Νίκος Πορτοκάλογλου: «Εχω αλλεργία στη λέξη “πρέπει”»

«Μου ήρθε η φαεινή ιδέα να περάσω και από το θρυλικό δισκάδικο Pop Eleven των αδελφών Φαληρέα στο Κολωνάκι, οι οποίοι είχαν αρχίσει να κάνουν παραγωγές δίσκων. Εκείνη την ώρα ήταν ο Τάσος στον πάγκο. Οταν του μίλησα για τα τραγούδια, μου είπε: “Φέρε την κασέτα να την ακούσουμε τώρα, γιατί αν μου την αφήσεις θα τη χάσω”. Πήγε σε ένα γραφείο, έβαλε τα ακουστικά και άκουσε το “Μείναμε από τσιγάρα”, τον “Ασωτο υιό”, το “Πίσω από τις γρίλιες”. Ακουσε λιγότερο από ένα λεπτό, έβγαλε τα ακουστικά και αναφώνησε “εσένα έψαχνα”.

Ηταν από τις φωτεινές εξαιρέσεις των ανθρώπων που κινούνταν στον χώρο της μουσικής γιατί δεν ήταν υπάλληλος σε καμία δισκογραφική εταιρεία. Τον εκτιμούσαν όλοι επειδή γνώριζε πολύ καλά και την ξένη και την ελληνική μουσική – και ο αδελφός του – ενώ ταυτόχρονα είχε μια ευρεία μόρφωση. Είχαμε διαφορά 20 χρόνων κι εγώ αισθανόμουν περίεργα.

Η δική μου η γενιά ήταν πιο κομπλεξική σε αυτό το θέμα γιατί είχαμε μια πιο δύσκολη σχέση με τους γονείς μας. Παρ’ όλο που ο Τάσος ήταν εκρηκτικός, γοητευτικός και είχα τόσα να μάθω από αυτόν, δυσκολευόμουν να συνδεθώ φιλικά».

Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ. Οι αποστάσεις των γενεών έχουν μικρύνει, αλλά επιμένει ότι δεν θα πρέπει να ξεχνά κανείς πού ακριβώς βρίσκεται. «Δεν μπορεί να παλιμπαιδίζει κάποιος, να είναι 60 ετών και να νομίζει ότι είναι και να συμπεριφέρεται σαν 30». Την ίδια δυσαρέσκεια όμως εκδηλώνει και για τον καλλιτεχνικό παλιμπαιδισμό. «Δεν είναι ευχάριστο να μην παραδέχεσαι ότι μεγαλώνεις και να παριστάνεις κάτι που δεν είσαι. Αν προσποιείσαι ότι ανήκεις αλλού, αυτό που θα παράγεις ως καλλιτέχνης θα είναι προβληματικό, δεν θα είναι αληθινό. Για μένα η τέχνη είναι εξομολόγηση. Είναι ένα μοίρασμα αληθινών συναισθημάτων και σκέψεων».

Ο τραγουδοποιός βάζει σε αυτό το σημείο μόνος του το ζήτημα για τον ρόλο της δημιουργίας: να προκαλεί τη σκέψη ή τα συναισθήματα; «Δεν πρέπει να κάνει τίποτα. Εχω αλλεργία στη λέξη “πρέπει”. Μετά θα έρθουν άλλες λέξεις, όπως  “χρέος”, “καθήκον”, “στρατευμένη τέχνη” κ.λπ.

Για μένα υπάρχει η τέχνη που μου μιλάει, με αγγίζει και με συγκινεί και η άλλη που δεν με αφορά. Δεν έχω υποχρέωση να συντάξω ένα μανιφέστο για το πώς πρέπει να είναι. Εχω υποφέρει από αυτές τις απόψεις περί στρατευμένης τέχνης και με βρήκαν στα πρώτα χρόνια μου ακόμη, τότε που είχα αρχίσει να ερωτεύομαι τη μουσική».

DÉJA VU ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ. Την περίοδο της χούντας ήταν μαθητής και τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης έζησε, όπως λέει, σε ένα πλαίσιο το ίδιο καταπιεστικό και αυταρχικό, που οριζόταν από τον «δεκάλογο του καλού κνίτη». Από τη Σκύλλα στη Χάρυβδη.

«Επρεπε να είσαι έτσι για να υπάρξεις, για να είσαι αποδεκτός. Από μικρός διεκδικούσα το δικαίωμα στην αμφιβολία. Και το διεκδικώ ακόμα σθεναρά και συνειδητά. Τα τελευταία χρόνια έχω πάθει ένα déjà vu από εκείνη την εποχή της Μεταπολίτευσης. Οι άνθρωποι συγκρούονται ξανά μετωπικά ο καθένας με την ιδεολογία του και τις απόλυτες βεβαιότητές του. Χωρίς να υπάρχει καμία ελπίδα να αλλάξει κάτι μέσα μας. Δυστυχώς είμαστε στο ίδιο αδιέξοδο. Είμαστε όλοι ταμπουρωμένοι στην άποψή μας. Επικρατεί το “δεν είσαι μαζί μας – είσαι εναντίον μας”».

Είναι μάταιες οι συγκρούσεις και οι αντιπαραθέσεις; «Είναι απολύτως υγιής διαδικασία. Το “αρρωστημένο” βρίσκεται στο να μην μπορούν να συνεννοηθούν οι άνθρωποι όταν έχουν απέναντί τους έναν κοινό κίνδυνο ή έναν κοινό εχθρό».

Ποιος είναι ο εχθρός για τον Νίκο Πορτοκάλογλου;

«Περάσαμε ξυστά από τον γκρεμό. Κινδυνέψαμε να πάμε 50 χρόνια πίσω, να γίνουμε Αφρική. Είμαι από αυτούς που λένε αντιδημοφιλή πράγματα, όπως “μπορεί να φταίμε κι εμείς”. Μόλις κάποιος μιλήσει για προσωπική ευθύνη αμέσως τον χαρακτηρίζουν πασόκο και ότι συμφωνεί με τον Πάγκαλο. Πρέπει να λιθοβοληθεί ως προδότης, μνημονιακός και πουλημένος. Είναι εύκολο να λες ότι είμαστε αθώες περιστερές και ότι φταίνε μόνο οι 300 και οι Γερμανοί».

Από αυτό το Σάββατο κατεβαίνει στο Passport του Πειραιά, όπου στον άξονα του προγράμματός του θα βάλει τον τελευταίο του δίσκο «Λιμάνια ξένα»: το δικό του σχόλιο πάνω σε αγαπημένα του λαϊκά τραγούδια. Ηχεί παράξενα όμως όταν παραδέχεται ότι: «Δεν μου άρεσαν οι διασκευές. Ούτε οι ξένες ούτε οι ελληνικές.

Ενα τραγούδι που αγαπούσα πολύ ήταν το “Wild is the wind” από τον Ντέιβιντ Μπάουι και μετά έμαθα ότι το είχε πει πρώτη η Νίνα Σιμόν. Είναι όμως από τις σπάνιες περιπτώσεις. Δύσκολα ένα τραγούδι που αγαπάω όταν θα το ακούσω αλλαγμένο και διασκευασμένο θα με συγκινήσει το ίδιο. Δεν ήμουν φαν των διασκευών».