Η τελευταία του διαιτησία προκάλεσε αμέτρητες αντιδράσεις στο εσωτερικό του ποδοσφαίρου και όχι μόνο. Πώς προκύπτει, ωστόσο, το φαινόμενο «οικογένεια Σπάθα» για την ελληνική διαιτησία; Είναι σαφές πως έχουμε να κάνουμε με οικογενειοκρατία και αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκη κακό, καθόσον σε διάφορους τομείς της ζωής έχουμε ανάλογα θέματα. Εδώ υπάρχει μια διαφορά. Η (κόκκινη) μηλιά του Γιάννη Σπάθα έβγαλε ένα καλύτερο προϊόν, τον Ηλία. Ή, αν προτιμάτε, το Ηλιάκι, όπως τον έλεγε ο μπαμπάς όταν ο νυν διεθνής διαιτητής ήταν μικρότερης ηλικίας. Ο Γιάννης Σπάθας ουδέποτε ξεχώρισε και ως παράσημο καριέρας έχει τον τελικό του ’94 ανάμεσα στον Παναθηναϊκό και την ΑΕΚ. Ο κανονικός αγώνας έληξε 3-3, στα πέναλτι υπερίσχυσε ο ΠΑΟ και ύστερα από αυτό το καταπληκτικό ματς ελάχιστοι ασχολήθηκαν με την όχι επιτυχημένη διαιτησία του κ. Σπάθα.
Η… καταξίωση. Ο Γιάννης Σπάθας έγινε γνωστός στο πανελλήνιο πολύ αργότερα. Η περίφημη ατάκα του (σε κασέτες…) «ο Ολυμπιακός και το Αιγάλεω να νικάνε και οι άλλοι να πάνε να γαμ…» άφησε ιστορία και σημάδεψε ίσως τα πιο σκληρά χρόνια της «παράγκας». Εχοντας δημιουργήσει άριστη σχέση με τον Θωμά Μητρόπουλο, ελέχθη πως ήταν για καιρό το «δεξί του χέρι» και άρα γνώριζε πρόσωπα και καταστάσεις στα ενδότερα της ελληνικής διαιτησίας. Φυσικά, ήταν και χρόνια δύσκολα και δεν εννοούμε, τόσο, επαγγελματικά. Στο παρελθόν ασχολήθηκε με κρέατα (κρεοπωλείο), ενώ έχει κατασκευαστική εταιρεία και ξενοδοχείο στα Τρίκαλα Κορινθίας. Για την επαγγελματική της διαδρομή, άλλωστε, η φαμίλια Σπάθα ακόμη και σήμερα επαίρεται πως δεν έχει ανάγκη κανέναν και δεν ζει από το ποδόσφαιρο· αληθές, αφού ο μεν Ηλίας διατηρεί καφετέρια στο Κερατσίνι, ο δε αδελφός του έχει ταξί με το οποίο, όπως φημολογείται, μετακινούνται διαιτητές! Το ’99, πάντως, άγνωστοι πυροβόλησαν στα πόδια τον Γιάννη Σπάθα, χωρίς να αποδειχθεί «ποιοι και γιατί».
Ο Ηλίας Σπάθας, για να επανέλθουμε στο πρόσωπο των ημερών, είναι σαφώς καλύτερος διαιτητής από τον πατέρα του. Με απεριόριστα προσόντα, γεγονός που φέρνει σε αρκετούς την απορία γιατί πέφτει σε λακκούβες… Ανέβηκε τα σκαλιά της ιεραρχίας στη διαιτητική πιάτσα του Πειραιά γρήγορα και σίγουρα πιο σύντομα από τους συντοπίτες του (παλιούς) διαιτητές Παπίλια και Στεφανόπουλο. Η έλλειψη ταλαντούχων διαιτητών έφερε στον αφρό τον Ηλία Σπάθα και μάλιστα τον Δεκέμβριο του 2012 έλαβε το σήμα του διεθνούς από τον πρόεδρο του Αστέρα Τρίπολης Γιώργο Μποροβήλο. Κι αυτό, με βάση όσα έγιναν τώρα, δείχνει ιδιαίτερα οξύμωρο.
Η καριέρα του Ηλία είχε τα πάνω και τα κάτω της. Δεν είναι λίγοι όσοι τον κατηγόρησαν για αποφάσεις του, είναι πολλοί όσοι ωφελήθηκαν από αυτές. Το 2010, για παράδειγμα, έπαιξε στο Αρης – ΠΑΟΚ, οι γηπεδούχοι νίκησαν με 2-0 και ο Παναθηναϊκός βρήκε ανοιχτό τον δρόμο για τον τίτλο. Σύμπτωση ή όχι, ο ΠΑΟΚ εξέφρασε φριχτά παράπονα. «Ο γιος μου δεν καταλαβαίνει τίποτα και δεν ζούμε από την μπάλα» είπε ο πατήρ Σπάθας και υπερασπίστηκε τον Ηλία. Λογικό. Την περασμένη σεζόν, ο Ηλίας Σπάθας στα Γιάννινα έδωσε ένα αρκετά συζητήσιμο πέναλτι στον ΠΑΟΚ, με το οποίο ήρθε η νίκη για τους φιλοξενουμένους. Ηταν η εποχή που αποκαταστάθηκαν οι σχέσεις της οικογένειας με τον ΠΑΟΚ, ενώ ο Ολυμπιακός ήθελε τη διαγραφή του! Ο Ηλίας μπήκε στο ψυγείο και ο Γιάννης παραιτήθηκε από την αντιπροεδρία της Ενωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων Πειραιά, που ασχολούνταν με θέματα βίας. Οι γνωρίζοντες επιμένουν πως ο Ολυμπιακός ζήτησε την παραίτηση, μολονότι ο Γιάννης Σπάθας ήταν από τα πρωτοπαλίκαρα του Γιώργου Ανατολάκη στις εκλογές και στην ανατροπή της προηγούμενης διοίκησης. Τα έχει αυτά ο κόσμος του ποδοσφαίρου, ο τόσο αγγελικά πλασμένος. Αλλάζει η φορά του ανέμου. Αλλά η οικογένεια Σπάθα πάντα φρόντιζε να πηγαίνει με τον καλό καιρό και δεν θα ακούσεις κάποιον μεγαλοσχήμονα παράγοντα να έχει σοβαρά (και αληθινά…) παράπονα. Κανείς ισχυρός, σύμφωνα με όσα λέγονται. Αλλωστε, ακόμη και η Ξάνθη ευνοήθηκε σε παιχνίδι με τον Παναθηναϊκό από τις αποφάσεις του Σπάθα, ενώ ο συγκεκριμένος ρέφερι ενώνει εποχές. Επί εποχής Κόκκαλη, εξάλλου, δεν μπήκε στις διαιτητικές λίστες, ενώ με τον Πατέρα δεν εξελίχθηκε;
«Μαγνήτης». Το τελευταίο διάστημα ζούμε το «δεκαπενθήμερο του Σπάθα». Σαν μαγνήτης τραβά τη θεματογραφία, κυρίως την αρνητική. Ηταν ο άνθρωπος που απέβαλε (ως τέταρτος) τον Γιάννη Αναστασίου στο ντέρμπι με τον Ολυμπιακό στο Νέο Φάληρο και λίγες ημέρες μετά ο πρόεδρος του Παναθηναϊκού Γιάννης Αλαφούζος τουιτάρισε και χαρακτήρισε διαπλεκόμενο τον διεθνή διαιτητή. Και ανήρτησε φωτογραφία του μαζί με τους κ.κ. Θεοδωρίδη, Βρέντζο του Ολυμπιακού, από γιορτή της ΕΠΣ Πειραιά.
Επειτα από λίγες ημέρες ο Σπάθας ορίστηκε στο ματς της Τρίπολης, όπου έγιναν τα μύρια όσα. Υστερα από μεγάλο χρονικό διάστημα έπαιξε Ολυμπιακό και γέννησε πολλά προβλήματα. Ακόμη και στη Βουλή έφτασε το θέμα, με τον βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Ανδρέα Ψυχάρη να ζητεί στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων να ελεγχθεί το πόθεν έσχες του Σπάθα: «Επειδή θα μου πείτε δεν μπορείτε να ελέγξετε το αυτοδιοίκητο, να σταματήσει η χρηματοδότηση. εμείς οι φορολογούμενοι δεν θα πληρώνουμε τον κάθε ανίκανο Σπάθα».
Σχεδόν ταυτόχρονα, ο Γιάννης Σπάθας (ο μπαμπάς) φρόντισε να τοποθετηθεί και να υπερασπιστεί τον κανακάρη του: «Ολοι οι διαιτητές κάνουμε λάθη που μετά τα βλέπουμε και δεν το πιστεύουμε. Γαμώ την προκατάληψη που υπάρχει για τον Ολυμπιακό. Ο Ηλίας πληρώνει την ατάκα του πατέρα του. Γιατί όμως; Επειδή είπα αυτό που νιώθω; Αυτό δεν είναι αμαρτία».
Οσο για τον νεότερο Σπάθα, άκουγε τις εξελίξεις από την Αγγλία, όπου ήταν βοηθός του Σιδηρόπουλου (φίλος κολλητός με τον οποίο κάνει διακοπές και επιδιώκει να είναι στο διεθνές τιμ του) Μάντσεστερ Σίτι – ΤΣΣΚΑ για το Τσάμπιονς. Εκεί προέκυψε άλλος χαμός με την κάρτα που έδειξε λάθος ο ρέφερι. Είπαμε, οι γκέλες πέφτουν μαζί στα παιχνίδια όπου βρίσκεται ο Ηλίας Σπάθας. Ενας διαιτητής που περιμένει την ετυμηγορία, όχι των ατάλαντων παρατηρητών διαιτησίας που συχνά στέλνουν σανίδα σωτηρίας στους ρέφερι, αλλά του Χιου Ντάλας. Αραγε, έχει άποψη ο αρχιδιαιτητής από τη Σκωτία;
