Κολύμπι στα άγρια νερά των αγορών

Oταν η Ελλάδα έμπαινε στην τότε ΕΟΚ και πολλοί αμφέβαλλαν ότι θα τα κατάφερνε, ο τότε πρωθυπουργός  Κωνσταντίνος Καραμανλής απαντούσε καθησυχάζοντας: «Θέλοντας και μη, θα μάθουμε να κολυμπάμε».

Η Ελλάδα ετοιμάζεται και τώρα να περάσει σε ένα νέο περιβάλλον. Από την «ασφάλεια» – όσο παράδοξο κι αν ακούγεται – του Μνημονίου και των σταθερών δόσεων, στην ανασφάλεια των αγορών. Επειτα από τέσσερα χρόνια στην τεχνητή αναπνοή, να αποσωληνωθεί. Να μην πάρει νέο δάνειο από την ευρωζώνη και να διαλύσει πρόωρα και τη σύμβαση με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, από το οποίο θα μπορούσε να συνεχίσει να χρηματοδοτείται ώς τις αρχές του 2016.

To ερώτημα είναι αν τη συμφέρει και αν θα μπορέσει να κολυμπήσει μόνη της στα άγρια νερά των αγορών. Γιατί – όπως έγινε φανερό και από το σύντομο κρας τεστ των δεκαετών ομολόγων την περασμένη εβδομάδα – μαζί με τη χαρά της απεξάρτησης από τα Μνημόνια έρχεται η ανησυχία των αγορών για εκτροχιασμό του δημοσιονομικού προγράμματος και ο κίνδυνος ψηλότερου κόστους δανεισμού ή και πλήρους αποκλεισμού κάποια στιγμή από τις αγορές.

Η αριθμητική τής εξόδου από τα Μνημόνια εξασκείται εξαντλητικά τελευταίως στα κυβερνητικά γραφεία και όχι μόνο. Η σχετική αναφορά του Πρωθυπουργού στο Βερολίνο υποδεικνύει σαφώς ότι και η Ανγκελα Μέρκελ  είναι πλέον ενήμερη. Αλλωστε, τι άλλο να συζήτησαν οι δυο τους, αφού κατά τις πληροφορίες ούτε η διευθέτηση του χρέους ούτε η επικείμενη αξιολόγηση της τρόικας ήταν στο τραπέζι;

Τα λεφτά θα υπάρχουν. Οι ειδήμονες δείχνουν να συμφωνούν ότι με τα σημερινά δεδομένα τα νούμερα για την έξοδο του ΔΝΤ βγαίνουν.

Σύμφωνα με υψηλόβαθμη πηγή του οικονομικού επιτελείου, «το μόνο που χρειαζόμαστε είναι να πάρουμε 10-12 δισ. ευρώ από τις αγορές ώς το τέλος του 2015». Και αυτό προφανώς η κυβέρνηση το θεωρεί εφικτό, δεδομένου ότι ήδη φέτος από τον Απρίλιο μέχρι τώρα έχει πάρει 4,5 δισ. ευρώ.

Από το ΔΝΤ η Ελλάδα έχει λαμβάνειν άλλα 16 δισ. ευρώ ώς το πρώτο τρίμηνο του 2016. Υπό την προϋπόθεση ότι η αξιολόγηση θα πάει καλά και θα πάρει την επόμενη δόση των 3,5 δισ. ευρώ, το διαζύγιο στη συνέχεια θα της κοστίσει την απώλεια των υπόλοιπων 12,5 δισ. ευρώ.

Στο ποσό αυτό πρέπει να προστεθεί το χρηματοδοτικό κενό που εκτιμάται ότι θα υπάρξει για τον επόμενο χρόνο. Κατά την τρόικα, αυτό κυμαίνεται στα 12,5 δισ. ευρώ. Αρα, πάμε για 25 δισ. ευρώ.

Σύμφωνα με τον δρα Πλάτωνα Μονοκρούσο, βοηθό γενικό διευθυντή και επικεφαλής της Διεύθυνσης Τρέχουσας Οικονομικής Ανάλυσης της Eurobank που συνέταξε σχετική μελέτη, με νέες εκδόσεις ομολόγων (ένας ετήσιος στόχος 6-7 δισ. εκτιμάται εφικτός), δανεισμό από φορείς της γενικής κυβέρνησης (3 δισ. ευρώ το 2015), νέα ελάφρυνση του χρέους (εξοικονόμηση 1,2 δισ. ευρώ το 2014-15), αξιοποίηση αδρανών πόρων στη γενική κυβέρνηση και με τα αδιάθετα κεφάλαια του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (μέρος από τα 11,4 δισ. ευρώ) το ποσό καλύπτεται.

Την ίδια άποψη έχει και η Alpha Bank, που υποστηρίζει ότι από φέτος κιόλας θα σχηματιστεί ένα πλεόνασμα χρηματοδότησης, ένα «μαξιλάρι» 8 δισ. ευρώ.

Η αριθμητική αυτή, ωστόσο, βγαίνει μόνο υπό προϋποθέσεις: συγκεκριμένα, ότι θα συνεχίσουμε να παράγουμε τα πρωτογενή πλεονάσματα που έχουμε υποσχεθεί στο Μνημόνιο και το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα και ότι το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων θα τηρείται. Διαφορετικά, τα ανοίγματα θα είναι μεγαλύτερα.

Oι κίνδυνοι. Η άντληση των πόρων από τις αγορές είναι προφανώς ακριβότερη από το κόστος δανεισμού από την ευρωζώνη (1%-1,5%), αλλά όχι από το ΔΝΤ (γύρω στο 4,5%). Από αυτή την άποψη, στον βαθμό που τα κονδύλια τα οποία εγκαταλείπουμε είναι του ΔΝΤ, η αλλαγή συμφέρει.

Αυτά, όμως, ισχύουν με τις σημερινές συνθήκες. Στο μέλλον, οι αγορές μπορεί να μας φερθούν διαφορετικά. Τα επιτόκια είναι πιθανό να ανέβουν, ιδίως αν οι αγορές μυριστούν ότι πάμε να ξεφύγουμε από τη δημοσιονομική πειθαρχία, ενώ σε ακραία φαινόμενα, μπορεί και να μας κόψουν την πίστωση. Τι θα συμβεί τότε;

Ανοιχτή γραμμή SOS. Για την αντιμετώπιση ενός τέτοιου κινδύνου, εξετάζεται η δημιουργία μιας ανοιχτής πιστωτικής γραμμής σε συνεργασία με την ευρωζώνη, η οποία θα χρηματοδοτεί την Ελλάδα όταν χρειάζεται. Το αγκάθι εδώ είναι οι προϋποθέσεις της χρηματοδότησης, καθώς η κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να αποφύγει ένα άλλο Μνημόνιο. Γι’ αυτό και συζητείται πλέον, σύμφωνα με πληροφορίες, η γραμμή αυτή να είναι εκτός ESM.

Πολλοί πιστεύουν – ανάμεσά τους ο γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε – ότι η Ελλάδα χρειάζεται ένα περιοριστικό πλαίσιο για να συνεχίσει να βαδίζει στον δρόμο της «αρετής». Η πρόταση για ένα νέο δάνειο και ένα νέο Μνημόνιο παραμένει στο τραπέζι.

Ωστόσο, ακόμη και εκπρόσωποι της αγοράς αναγνωρίζουν ότι πολιτικά, ένα νέο Μνημόνιο δεν είναι πλέον ανεκτό. Απλούστατα, δεν θα περάσει. Ετσι, τη θέση του εξετάζεται να πάρει ένα «συμβόλαιο μεταρρυθμίσεων», με μέτρα τα οποία θα λάβει μόνη της η Ελλάδα. Το κακό είναι ότι κάποιοι Ευρωπαίοι σκέφτονται να συνδέσουν το συμβόλαιο αυτό με την ελάφρυνση του χρέους.

Δημοσιονομικό κενό και φοροελαφρύνσεις
Με ανελαστικές διαθέσεις αντιμετωπίζουν στα ηγετικά κλιμάκια των Βρυξελλών την επικείμενη διαπραγμάτευση της τρόικας με την κυβέρνηση που αρχίζει την Τρίτη. Καλά πληροφορημένοι κύκλοι της Επιτροπής έκαναν χθες λόγο για δημοσιονομικό κενό ύψους 2 δισ. ευρώ το 2015 ενώ η κυβέρνηση μιλάει για 1 δισ. Για τον λόγο αυτόν ανέφεραν ότι θα πρέπει να εξεταστεί λεπτομερώς ο δημοσιονομικός αντίκτυπος των φοροελαφρύνσεων που έχει εξαγγείλει η κυβέρνηση.