής ονομασίας tobacco που δόθηκε στο νεόφερτο φυτό υπήρξαν πολλές, με την επικρατέστερη αυτή που παραπέμπει στο όνομα του νησιού Τομπάγκο (Tobago) στην Καραϊβική.

Κατά τις ανασκαφές που έγιναν στην περιοχή του Yucatan, περιοχή του Νοτιοανατολικού Μεξικού, ανακαλύφθηκε σκόνη φύλλων καπνού σε αντικείμενα που χρονολογούνται προ 15.000 ετών!

Πιστεύεται ότι το φυτό του καπνού άρχισε να φυτεύεται περί το 6000 π.Χ. και το χρησιμοποίησαν οι Ινδιάνοι της Αμερικής σε πολλές περιστάσεις θρησκευτικές και σε πολλές ιατρικές πράξεις, καθώς πίστευαν ότι θεράπευε τα πάντα. Χρησιμοποιήθηκε για τον καθαρισμό των τραυμάτων όπως και για τη καταπολέμηση του πόνου και η μάσηση του καπνού χρησιμοποιείτο για την θεραπεία του πονόδοντου.

Η φυλή των Μάγια όπως και οι Αζτέκοι, κάτοικοι του Μεξικού αναφέρουν το κάπνισμα στην μυθολογία τους και ένας από τους θεούς των Αζτέκων αποτελείτο από καπνό.

Το 1492 ο Χριστόφορος Κολόμβος, ταυτόχρονα με την Αμερική ανακάλυψε και τον καπνό. Στα νησιά του Αρχιπελάγους των Μπαχάμας, όπου αποβιβάστηκαν οι πρώτοι θαλασσοπόροι, η χρήση του φυτού του καπνού, που φύτρωνε σε άγρια μορφή ήταν πολύ διαδεδομένη.

Στην Ευρώπη οι σπόροι καπνού μεταφέρθηκαν με τις ισπανικές καραβέλες στην Ιβηρική χερσόνησο και σχεδόν ταυτόχρονα Ολλανδοί ναυτικοί εισήγαγαν τον καπνό στο Βέλγιο. Η παράδοση θέλει πρώτο εισαγωγέα καπνού στη Γηραιά Ήπειρο τον Ισπανό ναύτη του Κολόμβου, RodrigodeJerezο οποίος και φυλακίστηκε κατηγορούμενος ως μάγος κατεχόμενος από δαιμόνια επειδή έβγαζε καπνούς από τη μύτη και το στόμα!

Το 1560 ένας Γάλλος ο JeanNicot από το όνομα του οποίου προήλθε η ονομασία¨νικοτίνη¨, εισήγαγε τον καπνό στην Γαλλία από όπου επεκτάθηκε στην Αγγλία.

Κατά τον 17αιώνα, η χρήση του καπνού ήταν τόσο διαδεδομένη που χρησιμοποιήθηκε ως χρήμα και η αξία του καπνού ήταν αντίστοιχη με εκείνη του χρυσού.

Εισαγωγείς καπνού στην Ελλάδα, φέρονται δύο Γάλλοι που καλλιεργούσαν καπνό στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης, μεταξύ 1573 και 1589.

Η χρήση του καπνού εκτοξεύτηκε κατά τη διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, αφού τα τσιγάρα συμπεριλαμβάνονταν στις προμήθειες των στρατιωτών όπως το φαγητό και με αυτό τον τρόπο οι εταιρείες του καπνού είχαν εξασφαλισμένους, μόνιμους πελάτες, λόγω του εθισμού.

Ο WynderκαιGraham υπολόγισαν ότι ο ενήλικαςκάπνιζε λιγότερο από 100 τσιγάρα ετησίως το 1900 και ο αριθμός αυτός έφθασε τα 4.400 τσιγάρα ετησίως στην δεκαετία του 60. Περισσότερο του 80% των καπνιστών αρχίζουν την καπνιστική συνήθεια πριν την ηλικία των 18 ετών.

Ο κινηματογράφος, η λογοτεχνία, και η ζωγραφική έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στην ενθάρρυνση του καπνίσματος, προβάλλοντάς του ως μία πολύ γοητευτική συνήθεια. Η ακαταμάχητη συνήθεια αυτή του καπνίσματος έγινε πάθος, αν καικαταστροφικό, ήταν γοητευτικό, ήταν σύμβολο μαγκιάς, δύναμης, ανδρισμού, επαναστατικότητας, και συντροφικότητας.

Η φωτογραφίες των διάσημων ηθοποιών του κινηματογράφου Μάρλεν Ντίτριχ,

Ρίτα Χέιγουορθ Κλίντ Ίσουντ και άλλων, με ένα τσιγάρο στο χέρι ή στο στόμα έχουν μείνει στην ιστορία.

Στον χώρο της ζωγραφικής ο Ισπανοί ζωγράφοι Πάμπλο Πικάσο, και Σαλβαντόρ Νταλί, ο Ολλανδός ζωγράφος, Βαν Γκογκ, όπως και οι Γάλλοι Εντουάρ Μανέ και Πολ Σεζάν είχαν έργα με θέμα το κάπνισμα.

Ο διάσημος Αμερικανός συγγραφέας και χιουμορίστας Μάρκ Τουέινείχε γράψει«Αν δεν επιτρέπεται το κάπνισμα στον παράδεισο, εγώ δεν πάω», καθώς επίσης « Το να κόψεις το τσιγάρο είναι το ευκολότερο πράγμα. Εγώ το έχω κόψει δέκα φορές»!

Ο Ιρλανδός συγγραφέας και ποιητής Όσκαρ Ουάιλντ είχε γράψει ότι «το κάπνισμα είναι ο τέλειος τύπος απόλαυσης. Είναι σύντομη, έντονη και σε αφήνει ανικανοποίητο».

Οι πρώτες αντιδράσεις

Αφού η χρήση έγινε κατάχρηση και μετά από ένα αιώνα καθολικής αποδοχής, το κάπνισμα θα αποκτήσει πολέμιους.

Το 1604 ο βασιλιάς της Αγγλίας, Ιάκωβος Α’, κατήγγειλε τη χρήση του καπνού ως «απαίσια για τα μάτια, μισητή για τη μύτη, καταστροφική για το μυαλό και επικίνδυνη για τους πνεύμονες».

Το 1632 ήταν παράνομο να καπνίζει κανείς σε δημόσιους χώρους της Μασαχουσέτης, όχι για λόγους σχετιζόμενους με βλάβη στην υγεία αλλά για λόγους ηθικών αξιών.

Στην Ιταλία οι καπνιστές αφορίζονταν από τον Πάπα της Ρώμης, στη Ρωσία τους ράβδιζαν και τους έκοβαν τη μύτη, στην Περσία τους έκοβαν τα χείλη, ενώ στην Οθωμανική αυτοκρατορία τους απαγχόνιζαν.

Το 1965 απαγορεύτηκε η διαφήμιση του τσιγάρου στην τηλεόραση, στη Μεγάλη Βρετανία και η απαγόρευση αυτή εφαρμόστηκε στις ΗΠΑ το 1971.

Το 1977 ήταν η χρονιά που στις ΗΠΑ εφαρμόστηκε η απαγόρευση της χρήσης του καπνού σε κλειστούς δημόσιους χώρους και η απαγόρευση αυτή γενικεύτηκε στην αρχή της δεκαετίας του 80, ιδιαίτερα στους χώρους εργασίας.

Στην Ελλάδα το 2002 ψηφίστηκε νόμος που απαγόρευε το κάπνισμα αλλά ο νόμος αυτός παρέμενε ανενεργής. Το 2008 ψηφίστηκε πιο αυστηρός νόμος (3730/2008), και η εφαρμογή του ισχύει από την 1^η Ιανουαρίου 2010, αλλά πάλι ο νόμος αυτός καταστρατηγείται τόσο από τους υπεύθυνους για την εφαρμογή του όσο και από τους χρήστες του καπνού.

Συστατικά του καπνού

Υπάρχουν περισσότερες από 4.000 χημικές ουσίες στον καπνό και το 95% του βάρους του καπνού προέρχεται από 400 έως 500συστατικά.

Η Διεθνής Εταιρία για την Έρευνα του Καρκίνου (IARC) απομόνωσε πενήντα καρκινογόνες ουσίες στον καπνό του τσιγάρου.

Η δόση των ουσιών – συστατικών του καπνού που παίρνει ο καπνιστής εξαρτάται από τον αριθμό των τσιγάρων, την διάρκεια του καπνίσματος, την δύναμη της εισπνοής, την ύπαρξη ή όχι φίλτρου, και την διάρκεια παραμονής του καπνού στην στοματική κοιλότητα πριν την εισπνοή του.

Σχέση καπνού με τον καρκίνο

Η πρώτη εκτενής αναφορά στην περιγραφή του καρκίνου του πνεύμονα πραγματοποιήθηκε το 1912 από τον Adler και το υλικό προερχόταν από Νοσοκομεία των ΗΠΑ και της Ευρώπης.

Το 1929 ο Γερμανός Fritz Lickint από την Δρέσδη δημοσίευσε στατιστική ανάλυση που κατέδειξε την σχέση του καρκίνου του πνεύμονα με το κάπνισμα και μετά ακολούθησε εκστρατεία στην Γερμανία εναντίον του καπνίσματος.

Το 1950 δύο επιδημιολογικές μελέτες σημάδεψαν την μετέπειτα συσχέτιση του τσιγάρου με τον βρογχογενή καρκίνο.Στην μελέτη των Dall και Hill περιγράφτηκε η σχέση του πνευμονικού καρκίνου και τηςκαπνιστικής συνήθειας, επιβεβαιώνοντας την γραμμικήσχέση μεταξύ ανάπτυξης καρκίνου και διάρκειας και ποσότητας καπνίσματος.

Το 1950 δημοσιεύτηκαν πολλές εργασίες που συσχέτιζαν το κάπνισμα με το καρκίνο του πνεύμονα πράγμα που το αρνιόνταν οι καπνοβιομηχανίες, που από την άλλη πλευρά όμως κατέβαλλαν κάθε προσπάθεια για παραγωγή προϊόντων καπνού με μικρότερη περιεκτικότητα σε πίσσα, και νικοτίνη και συνεστήθη η χρήση φίλτρων.

Το 1964 είδε το φως της δημοσιότητας η έκθεση τωνΓενικών Χειρουργών στις Η.Π.Α, με θέμα «κάπνισμα και Υγεία» πού κατέδειξε την σχέση του καπνίσματος με τον καρκίνο του πνεύμονα.

Υπολογίζεται ότι το 80% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα στις γυναίκες οφείλεται στο κάπνισμα, ενώ το ποσοστό αυτό φθάνει το 90% στους άνδρες, και η σχέση αυτή είναι γραμμική με τον αριθμό των καπνιζομένων τσιγάρων και την διάρκεια του καπνίσματος σε έτη.

Ένας στους 9 καπνιστές έχει πιθανότητα να εμφανίσει καρκίνο του πνεύμονα. Οι καπνιστές έχουν τριάντα φορές περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνο του πνεύμονα σε σύγκριση με τους μη καπνιστές ( άτομα μη καπνιστές είναι αυτά που κάπνισαν λιγότερα από 100 τσιγάρα σε όλη την διάρκεια της ζωής τους).

Ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα είναιανάλογος με την ποσότητα κατανάλωσης καπνού, την διάρκεια του καπνίσματος, την ηλικία έναρξης του καπνίσματος, την ένταση της εισπνοής του καπνού, την συχνότητα εισπνοής του καπνούαπό κάθε τσιγάρο, την ποσότητα της νικοτίνης και της πίσσας στον εισπνεόμενο καπνό και η χρήση ή όχιφίλτρου, σε συνδυασμό με την ατομική προδιάθεση και την έκθεση σε άλλουςπαράγοντες κινδύνου.

Λόγω της εξάρτησης – εθισμού στην νικοτίνη, οι καπνιστέςκαπνίζουν συχνότερα, κάνουν περισσότερες ρουφηξιές (puffs), εισπνέουν πιο βαθιά προκειμένου νααναπληρώσουν την απώλεια νικοτίνης αφού τα τσιγάρα έχουν φίλτρο και περιέχουν λιγότερη νικοτίνη και πίσσα. Αυτή η διαδικασία έχει σαν συνέπεια την ανάπτυξη καρκίνου περιφερικά στους πνεύμονες που ανακαλύπτονται συνήθως αργά καθώς δίνουν συμπτώματα πολύ αργά. Από στατιστικές μελέτες φαίνεταιότι το κάπνισμα του πούρου και της πίπας ενέχει μικρότερο κίνδυνο από το κοινό τσιγάρο.

Οι μη καπνιστές που εκτίθενται στον καπνό των καπνιστών ( παθητικοί καπνιστές ) έχουν 20 – 30 % περισσότερο κίνδυνο απότουςμη καπνιστές που δενέχουνστο περιβάλλον τους καπνιστές, είτε αυτό είναι στο σπίτι ή στον χώρο της εργασίας.

Εκτός από το κάπνισμα για την εμφάνιση του καρκίνου του πνεύμονα ενοχοποιούνταικαι άλλοι παράγοντες όπως το ραδόνιο που ευθύνεται για το 10% των καρκίνων του πνεύμονα, η επαγγελματική έκθεση ευθύνεται για το 9-15%, ενώ η μόλυνση της ατμόσφαιρας ευθύνεται για το 1-2%. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στους ασθενείς που εκτίθενται στο ραδόνιο και είναι συγχρόνως καπνιστές. Επιπλέον ο καρκίνος του πνεύμονα μπορεί να προκληθεί από επαγγελματικά αίτια, όπως η έκθεση στον αμίαντο, στο ουράνιο και το άνθρακα. Πάλι η έκθεση στον αμίαντο και η καπνιστική συνήθεια δρουν συνεργικά αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα. Τα άτομα που δεν καπνίζουν και εκτίθενται στον αμίαντο έχουν πέντε φορές περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνο, ενώ ο κίνδυνος αυτός είναι 50 φορές περισσότερες όταν πρόκειται για καπνιστές.

Αν και δεν υπάρχει πειστική σοβαρή αιτίαπου να εξηγεί την εμφάνιση του καρκίνου στους μη καπνιστές , έχουν ενοχοποιηθεί το παθητικόκάπνισμα ( στην εργασία και στο σπίτι ), η έκθεση στο ραδόνιο, τον αμίαντος και το αρσενικό, η μόλυνση της ατμόσφαιρας, το ιστορικό πνευμονικής νόσου, όπως η πνευμονική φυματίωση, ηχρονία αποφρακτική πνευμονοπάθεια, το εμφύσημα και γενετικοί παράγοντες.

Ο κίνδυνος σε αριθμούς

Ο Adler το 1912 υπολόγισε ότι ο καρκίνος του πνεύμονα αντιπροσώπευε το 0,5% όλων των καρκίνων και ήταν η πιο σπάνια μορφή καρκίνου. Το 1920 το ποσοστό αυτό έφθασε το 1%.Ο πνευμονικός καρκίνος αποτελεί τον συχνότερο καρκίνο σε παγκόσμιο επίπεδο και ευθύνεται για τον θάνατο 1,37 εκατομμυρίων ανθρώπων ετησίως.

Με βάση στατιστικά δεδομένα από τις ΗΠΑ, ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου στην διάρκεια ζωής ενός ατόμου ( άνδρα ή γυναίκα )είναι 6,9% ή αλλιώς ένας στους δεκατρείςανθρώπουςεμφανίζει καρκίνο πνεύμονα.

Το 2006 Ευρωπαϊκή μελέτηέδειξε ότι ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου είναι 0,2 % για άνδρες και 0,4% για γυναίκες πουδεν κάπνισαν ποτέ, 5,5% για άνδρες που ήταν καπνιστές και διέκοψαν το κάπνισμα ( 2,6% στις γυναίκες ), 15,9% για άνδρες καπνιστές ( 9,5% στις γυναίκες ίδιας ομάδας) και τέλος 24,4% για άνδρες βαρείςκαπνιστές ( 18,5% στις γυναίκεςτης αντίστοιχης ομάδας).

Άλλη αξιόλογη μελέτη από τονΚαναδά έδειξε σχεδόν παρόμοια αποτελέσματα. Ο κίνδυνος αυτός μειώνεται κατά 70% στην περίπτωση διακοπής καπνίσματος.

Η εμφάνιση του βρογχογενούς καρκίνου σχετίζεται άμεσα με την ηλικία, με την υψηλότερη συχνότητα στις μεγάλες ηλικίες και οι 9 στις10 περιπτώσεις αφορούν άτομα ηλικίαςεξήντα ετών και άνω, ενώ δεν έχει περιγραφεί σε ηλικία κάτω των 20 ετών. Η συχνότητα του καρκίνου μειώθηκε κατά το 47% από το 1970 έως το 2011 στους άνδρες ενώ αυξήθηκεκατά 73% έως 100% στις γυναίκες.Η διαφορά αυτή μεταξύ ανδρών και γυναικών οφείλεται στην τάση μείωσης του καπνίσματος από τους άνδρες ενώ αυξήθηκε στις γυναίκες.

Το 1975 η σχέσης εμφάνισης καρκίνου στα δύο φύλαήταν 39 προς 10 ( άνδρες προς γυναίκες ) που έφθασε το 12:10 το 2011 αντίστοιχα.

Στην Ευρώπη περίπου 400.000 νέες περιπτώσεις εμφανίζονται ετησίως αποτελώνταςτοντέταρτο πιο συχνό καρκίνο, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ο πιο συχνός. καρκίνος, με 1.825.000 νέες περιπτώσεις το 2012.

Σχετικά με την συχνότητα του καρκίνου του πνεύμονα, φαίνεται ότι στην Ελλάδα όπως και στην Ρουμανία ο καρκίνος του πνεύμονα είναι ο πιο συχνός ενώ στην Γαλλία , Αγγλία και στην Γερμανία κατέχει την τρίτη ή τέταρτη θέση.

Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί την συχνότερη αιτία θανάτου όταν η αιτία είναιο καρκίνος, και ακολουθούν ο καρκίνος του στομάχου, του ήπατος, του εντέρου και του μαστού (WHO 2006). Ο καρκίνος του πνεύμονα ευθύνεται για το 28% των θανάτων από καρκίνο, καιπροκαλεί περισσότερους θανάτους από όσους προκαλούν μαζί οι καρκίνοι του παχέος εντέρου, του μαστού και του παγκρέατος.

Υπάρχει διαφορά στην επιδημιολογία του βρογχογενούς καρκίνου ανάμεσα στις αναπτυσσόμενες και τις αναπτυγμένες χώρες. Στις αναπτυγμένες χώρες η συχνότητα του καρκίνου στους άνδρες παρουσιάζει τάση μείωσης ενώ έχει φτάσει στο πλέον σταθερό επίπεδο (plateau) στις γυναίκες. Στις αναπτυσσόμενες χώρες η συχνότητα αυτή συνεχίζει να παρουσιάζει συνεχή τάση αύξησης. Το σύνολο δε της θνησιμότητας από κακοήθεις νεοπλασίες φαίνεται να σχετίζεται άμεσα και ισχυρά με το χαμηλό κοινωνικό- οικονομικό επίπεδο, τη χρόνια ψυχο- κοινωνική επιβάρυνση (psycho- socialburden) και καταστάσεις όπως η ανεργία κ.ο.κ.

Έχει επίσης τεκμηριωθεί ότι για τις περισσότερες μορφές καρκίνου (π.χ. του πνεύμονα, του παχέος εντέρου και του μαστού) άτομα χαμηλότερου κοινωνικό- οικονομικού επιπέδου έχουν μειωμένη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, με αποτέλεσμα ανεπαρκή πρόληψη, την διάγνωση του καρκίνου σε πιο προχωρημένα στάδια και πλημμελή θεραπεία.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ο.Ο.Σ.Α., η θνησιμότητα από καρκίνο παραμένει γενικά χαμηλότερη απ’ ότι στις υπόλοιπες ανεπτυγμένες χώρες (OECD 2007). Μεταξύ των 34 χωρών μελών του Ο.Ο.Σ.Α, η Ελλάδα κατατασσόταν το 2004 στη 19^η θέση ως προς τη θνησιμότητα στους άνδρες και στην 23^η στις γυναίκες, και πιστεύεται ότι η θέση αυτή είναι πλασματική και έχει ενοχοποιηθεί κυρίως η έλλειψη εθνικού αρχείου νεοπλασιών.

Παρά την πρόοδο της χειρουργικής τεχνικής και της αναισθησίας, την ανακάλυψη νέων χημειοθεραπευτικών φαρμάκων, την νέα τεχνολογία της ακτινοθεραπείας, η πρόγνωση παραμένει φτωχή.

Η πενταετής επιβίωση είναι σε άμεσησχέση, εκτός των άλλων, με το στάδιοτης νόσου και όσοπιο πρώιμο είναι το στάδιο, τόσο υψηλότερη είναι ηπενταετής επιβίωση. Όσο προχωρημένο είναι το στάδιο τόσο χαμηλότερη είναι η πενταετής επιβίωση, και τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν την μεγάλη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και αντιμετώπισης.

Στις ΗΠΑ η πενταετής επιβίωση στο σύνολο των ασθενών με βρογχογενή καρκίνο είναι 16,8% ( στατιστικά στοιχεία 2004 – 2011 ), και η επιβίωση αυτή διαφοροποιείταιανάλογα με το στάδιο και είναι 52% έως 64,2% στα αρχικά στάδια και πέφτει στο 3.6% έως το 5% στο τελικό στάδιο, δηλαδή στους ασθενείς με απομεμακρυσμένες μεταστάσεις. ΣτηνΕυρώπη, την Κίνα και τις αναπτυσσόμενεςχώρες, η πενταετής επιβίωση αυτή είναι πολύ χειρότερηκαι δεν υπερβαίνει το 8,9%.

Για να κατανοήσει κάποιος την σοβαρότητα του προβλήματος αρκεί να συγκρίνει την πενταετή επιβίωση των ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα με εκείνη των ασθενών με τον καρκίνο του παχέος εντέρου (64%), των ασθενών με καρκίνο του μαστού ( 89,2% ), και του καρκίνου του προστάτη, που φθάνει το 99,2%.

Συνέπειες του καρκίνου

Οι επιπτώσεις από τον καρκίνο του πνεύμονα αφορούν τον ίδιο τον ασθενή, το συγγενικό του περιβάλλον, την κοινωνία, την ατομική αλλά και την εθνική οικονομία. Σε ότι αφορά τον ασθενή αυτό σχετίζεται με την παραμονή του στο νοσοκομείο, τις υψηλής ακρίβειας και κόστους διαγνωστικές εξετάσεις αλλά κυρίως από τους θεραπευτικούς χειρισμούς που περιλαμβάνουν τις χειρουργικές επεμβάσεις, την ιδιαίτερα ακριβή φαρμακευτική αγωγή, όπως επίσης και τις ακτινοθεραπείες, και προσφάτως τις στοχευμένες θεραπείες.

Άλλη συνέπεια του καρκίνου είναι η μειωμένη παραγωγικότητα, τόσο του πάσχοντα, όσο και της οικογένειάς του, την απώλεια ημερών εργασίας από τον ίδιο τον ασθενή τους συγγενείς του αλλά και τους ανθρώπους που τον φροντίζουν. Το κόστος αυτόυπολογίζεται ότι είναι τουλάχιστον διπλάσιο του κόστους της θεραπείας.

Εξ ίσου σημαντικός είναι και το κοινωνικό κόστος το οποίο είναι δυσβάστακτο, καθώς πολλές φορές οι πάσχοντες υφίστανται δραματικές συνέπειες στην προσωπική τους ζωή αλλά και στην οικογενειακή και επαγγελματική ζωή.Πολλές φορές οι πάσχοντεςαντιμετωπίζονται με οίκτο, άλλοι υφίστανται την συνέπεια της απόρριψης, χάνουν τις ευκαιρίες εξέλιξης στην εργασία τους και αυτά συνολικά τους δημιουργούν επιπλέονδυσβάστακτο ψυχικό φορτίο. Όλα τα παραπάνω καταπονούν τους ασθενείς, τους αποθαρρύνουν και τελικά τους αναγκάζουν να παραδοθούν στο πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν.

Έχοντας κατά νου την διαπίστωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, σύμφωνα με την οποία πάνω από το 30% των καρκίνων γενικά μπορεί να προληφθεί και επειδή το 50% των ασθενών με καρκίνο μπορεί να θεραπευτούν, αλλά μόνο το 10%, επιστρέφει πλήρως στην παραγωγική και κοινωνική διαδικασία, είναι επιτακτική η ενεργοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά του καρκίνου, που απαιτεί την στενήσυνεργασία των οργάνων της πολιτείας, του υγειονομικούπροσωπικού και των μελών της κοινωνίας ( ασθενών, συγγενών και των φίλων τους ).

Η ενεργοποίηση του σχεδίου δράσης, και η συνεργασία αυτή εκτός των άλλωναποσκοπείστην ενημέρωση του κοινού για τις αρνητικές επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία, την σημασία της σωστής διατροφής και την λήψη των απαραίτητων μέτρων προστασίας στους επαγγελματικούς χώρους. Η ενημέρωση αυτή οφείλει να ξεκινά από ταμαθητικά χρόνια.

Είναι σημαντικό να εφαρμοστούν προγράμματα πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας, στα άτομα με οικογενειακό ιστορικό, και εκείνα που είναι υψηλού κινδύνου λόγω του καπνίσματος, λόγω του επαγγέλματος και εκείνων που πάσχουν από πνευμονικό εμφύσημα και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια.

Οι στόχοι του εθνικού σχεδίου κατά του καρκίνου είναι η αύξηση της συνολικής επιβίωσης των ασθενών,η βελτίωση της ποιότητας ζωής και η μείωσητης επίπτωσης στην ατομική και εθνικήοικονομία.

Αλήθειες

Όσο πιο πολύ καπνίζεις ( ποσότητα και διάρκεια ) τόσο πιο μεγάλη η πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα. Η έναρξη καπνίσματος στους ανήλικους είναι πιο επικίνδυνη από ότι όταν αρχίζει μετά την ενηλικίωση. Η διακοπή καπνίσματος μειώνει την πιθανότητα εμφάνισηςκαρκίνου. Το παθητικό κάπνισμα συμβάλλει στην αύξηση της πιθανότητας εμφάνισης καρκίνου. Οι χρήστες της πίπας και του πούρου έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του στόματος όπως και των χειλέων, σε σύγκριση με τους μη καπνιστές αλλά έχουν μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα.

Γιατί πρέπει να κόψουμε το κάπνισμα;

Είναι από τους κύριους παράγοντες για την στεφανιαία νόσο, πρώτη αιτία θανάτου στις ΗΠΑ. Συμβάλλει και ευθύνεται για την εμφάνιση εγκεφαλικών επεισοδίων, μιας νόσου που αποτελεί την Τρίτη αιτία θανάτου στις ΗΠΑ. Το κάπνισμα ευθύνεται για το 90% του καρκίνου του πνεύμονα, ο οποίος αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο. Αποτελεί την κυριότερη αιτία για την εμφάνιση της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (Χρονία Βρογχίτις και Πνευμονικό Εμφύσημα). Τέλος το κάπνισμα ευθύνεται για την εμφάνιση του καρκίνου του στόματος σε ποσοστό που φθάνει το 80%.

Ο Τζαμπραήλ Νταχάμπρε είναι διευθυντής της Θωρακοχειρουργικής Κλινικής του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών

ΣΗΜ: Στην «Ειδική έκδοση ΥΓΕΙΑ» της εφημερίδας «ΤΑ ΝΕΑ» στις 22 Νοεμβρίου 2014 δημοσιεύθηκε βραχύτερη έκδοση του άρθρου