«Σηκώστε την μπάρα» διέταξε· το οικοδόμημα κατέρρευσε

«Οταν σκύβω στο παράθυρο, το κεφάλι μου βρίσκεται στο Δυτικό Βερολίνο, ενώ ο πισινός μου είναι στο Ανατολικό». Ετσι περιέγραφε η Ρεγκίνε Χίλτεμπραντ την Μπέρναουερ-στράσε, όπου τα σπίτια ανήκαν στον σοβιετικό, αλλά το πεζοδρόμιο στον γαλλικό τομέα του Βερολίνου.

Το παράθυρο της Χίλτεμπραντ χτίστηκε, όπως και όλα τα άλλα, πάνω στη μεθοριακή γραμμή όταν έκλεισαν τα γερμανογερμανικά σύνορα το 1952. Το Βερολίνο παρέμεινε η μόνη πληγή «αιμορραγίας» για τη μαζική φυγή από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας στη δυτική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Την «αιμορραγία» σταμάτησε το κομμουνιστικό καθεστώς το 1962 με το Τείχος του Βερολίνου.

Το Τείχος εξελίχθηκε στην πορεία των χρόνων. Η πρώτη γενιά ήταν ένα συρματόπλεγμα, η δεύτερη από μπετόν. Αλλά οι κατασκευαστές του σκέφτονταν την αιωνιότητα. «Αν δεν αλλάξουν οι συνθήκες, το Τείχος θα μείνει 50, αν όχι άλλα 100 χρόνια» διαβεβαίωνε ο Εριχ Χόνεκερ το 1998. Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 το υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας (Στάζι) είχε εκπονήσει ένα πολυδάπανο σχέδιο με τον κωδικό «Τείχος 2000». «Αυτό και μόνο θα αρκούσε για να χρεοκοπήσει η ΛΔΓ» λέει στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής του Μουσείου του Τείχους στη Μπέρναουερ-στράσε, Αξελ Κλαουσμάιερ. Ο Χόνεκερ και το καθεστώς του κατέρρευσαν για άλλους λόγους πολύ νωρίτερα. Το «Τείχος 2000» έμεινε στα χαρτιά.

ΑΝΕΞΙΤΗΛΑ ΙΧΝΗ. Το Τείχος άφησε ανεξίτηλα ίχνη στους ανθρώπους του Βερολίνου. Και σε εκείνους που η αποστολή τους ήταν να το φρουρούν. Στην κατηγορία αυτή ανήκει ο Χάραλντ Γέγκερ, 71 ετών σήμερα, ένα από τα πρόσωπα των ημερών. Ηταν ταγματάρχης του σώματος συνοριοφυλάκων στο μεθοριακό φυλάκιο Μπόρνχολμερ-στράσε, ένας από τους 12.000 στρατιώτες και αξιωματικούς που φρουρούσαν το Τείχος. Είχε υπηρεσία το βράδυ της Πέμπτης 9 Νοεμβρίου του 1989 και έβλεπε στην τηλεόραση της καντίνας τον σύντροφο του Πολιτικού Γραφείου, Γκίντερ Σαμπόφσκι, να απαντά σε ερώτηση του ξένου ανταποκριτή για το πότε θα τεθεί σε ισχύ η νέα ταξιδιωτική οδηγία για τους Ανατολικογερμανούς. «Σύντομα. Δηλαδή αμέσως» ήταν η απάντηση του Σαμπόφσκι «και μάλιστα χωρίς βίζα». Ο Γέγκερ δεν πίστευε στα αφτιά του. «Τι ανοησίες είναι αυτές που λέει ετούτος» θυμάται να βρίζει, και άρχισε τα απανωτά τηλεφωνήματα για να πάρει συγκεκριμένες διαταγές. Αλλά στη Στάζι, δεν απαντούσε κανείς. Σε χρόνο μηδέν είχαν συγκεντρωθεί στο φυλάκιο χιλιάδες άνθρωποι που ήθελαν να περάσουν απέναντι. Και ήταν αυτός τελικά που έδωσε τη διαταγή «σηκώστε την μπάρα» για να περάσει το ανθρώπινο κύμα στο στρατόπεδο του εχθρού. Εκείνη τη στιγμή κατέρρευσε και το οικοδόμημα στο οποίο ο Γέγκερ είχε αφιερώσει όλη του τη ζωή. Δεν ήταν καθόλου εύκολο να το χωνέψει, αλλά δηλώνει «υπερήφανος» που στο τέλος έγιναν όλα ειρηνικά. Σήμερα ζει με τη γυναίκα του από τη σύνταξη των 940 ευρώ σε ένα διαμέρισμα 40 τ.μ. σε ένα προάστιο του Βερολίνου, όπου τα ενοίκια δεν είναι ακριβά.

ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ. Από την άλλη πλευρά ήταν τα θύματα. Εκείνοι που δεν συμβιβάζονταν με τον εγκλεισμό τους έσκαβαν τούνελ κάτω από το Τείχος ή σκοτώνονταν προσπαθώντας να δραπετεύσουν. Στους νεκρούς του Τείχους περιλαμβάνονται και τουλάχιστον τρία μικρά παιδιά, ένα Ιταλάκι και δύο Τουρκάκια από το Κρόιτσμπεργκ στο Δυτικό Βερολίνο. Παίζοντας στην όχθη του Σπρέε, παρασύρθηκαν στο ποτάμι. Αλλά το σημείο εκείνο του Σπρέε ήταν μεθόριος, κανείς δεν τολμούσε να πέσει στο νερό, θεωρούνταν παραβίαση συνόρων και οι στρατιώτες είχαν διαταγή να ανοίγουν πυρ. Ούτε η ανατολικογερμανική περίπολος έσωσε τα παιδιά. Ωστόσο ο θάνατός τους οδήγησε στις αρχές της δεκαετίας του ’70 σε ειδική συμφωνία για την αποφυγή τέτοιων τραγικών περιστατικών.

Από τον Νοέμβριο του 1989 που άνοιξε η πρώτη μπάρα μέχρι την επίσημη ένωση της Γερμανίας στις 3 Οκτωβρίου 1990, είχε εξαφανιστεί το μεγαλύτερο μέρος του Τείχους. Αλλωστε κανείς δεν τολμούσε να ζητήσει τη διατήρησή του. Ολα τα κόμματα είχαν ευθυγραμμιστεί με τον Βίλι Μπραντ, που ως κυβερνήτης δήμαρχος στο Δυτικό Βερολίνο είχε δώσει από το 1962 το σύνθημα: «Το Τείχος πρέπει να φύγει». Το Τείχος έφυγε τελικά. Αλλά, όπως υπενθυμίζει ο Αξελ Κλαουσμάιερ, «ήταν το μόνο που χτίστηκε για να κρατήσει τον κόσμο μέσα και όχι εκτός».