«Κάνω ταινίες που τραβάνε το σκοινί»

Ταινίες με τόσο έντονο αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία δύσκολα συναντάς: ο Γιάννης Οικονομίδης έχει δει ατάκες – κλειδί της φιλμογραφίας του να μπαίνουν στην καθημερινή μας αργκό και το σύνολο του έργου του (με τη βοήθεια και του Διαδικτύου) να αγγίζει ένα κοινό που ξεπερνάει τα στενά όρια των σινεφίλ. Είναι επίσης ταινίες με φανατικούς οπαδούς αλλά και ορκισμένους πολέμιους – ο πρώτος ίσως έλληνας κινηματογραφιστής που έχει κατορθώσει κάτι τέτοιο μετά τον Νίκο Νικολαΐδη.

Απολύτως λογικό λοιπόν αυτό το πρώτο πλήρες αφιέρωμα στο σινεμά του που διοργανώνεται από το 8ο Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος: Το «Σπιρτόκουτο» (2003) άνοιξε μια νέα σελίδα για τον κινηματογράφο μας, ενώ η δεύτερη μεγάλου μήκους «Η ψυχή στο στόμα» (2006) έφτασε στην 45η Διεθνή Εβδομάδα Κριτικής των Καννών. Στη συνέχεια, «Ο μαχαιροβγάλτης» (2010) τιμήθηκε με επτά βραβεία από την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου (καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, σεναρίου κ.ά.) και «Το μικρό ψάρι» (2014) έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Βερολίνου και προβλήθηκε σε ποικίλα φεστιβάλ, όπως του Κάρλοβι Βάρι, του Πάλιτς και της Βασιλείας. Είναι μία από τις 50 ταινίες που θα διαγωνιστούν για μια θέση στα European Film Awards.

Η επιλογή αυτή για έναν σκηνοθέτη που δεν έχει και μια τόσο μεγάλη φιλμογραφία είναι πρώτα απ’ όλα μια μεγάλη τιμή. Προσωπικά μιλώντας, αισθάνομαι πως, ναι, προσπαθώ συνειδητά να αποφύγω τα κλισέ αλλά και τον ακαδημαϊσμό. Είναι επίσης ταινίες οριακές, ταινίες που πηγαίνουν τους χαρακτήρες τους και τα θέματά τους στα άκρα. Ταινίες που τραβάνε το σκοινί και προκαλούν τον θεατή τους να πάρει μια θέση. Φυσικά, το τι ακριβώς είναι πρωτοποριακό αποτελεί και μια προσωπική υπόθεση του καθενός…

Ναι, σύμφωνοι, αλλά η ανησυχία για τη φόρμα και την αφήγηση είναι πάλι εκεί. Είναι ταινίες που αναζητούν έναν διαφορετικό δρόμο.

Ξέρεις κάτι; Την είχα. Και αυτό ήταν κάτι που μοιραζόμασταν όλοι στις πρόβες, στο γύρισμα, και κυρίως όταν ξεκίνησε η διαδικασία του μοντάζ και άρχισε η ταινία να παίρνει μια κάποια μορφή. Ημασταν βέβαιοι πως θα υπήρχαν αντιδράσεις.

Τώρα ετοιμάζω ένα νέο σενάριο…

Η ΕΚΘΕΣΗ. Στο πλαίσιο του αφιερώματος στον Γιάννη Οικονομίδη, θα πραγματοποιηθεί στην Ταινιοθήκη και έκθεση φωτογραφίας με τίτλο «Ταινίας περιήγησις – “Το μικρό ψάρι” του Γιάννη Οικονομίδη», με φωτογραφίες της Αννας-Μαρίας Χατζηστεφάνου από τα γυρίσματα της ταινίας «Το μικρό ψάρι». Γεννημένη στο Κάιρο της Αιγύπου και κάτοχος πανεπιστημιακού πτυχίου στον Σχεδιασμό Επικοινωνίας με ειδίκευση στη φωτογραφία, έχει συνεργαστεί και στο παρελθόν με τον σκηνοθέτη, κυρίως στον εντοπισμό και στην αποτύπωση αστικών και μη τοπίων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως σκηνικά ταινιών. Η συγκεκριμένη φωτογραφική δουλειά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη με τον ίδιο τίτλο.

«Η δουλειά μου ήρθε μετά τα γυρίσματα – φωτογράφισα δηλαδή τους χώρους των γυρισμάτων με τη ματιά ενός επισκέπτη» μας είπε. «Και αυτό θα ήθελα να αποκομίσει και ο κόσμος από αυτή τη δουλειά: τη ματιά ενός ανθρώπου που έρχεται μετά την ταινία να αποτυπώσει κάτι άλλο, ξεκινώντας ενδεχομένως και έναν διάλογο μαζί του. Προσπάθησα να δημιουργήσω ένα σύνολο από εικόνες που αντανακλούν την προσωπική φωτογραφική μου ματιά στους σκηνικούς χώρους και τους χαρακτήρες της ταινίας. Φωτογράφισα επίσης και τους ηθοποιούς σε χώρους οικείους – στο σπίτι τους, για παράδειγμα. Οι φωτογραφίες είναι ασπρόμαυρες. Τοποθετούνται έξω από τον έγχρωμο κόσμο της ταινίας και προσπαθούν να δημιουργήσουν εικόνες στις οποίες κυριαρχούν το φως και τα σχήματα, επινοώντας έναν κόσμο παράλληλο με τον κόσμο της ταινίας».

Προβολές και κουβέντα
Οι ταινίες του αφιερώματος είναι: «Καλημέρα νύχτα» (1990, doc., 15’), «Σταδιακή βελτίωση του καιρού» (1992, 20’), «Μόνο μυρίζοντας γιασεμί» (1994, doc., 30’), 
«Η ζωή που θα ήθελες» (1995, doc., 65’), «Σπιρτόκουτο» (2003, 81’), «Η ψυχή στο στόμα» (2006, 111’), «Μαχαιρο-βγάλτης» (2010, 108’), «Το μικρό ψάρι» (2014, 137’). Ο Γιάννης Οικονομίδης, μαζί με συντελεστές από τις ταινίες του, θα συζητήσουν με το κοινό μετά τις προβολές.