Οταν η μοίρα παίζει σκάκι

^«Συμπεριφέρονται παρασιτικά, όπως ο κούκος που πετάει ένα αβγό από μια ξένη φωλιά για να βάλει το δικό του. Ανάλογα με τις διαθέσεις τους, ακόμα και οι πιο νωχελικοί όγκοι θα παραγκωνίσουν τελικώς όργανα που είναι απαραίτητα στο σώμα για να διατηρήσει ενωμένες τη σάρκα και την ψυχή του. Και αν δεν τους αντιληφθεί κανείς αρκετά γρήγορα, θα έχει κάνει τραγικό λάθος».

Με αυτό τον γλαφυρό τρόπο περιέγραφε το 2000 ο σερ Πίτερ Στόθαρντ, πρώην διευθυντής των «Τάιμς» του Λονδίνου, τη μάχη που έδινε με έναν νευροενδοκρινή όγκο του παγκρέατος – χρειαζόταν δέκα μήνες για να τον νικήσει.

Μία δεκαετία αργότερα, σε άρθρο του στη βρετανική εφημερίδα «Ντέιλι Μέιλ» μιλούσε για την περιπέτειά του προκειμένου να αυξήσει την ενημέρωση για τη νόσο.

«Δεν ήταν εύκολο για εμένα να ανακαλύψω ότι πάσχω από αυτόν τον σιωπηρό καρκίνο. Εκείνη την εποχή οι γιατροί δεν τον είχαν ξανακούσει. Οι καλύτεροι χημειοθεραπευτές δεν είχαν κανένα όπλο στα χέρια τους για να τον συρρικνώσουν. Οι κορυφαίοι χειρουργοί δεν τον αφαιρούσαν αν πρώτα δεν συρρικνωνόταν» έγραφε.

«Το ρουά ματ έμοιαζε αναπόφευκτο για μένα – και όχι με πολλές κινήσεις». Ούτε στο Τέξας βρήκα χειρουργό πρόθυμο να βγάλει από μέσα μου τον όγκο. Ομως στο Χιούστον ένας ογκολόγος μού είπε πως, αν ήμουν ασθενής του, θα μου έδινε ένα κοκτέιλ φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένου ενός που δεν υπήρχε στο Λονδίνο, μήπως και με έπιανε… Δεν είχα και πολλές επιλογές.» Επειτα από έξι μήνες περίεργης ψυχολογίας, είδαμε τον όγκο να συρρικνώνεται πέρα από κάθε προσδοκία. Υστερα από 13 ώρες εγχείρησης από τον Κρις Ράσελ για να τον αφαιρέσει και δύο μήνες ανάρρωσης, ήμουν πίσω στο γραφείο μου σαν να μην είχε συμβεί τίποτα».

Ο Στίβεν Τζομπς, ο συνιδρυτής της Apple, δεν ήταν τόσο τυχερός: έχασε τη μάχη με τον δικό του παγκρεατικό νευροενδοκρινή όγκο το 2011, σε ηλικία μόλις 56 ετών – ίσως διότι καθυστέρησε την εγχείρηση, μέχρις ότου βεβαιωθεί ότι ήταν η μόνη και ενδεδειγμένη επιλογή.

Τι είναι

Οι νευροενδοκρινείς όγκοι είναι μια περίεργη οντότητα. Θεωρητικά, μπορεί να εμφανιστούν οπουδήποτε στο σώμα επειδή αναπτύσσονται σε κύτταρα του ενδοκρινικού (ορμονικού) συστήματος, τα οποία υπάρχουν παντού.

Μερικές φορές οι όγκοι είναι λειτουργικοί, δηλαδή παράγουν ουσίες οι οποίες προκαλούν συμπτώματα αναλόγως του σημείου στο οποίο έχουν αναπτυχθεί. Συνήθως όμως είναι ανενεργοί, με αποτέλεσμα να μεγαλώνουν σιγά σιγά και, το χειρότερο, «σιωπηλά» μέχρις ότου δώσουν μεταστάσεις.

Παρότι υπάρχουν πολλοί τύποι των NET ή ΝΕΝ, όπως είναι γνωστοί οι όγκοι, οι περισσότεροι παρουσιάζονται στο γαστρεντερικό σύστημα (έντερα και πάγκρεας) και στους πνεύμονες. Αλλες συνηθισμένες θέσεις εμφάνισης είναι στην υπόφυση του εγκεφάλου, στον θυρεοειδή και τους παραθυρεοειδείς αδένες και στα επινεφρίδια.

Οι πρώτοι ΝΕΤ που περιγράφηκαν στην ιστορία της Ιατρικής ήταν όγκοι του γαστρεντερικού, που είναι και οι συχνότεροι. Οπως εξηγεί ο Γρηγόρης Καλτσάς, αναπληρωτής καθηγητής Ενδοκρινολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του Ενδοκρινολογικού Τμήματος στο Λαϊκό Νοσοκομείο, «αρχικά είχε θεωρηθεί ότι οι όγκοι αυτοί έχουν καλή βιολογική συμπεριφορά σε σύγκριση με τους κλασικούς και γι’ αυτό τους αποκαλούσαν καρκινοειδή και όχι καρκίνους».

Ωστόσο, οι επιστήμονες γνωρίζουν σήμερα πως όλοι οι ΝΕΤ είναι δυνητικά κακοήθεις. Το πόσο επιθετικοί όμως θα είναι «εξαρτάται από τον ιστό προέλευσης και τα εγγενή χαρακτηριστικά του όγκου» προσθέτει.

Οι ΝΕΤ ανήκουν στους σπάνιους καρκίνους, αφού σε ετήσια βάση καταγράφονται πέντε κρούσματα ανά 100.000 πληθυσμού. Ωστόσο ο αριθμός αυξάνεται διαρκώς και πλέον είναι τετραπλάσιος από ό,τι πριν από 30 χρόνια.

Γιατί συμβαίνει αυτό, ουδείς γνωρίζει. Οπως ακριβώς ουδείς γνωρίζει την ακριβή αιτιολογία τους: τα υπάρχοντα δεδομένα συγκλίνουν πως οφείλονται σε ένα «μείγμα» γενετικών μεταλλάξεων με κληρονομικούς παράγοντες σε κάποιες (λίγες) περιπτώσεις και ίσως με ορισμένες συνήθειες του τρόπου ζωής όπως η κατάχρηση αλκοόλ (για τους ΝΕΤ του γαστρεντερικού) και το κάπνισμα (για τους ΝΕΤ του πνεύμονα).