Από τον Ομηρο στον Γούντι Αλεν: Αλλες εννέα ερωτήσεις στον Πολ Οστερ

Ο Πολ Οστερ μίλησε τελευταία πολύ. Η αφορμή ήταν η επίσκεψή του στην Αθήνα, κατά την οποία μεταξύ άλλων μίλησε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών σε μια εφ όλης της ύλης συζήτηση με τον Ηλία Μαγκλίνη. Αυτός ο αμερικανός συγγραφέας όμως, που στα 67 του χρόνια στέκεται δικαίως μεταξύ των μεγάλων της σύγχρονης λογοτεχνίας, είναι ανεξάντλητος. Και απάντησε σε ακόμη εννέα ερωτήματα που του έθεσαν tanea.gr. Αρχίζοντας από μια αναφορά σε ένα από τα τελευταία βιβλία του που κυκλοφόρησε στα ελληνικά, το «Sunset Park» (εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφετε στο «Σάνσετ Παρκ»: «Οι συγγραφείς δεν πρέπει ποτέ να μιλούν σε δημοσιογράφους. Η συνέντευξη είναι ένα εκχυδαϊσμένο είδος λόγου που δεν εξυπηρετεί κανέναν σκοπό…». Εδώ μιλάει ο πρωταγωνιστής σας ή ο Πολ Οστερ;

«Μιλάει ο Μόρις Χέλερ για τον επιστήθιο φίλο του Ρέντζο, έναν μάλλον κλειστό και συνεσταλμένο συγγραφέα. Ας το δούμε έτσι: εάν είχα τον πλήρη έλεγχο, το πιο πιθανό θα ήταν να μην μιλήσω ποτέ σε δημοσιογράφους. Την ίδια στιγμή, όμως, είναι ένα δείγμα αλληλεγγύης προς τον εκδότη».

Με το χέρι στην καρδιά, βρίζετε από μέσα σας όταν αυτός που κάθεται απέναντι αρχίζει να ρωτάει επεξηγήσεις για το καθετί μέσα στα βιβλία;

«Κοιτάξτε, μου έχουν τύχει διάφορα. Κάποιες ερωτήσεις είναι πολύ ενδιαφέρουσες, προκλητικές, έως και δύσκολες να απαντηθούν. Αλλες φορές είναι ανεδαφικές και παντελώς αδιάφορες. Αλλά ο άνθρωπος που έχω απέναντι δεν θα το μάθει αυτό ποτέ, επειδή εγώ κατανοώ την ανάγκη του να θέσει ερωτήσεις. Είναι κάτι που βοηθάει να μπαίνεις στη θέση του συνομιλητή σου».

Ποιες ήταν οι πρώτες επιρροές σας. Στο Λύκειο, για παράδειγμα;

«Στην αρχή δεν διάβαζα πολλή ποίηση. Γουίτμαν, Εμιλυ Ντίκινσον, Έζρα Πάουντ, Κάμινγκς και Έλιοτ σίγουρα. Ο τελευταίος υπήρξε πολύ σημαντικός για εμένα τότε. Αργότερα έπεσα με τα μούτρα σε ό,τι έβρισκα μπροστά μου. Στο μυθιστόρημα τα πράγματα ήταν από την αρχή ξεκάθαρα: αμερικανοί, γάλλοι και ρώσοι συγγραφείς. Από την Αμερική είναι όλα τα ονόματα που μπορείτε να φανταστείτε: Χέμινγουεϊ, Φιτζγκέραλντ, Φώκνερ, Ντος Πάσος, Ναθάνιελ Γουέστ, Τζον Στάινμπεκ, Σίνκλερ Λιούις. Μετά, περίπου στα 15, ανακάλυψα τους Ντοστογιέφσκι, Τολστόι, Τουργκένιεφ, Γκόγκολ, Τσέχωφ και τον Ιζαάκ Μπάμπελ. Πρέπει να πω ότι ο Μπάμπελ είναι ένας από τους πιο αγαπημένους μου συγγραφείς διαχρονικά. Από τους καλύτερους στυλίστες πρόζας που έχω διαβάσει. Κι ύστερα ήρθαν οι Γάλλοι: κυρίως ο Καμύ, ο Ζιντ και ο Σαρτρ».

Ο Χεμινγουέι έγραψε κάποτε ότι η αμερικανική λογοτεχνία γεννήθηκε από τον «Χακ Φιν» του Μαρκ Τουέιν. Συμφωνείτε;

«Διαφωνώ απολύτως! Κάποτε με ρώτησε το περιοδικό Newsweek κάτι παρόμοιο και απάντησα ότι εάν υπάρχει ένα αρχετυπικό μυθιστόρημα της αμερικανικής λογοτεχνίας είναι το «Αλικο γράμμα» του Χώθορν. Από αυτό το βιβλίο ξεπηδούν τα υπόλοιπα. Αφήστε που γράφτηκε και σαράντα χρόνια νωρίτερα από τον Τουέιν».

Ομηρο δεν διαβάσατε ποτέ;

«Α, βέβαια. Οι αρχαίοι μπήκαν στη ζωή μου μετά τα 18, την εποχή του κολεγίου. Και είχαν τεράστια επίδραση πάνω μου. Το καλό ήταν ότι βρέθηκα στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, που τότε είχε ένα περίφημο πρόγραμμα ανθρωπιστικών σπουδών. Όλοι έπρεπε να περάσουν από αυτό: είτε πήγαιναν για γιατροί είτε για καθηγητές Λογοτεχνίας. Το πρώτο εξάμηνο παίρναμε όλοι λογοτεχνία: Όμηρο, Σοφοκλή, Ευριπίδη, Αισχύλο. Αργότερα Πλάτωνα, Αριστοτέλη, Βιργίλιο, όλους τους Ρωμαίους. Και από τον Αυγουστίνο φτάσαμε στον Ντοστογιέφσκι. Τα καλύτερα χρόνια της ζωής μου. Και αυτά που την άλλαξαν».

Μπορεί να σας φανεί βλακώδης ερώτηση, αλλά γίνεται κανείς μεγάλος συγγραφέας χωρίς να έχει διαβάσει όλα αυτά τα ονόματα;

«Η πικρή αλήθεια είναι ότι, ναι, γίνεται. Και πιστέψτε με, ξέρω υπέροχους συγγραφείς που δεν έχουν περάσει από αυτό το στάδιο εξάσκησης. Εγώ νιώθω ακόμη και σήμερα ότι ήταν κάτι απαραίτητο για να γίνω καλύτερος συγγραφέας, αλλά υπάρχουν πολλοί που δεν διαβάζουν τους κλασικούς».

Πώς ασχοληθήκατε με τον κινηματογράφο;

«Πάντα μ’ ενδιέφερε. Στα 19 με 20 σκεφτόμουν να πάω σε κινηματογραφική σχολή μήπως και γίνω σκηνοθέτης. Το μόνο πράγμα που με κρατούσε πίσω ήταν το γεγονός ότι ήμουν ο πιο συνεσταλμένος άνθρωπος που μπορούσε κανείς να γνωρίσει. Δεν μπορούσα να μιλήσω μπροστά σε πολλούς ανθρώπους, οπότε σκέφτηκα ότι δεν θα μπορούσα και να τους σκηνοθετήσω. Εγκατέλειψα, λοιπόν, την ιδέα, αλλά το πάθος για τον κινηματογράφο δεν έφυγε ποτέ. Βλέπω συνεχώς ταινίες…»

Ποια ήταν η τελευταία;

«Πριν από λίγες ημέρες ξαναείδαμε με τη Σίρι σε ξενοδοχείο του Παρισιού το “Μαλχόλαντ Ντράιβ” του Ντέιβιντ Ληντς. Λοιπόν, όπως σας έλεγα, η μεγάλη αλλαγή έγινε με τον “Καπνό”. O Γουέιν Γουάνγκ διάβασε την ιστορία στο χριστουγεννιάτικο φύλλο των New York Times και ενδιαφέρθηκε. Στην αρχή, δεν επρόκειτο καν να γράψω το σενάριο. Αλλά όταν το ξεκίνησα και τελικά παρέδωσα το χειρόγραφο –η στιγμή που σεναριογράφος και σκηνοθέτης δίνουν τα χέρια και αποχαιρετιούνται- ο Γουάνγκ μου είπε “μείνε μαζί μου σ’ αυτήν την ιστορία για να τη σκηνοθετήσουμε μαζί”. Οπως κι έγινε.

Οι ταινίες του Γούντι Αλεν σας αρέσουν ως Νεοϋορκέζο;

«Είναι υπέροχος και ευτυχώς που υπάρχει σ’ αυτόν τον κόσμο. Αλλά ορισμένες ταινίες του είναι καταπληκτικές και άλλες όχι και τόσο σπουδαίες».