Ο Σνόουντεν «βοήθησε» τους τζιχαντιστές

Οταν ο Εντουαρντ Σνόουντεν ερχόταν για πρώτη φορά σε επαφή με τους αμερικανούς δημοσιογράφους σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου στο Χονγκ Κονγκ, πριν από περίπου ενάμιση χρόνο, έβλεπε μπροστά του μια φιλόδοξη αποστολή: να ανοίξει έναν δημόσιο διάλογο πάνω στις πρακτικές μαζικής παρακολούθησης. Πέτυχε τον στόχο του, περισσότερο από όσο και ο ίδιος μπορούσε να φανταστεί. Για μια πολύ μεγάλη μερίδα του κόσμου, ειδικούς και μη, οι αποκαλύψεις του Σνόουντεν ανέδειξαν ένα ζωτικής σημασίας θέμα, την προάσπιση της δημοκρατίας στην ψηφιακή εποχή. Οι μυστικές υπηρεσίες απορρίπτουν τέτοιου είδους αξιώσεις. Η μυστικότητα, επιμένουν, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία των πολιτών από τρομοκρατικές επιθέσεις, ενώ από τις αποκαλύψεις του Σνόουντεν επωφελήθηκαν οργανώσεις όπως το Ισλαμικό Κράτος.  Κάνοντας ένα βήμα παραπέρα, ο Ρόμπερτ Χάνιγκαν, νέος διευθυντής της βρετανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και Παρακολούθησης (GCHQ) έκανε αυτή την εβδομάδα την πρώτη του δημόσια παρέμβαση για να επισημάνει με άρθρο του στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ότι η  ιδιωτικότητα δεν ήταν ποτέ «απόλυτο δικαίωμα». Κυρίως όμως για να στρέψει τα βέλη του κατά των κολοσσών της Σίλικον Βάλεϊ, οι οποίοι έχουν μετατραπεί «σε δίκτυα διοίκησης και ελέγχου προσφιλή σε τρομοκράτες».

Επί της ουσίας, το μήνυμα που θέλησε να περάσει ο νέος διευθυντής της GCHQ ήταν ότι οι πιο καλά θωρακισμένες διαδικασίες κρυπτογράφησης, τις οποίες υιοθέτησαν οι μεγάλες αμερικανικές εταιρείες πληροφορικής στη μετά Σνόουντεν εποχή, αποτέλεσαν ένα πολύ αποτελεσματικό εργαλείο στα χέρια των τρομοκρατών. Ο υπαινιγμός του Χάνιγκαν ήταν σαφής: όσο περισσότερο προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα τόσο θα μεγαλώνει ο κίνδυνος της τρομοκρατίας.  

«Το Ισλαμικό Κράτος εκμεταλλεύεται την ισχύ του Διαδικτύου για να δημιουργήσει μια παγκόσμια τζιχαντιστική απειλή. Η πρόκληση για τις κυβερνήσεις και τις υπηρεσίες πληροφοριών είναι τεράστια και μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με τη στενότερη συνεργασία των εταιρειών τεχνολογίας, περιλαμβανομένων των μεγάλων αμερικανικών εταιρειών που κυριαρχούν στο Διαδίκτυο» τονίζει ο Χάνιγκαν.

Οι δύο διαφορές. Η ευρεία χρήση του Ιντερνετ από τρομοκράτες δεν είναι ασφαλώς νέο φαινόμενο. Ο Χάνιγκαν το γνωρίζει. Στηρίζει λοιπόν την επιχειρηματολογία του σε δύο ειδοποιούς διαφορές της τρομοκρατίας τού χθες με την τρομοκρατία τού σήμερα. «Η Αλ Κάιντα και οι αδελφές οργανώσεις της έβλεπαν το Διαδίκτυο ως ένα μέρος διάδοσης του υλικού τους ανώνυμα ή ως μέρος συνάντησης σε “σκοτεινούς τόπους”. Το Ισλαμικό Κράτος, απεναντίας, έχει αγκαλιάσει το Διαδίκτυο σαν ηχηρό δίαυλο για να προωθήσει την οργάνωση.

Ο Χάνιγκαν περιγράφει ένα αδιέξοδο για το οποίο δεν μπορεί να υπάρχει παρά μία λύση: η όπισθεν. Καλεί λοιπόν σε «μια νέα συμφωνία» ανάμεσα στις μυστικές υπηρεσίες και στα κοινωνικά δίκτυα, ώστε οι εταιρείες να πάψουν να κωδικοποιούν τις υπηρεσίες δεδομένων με τρόπους που ισχυροποιούν οργανώσεις όπως το Ισλαμικό Κράτος. 

Η κακή χρήση του Ιντερνετ είναι γνωστή στους χρήστες, υπογραμμίζει ο Χάνιγκαν, και αποτελεί έναν επιπλέον λόγο για τον οποίο οι εταιρείες δεν πρέπει να την αρνούνται. «Υποθέτω ότι οι περισσότεροι τακτικοί χρήστες έχουν ισχυρή άποψη για την ηθική των εταιρειών, είτε πρόκειται για τη φορολόγηση είτε για την προστασία των παιδιών ή για την ιδιωτικότητα. Δεν θέλουν οι μιντιακές πλατφόρμες να χρησιμοποιούν τους φίλους και τις οικογένειές τους για να διευκολύνεται ο φόνος ή η κακοποίηση παιδιών». Τους ίδιους νοήμονες χρήστες επικαλείται επίσης, εκείνους που «γνωρίζουν» ότι το Διαδίκτυο ανατράφηκε με τις αξίες των δυτικών δημοκρατιών, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι «θα ένιωθαν άνετα με μια καλύτερη, πιο βιώσιμη σχέση ανάμεσα στις υπηρεσίες παρακολούθησης και στις εταιρείες πληροφορικής».

Οι ίδιοι χρήστες ωστόσο γνωρίζουν επίσης ότι και πριν από τα εμπόδια τα οποία αναγκάστηκαν να υψώσουν οι αμερικανικές εταιρείες στις μυστικές υπηρεσίες μετά τις αποκαλύψεις του Σνόουντεν η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (NSA) και η βρετανική αντίστοιχή της – της οποίας ηγείται τώρα ο Χάνιγκαν – έκαναν επί μακρόν κατάχρηση της εξουσίας τους στο όνομα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας.

Οι πίσω πόρτες
Ο Χάνιγκαν δεν είναι ο πρώτος ο οποίος από τη θέση που βρίσκεται διαμαρτύρεται ότι τα μετά Σνόουντεν μέτρα για την προστασία της ιδιωτικότητας έχουν θέσει περιορισμούς στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί όμως είναι η πιο επιθετική. Και η επιχειρηματολογία του παραβλέπει τις πολλές νομικές οδούς που μπορούν να ακολουθήσουν οι μυστικές εταιρείες για να αναζητήσουν δεδομένα. Η αξίωση όμως από τις εταιρείες πληροφορικής να αφήνουν «πίσω πόρτες» ανοιχτές στα λογισμικά τους ελλοχεύει και άλλους κινδύνους. Ενας από αυτούς είναι η διευκόλυνση των χάκερ  που προσβλέπουν στην πρόσβαση σε έναν τεράστιο όγκο δεδομένων.