Μικρές γουλιές απόλαυσης

Σκοτεινός όπως η νύχτα, γεννημένος σε χώρες μακρινές, φορτωμένος με ιστορίες μυθικές, ο καφές είναι ένα ρόφημα τονωτικό, εξίσου ταπεινό και πολυτελές ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής του.

Γιατί πίνουμε καφέ; Μα γιατί είναι διεγερτικός και ταυτόχρονα χαλαρωτικός, με άλλα λόγια είναι μια από τις μικρές απολαύσεις της ζωής. Από τον Βορρά μέχρι τον Νότο και από την Ανατολή μέχρι τη Δύση οι άνθρωποι πίνουν καφέ από το πρωί μέχρι το βράδυ. Yπολογίζεται μάλιστα ότι περισσότεροι από 20 εκατ. εργαζόμενοι απασχολούνται στη βιομηχανία του καφέ.

Η ποικιλία αράμπικα ανακαλύφθηκε τον 6ο αιώνα μ.Χ. στα υψίπεδα της Αιθιοπίας και της Υεμένης και εκεί τον καλλιεργούσαν αποκλειστικά για τουλάχιστον χίλια χρόνια. Οι Αραβες εμπορεύονταν τον καφέ, απαγορευόταν όμως αυστηρά η εξαγωγή σπόρων ή φυτών από την Αραβική Χερσόνησο. Το 1600, ένας ινδός μουσουλμάνος που επισκέφθηκε τη Μέκκα μετέφερε κρυφά σπόρους καφέ στην πατρίδα του και τότε άρχισε η συστηματική καλλιέργειά του στην Ινδία, ενώ αργότερα επεκτάθηκε στις φυτείες των ολλανδών αποίκων της Ιάβας και της Κεϋλάνης. Τον 17ο αιώνα ο σουλτάνος Μωάμεθ Δ’ έστειλε με τον πρέσβη του Σουλεϊμάν αγά δώρο στην αυλή του Λουδοβίκου ΙΔ’ στο Παρίσι μια μεγάλη ποσότητα καφέ και οι σπόροι δεν άργησαν να φτάσουν στις γαλλικές αποικίες της Καραϊβικής και στον Ινδικό Ωκεανό. Το 1727 ένας βραζιλιανός στρατιωτικός κατάφερε να γοητεύσει τη γυναίκα τού κυβερνήτη της Γαλλικής Γουιάνας και να της αποσπάσει φυτά καφέ, τα οποία μεταφύτευσε στην πατρίδα του. Ετσι, η Βραζιλία γέμισε με φυτείες καφέ.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν οι ευρωπαίοι άποικοι επιχείρησαν να δημιουργήσουν φυτείες σε υποσαχάριες περιοχές της Δυτικής και της Κεντρικής Αφρικής, ανακαλύφθηκε η αυτοφυής ποικιλία ρομπούστα. Είναι η δεύτερη μεγάλη ποικιλία του καφέ, η καλλιέργεια της οποίας μέχρι τα τέλη του αιώνα είχε εξαπλωθεί στη Δυτική και στη Νότια Αφρική. Παράλληλα, η καλλιέργεια της ποικιλίας αράμπικα εξαπλώθηκε στη Λατινική Αμερική, από το Μεξικό και τη Γουατεμάλα μέχρι την Κολομβία και το Περού.

Στην Ελλάδα, η ιστορία του καφέ άρχισε τα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πρώτοι γνώρισαν τη συνήθεια του καφέ οι Ελληνες της Κωνσταντινούπολης, της Θεσσαλονίκης και γενικώς οι Βορειοελλαδίτες. Στη Θεσσαλονίκη του 17ου αιώνα υπήρχαν περισσότερα από 300 καφενεία, όπου σύχναζαν Ελληνες και Τούρκοι. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα η δουλειά του καφεκόπτη γινόταν χειροκίνητα. Ακατέργαστοι πράσινοι κόκκοι ψήνονταν στο καβουρντιστήρι (κύλινδρος περασμένος σε σουβλί για συνεχές ανακάτεμα πάνω από τη φωτιά) και κατόπιν αλέθονταν σε χειροκίνητους μύλους.

Βαρύς, ελαφρύς, σκληρός ή επίπεδος; Εκτός από αυτούς τους χαρακτηρισμούς που περιγράφουν την οξύτητα του καφέ, οι γευσιγνώστες εξετάζουν επίσης την πυκνότητά του (σώμα), δηλαδή το βάρος και την υφή που αφήνει μια γουλιά καφέ στο στόμα. Οσο για το άρωμα και τη γεύση του – ευχάριστη και ισορροπημένη, έντονη, καραμέλας, πλούσια, σοκολατένια, φυσική ή γλυκιά – τα οφείλει στο ανακάτεμα δύο ή περισσότερων ειδών καβουρδισμένου καφέ, πριν από το άλεσμα (χαρμάνι).

Οι περισσότερες μάρκες καφέ διαθέτουν και καφέδες χωρίς καφεΐνη που αφαιρείται με χημικές μεθόδους. Θα βρείτε καφέ φίλτρου, εσπρέσο, στιγμιαίο, ακόμη και  ελληνικό χωρίς καφεΐνη.

Ελληνικός. Είναι το είδος που συνηθίζεται σε όλη τη Μεσόγειο. Φτιάχνεται με λεπτοκομμένο καφέ αράμπικα, κυρίως βραζιλιάνικο, και αφήνει χαρακτηριστικό κατακάθι στο φλιτζάνι, όπως ο τούρκικος και ο αραβικός, η γεύση και το άρωμά του όμως διαφέρουν αφού εμείς τον προτιμάμε σκέτο, ενώ αλλού είναι συνήθως αρωματισμένος με κάρδαμο ή σαφράν. Στη χώρα μας πίνεται σε διάφορες παραλλαγές:

 _• Γλυκός: 1 κ.γ. καφέ, 2 κ.γ. ζάχαρη

 _• Βαρύς γλυκός: 2 κ.γ. καφέ, 3 κ.γ. ζάχαρη

 _• 
Γλυκύς βραστός (χωρίς καϊμάκι): 1/2 κ.γ. καφέ, 1 κ.γ. ζάχαρη

 _• Μέτριος: 1 κ.γ. καφέ, 1 κ.γ. ζάχαρη

 _• Σκέτος: 1 κ.γ. καφέ

 _• Πολλά βαρύς και όχι: 2 κ.γ. καφέ

ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη εικοσάδα της παγκόσμιας κατάταξης των χωρών που καταναλώνουν τον περισσότερο καφέ. Κάθε χρόνο στην Ελλάδα δαπανώνται  περίπου 260-300 εκατ. ευρώ για να αγοραστούν συνολικά 30.000 τόνοι προϊόντων καφέ.

Η αλήθεια είναι ότι η οικονομική κρίση επηρέασε τις καταναλωτικές συνήθειες. Οπως όμως δείχνουν οι αριθμοί, ο καφές είναι ένα από τα  πλέον ανθεκτικά καταναλωτικά αγαθά, που μπορεί μεν να επηρεάστηκε από τη μείωση των εισοδημάτων των νοικοκυριών, δεν βγαίνει ωστόσο εύκολα από το καλάθι τους. Αυτό που σίγουρα άλλαξε είναι ότι πλέον το 70% της κατανάλωσης στη χώρα μας γίνεται στο σπίτι και μόλις το 30% σε καφετέριες.

Ανεξάρτητα πάντως από το πού πίνουν οι Ελληνες τον καφέ τους, κάθε χρόνο η μέση κατά κεφαλήν κατανάλωση υπολογίζεται στα 5-5,5 κιλά καφέ και από αυτά περίπου το 47% αφορά τον ελληνικό καφέ. Αντίστοιχα, μερίδιο της τάξης του 33% κατέχει ο καφές μηχανής (φίλτρου και εσπρέσο), ενώ ο στιγμιαίος καφές ακολουθεί με μερίδιο 20%.

ΚΑΦΕΣ ΣΕ ΚΑΨΟΥΛΕΣ.Η στροφή στην κατανάλωση εντός σπιτιού οδήγησε τις επιχειρήσεις να δημιουργήσουν και νέα προϊόντα ενισχύοντας κυρίως τον καφέ μηχανής.  

Τάση των τελευταίων ετών αποτελούν οι κάψουλες μηχανών καφέ που προσφέρουν μεγάλη γκάμα γεύσεων αλλά και ειδών καφέ για το σπίτι.

«Το συγκεκριμένο τμήμα της αγοράς παρουσιάζει δυναμική ανάπτυξη τα τελευταία 3 χρόνια. Από όλα τα ροφήματα το πιο ισχυρό στην κατανάλωση είναι ο εσπρέσο» λέει η Σταματίνα Παντελαίου, διευθύντρια Οικονομικών Μελετών της Icap. Συνολικά η κατανάλωση καφέ μηχανής διαμορφώθηκε στους 10.200 τόνους τη χρονιά που πέρασε, ενώ ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι τόσο η αύξηση της κατανάλωσης καφέ εσπρέσο όσο και των προϊόντων σε κάψουλες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας Nielsen, η συνολική κατανάλωση καφέ σε κάψουλες  υπολογίζεται σε 300 τόνους τη χρονιά που πέρασε. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, το διάστημα Σεπτέμβριος 2013 – Σεπτέμβριος 2014 οι πωλήσεις των προϊόντων αυτών έφτασαν τα 10,8 εκατ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση 42%.

Στιγμιαίος καφές
Καφές που διαλύεται σε ζεστό ή κρύο νερό και πίνεται ζεστός ή κρύος (ο διάσημος φραπέ), σκέτος ή με ζάχαρη και με (το γνωστό φραπόγαλο) ή χωρίς γάλα σε ψηλό γυάλινο ποτήρι ή σε πλαστικό κυπελλάκι (οπωσδήποτε στα ΚΨΜ…)

Espresso
Παρασκευάζεται σε καφετιέρα με πίεση. Το χρυσοκίτρινο καϊμάκι του βοηθά να διατηρηθούν το άρωμα και η γεύση του. Χρησιμοποιείται ως συστατικό για:
 •Cappuccino: espresso, με αφρόγαλο ή κρέμα γάλακτος. Σερβίρεται με σκόνη κακάο, σοκολάτας ή κανέλας. Σερβίρεται και σε ψηλό ποτήρι με πάγο και αφρόγαλα.
 •Corretto: espresso με λικέρ ή κονιάκ.
 •Freddo: Κρύος espresso σερβιρισμένος με παγάκια σε ψηλό ποτήρι.
 •Americano/Αμερικανικός ή lungo: espresso αραιωμένος σε καυτό νερό.
 •Caffe latte: espresso με αχνιστό αφρισμένο γάλα.
 •Macchiato: espresso με 1-2 κουταλιές αφρόγαλο. Macchiato στα ιταλικά σημαίνει σημαδεμένος.
 •Doppio: Διπλή δόση espresso.
 •Mochaccino: Καπουτσίνο με αφρόγαλο και σοκολάτα.

Φίλτρου
Παρασκευάζεται σε ειδικές καφετιέρες με μεταλλικό ή χάρτινο φίλτρο που αφήνουν να περάσει από μέσα το καυτό νερό. Υπάρχουν πάρα πολλές διαφορετικές γεύσεις και αρώματα, φυσικά ή τεχνητά.

Ιρλανδέζικος (Irish coffee)
Υπέροχος καφές με ουίσκι και κρέμα γάλακτος. Μην τον ανακατέψετε. Πιείτε τον με μικρές γουλιές αφήνοντας τον καφέ να περνάει μέσα από την κρέμα.