Είναι ο Μάριο Ντράγκι αριστερός;

Πριν από μερικές ημέρες ο επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ταξίδεψε από τη Φρανκφούρτη στο Στρασβούργο για να μιλήσει στο Ευρωκοινοβούλιο και να απαντήσει στις ερωτήσεις των ευρωβουλευτών. Οι παρόντες είδαν έναν Μάριο Ντράγκι κάπως διαφορετικό από αυτόν που ήξεραν. Στο συνήθως ανέκφραστο πρόσωπό του είχε απλωθεί μια έκφραση ανησυχίας, οι χαμηλοί τόνοι είχαν δώσει τη θέση τους σε μια κάποια μαχητικότητα

Από την αίθουσα του Ευρωκοινοβουλίου, ο επικεφαλής της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι έστειλε τρία πολύ σαφή μηνύματα. Πρώτον, ότι η κατάσταση της οικονομίας διαψεύδει τις αισιόδοξες προβλέψεις και όλα δείχνουν ότι θα επιδεινωθεί κι άλλο. Δεύτερον, ότι η ΕΚΤ είναι έτοιμη να λάβει όλα εκείνα τα μέτρα, ακόμη και τα «μη συμβατικά», που είναι απαραίτητα για να ενισχυθεί η ρευστότητα στην αγορά. Τρίτον, ότι κανένα μέτρο δεν μπορεί να χρησιμεύσει σε κάτι και να οδηγήσει στην ανάπτυξη εάν οι κυβερνήσεις δεν υιοθετήσουν μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα στον ιδιωτικό τομέα και εάν δεν τονώσουν την εσωτερική ζήτηση εκείνες οι χώρες που έχουν πλεόνασμα, όπως για παράδειγμα η Γερμανία.

Στην πραγματικότητα ο Μάριο Ντράγκι δεν είπε κάτι καινούργιο. Αν όμως είχε αλλάξει κάτι σε σχέση με τις προηγούμενες φορές, ήταν οι ιδιαίτερα σαφείς τόνοι, οι οποίοι μαρτυρούν μια κάποια απόγνωση για την αδυναμία της πολιτικής να αντιμετωπίσει επαρκώς τις προκλήσεις της κρίσης. Ο Ντράγκι το είχε πει τον περασμένο Αύγουστο σε εκείνη την περίφημη ομιλία του στο Τζάκσον Χόουλ που, τουλάχιστον σύμφωνα με το «Σπίγκελ», είχε ενοχλήσει την Ανγκελα Μέρκελ σε τέτοιο βαθμό ώστε να του τηλεφωνήσει για να του ζητήσει εξηγήσεις. Το επανέλαβε αυτόν τον μήνα στο άτυπο συμβούλιο του Ecofin. Στο Ευρωκοινοβούλιο ήταν η τρίτη φορά που χτύπησε το καμπανάκι. «Οι μεταρρυθμίσεις που υιοθετούνται είναι ανεπαρκείς. Η κρίση θα ξεπεραστεί μόνο όταν αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην πραγματική οικονομία» είχε τονίσει στην ομιλία του ενώπιον των ευρωβουλευτών. Σε συνέντευξη που παραχώρησε την ίδια ημέρα στον ραδιοφωνικό σταθμό Europe 1, ήταν ακόμη πιο σαφής. «Ποιο είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ευρώπης;» τον ρωτά ο δημοσιογράφος. «Μα φυσικά η ανεργία και ιδιαίτερα η νεανική» απαντά εκείνος. «Μπορείτε να μου πείτε τρεις-τέσσερις λέξεις που συμβολίζουν το όραμά σας για την Ευρώπη;» είναι η επόμενη ερώτηση. «Η πρώτη είναι οι επενδύσεις. Ιδιωτικές αλλά και δημόσιες».

Στο στρατόπεδο των κεϊνσιανών

Οι θέσεις αυτές δεν είναι μόνο οικονομικές – κυρίως είναι πολιτικές. Και παραπέμπουν απευθείας στον Τζον Μέιναρντ Κέινς, τον βρετανό οικονομολόγο που στη Μεγάλη Υφεση της δεκαετίας του 1930 είχε υποδείξει την αύξηση των δημόσιων δαπανών ως κινητήριο μοχλό της εξόδου από την κρίση. Από την άποψη αυτή, ο Μάριο Ντράγκι συντάσσεται με το ευρύ σοσιαλδημοκρατικό στρατόπεδο των κεϊνσιανών, στο οποίο περιλαμβάνεται πλήθος οικονομολόγων και πολιτικών και το οποίο συνθλίβεται πάνω στο τείχος της οικονομικής ορθοδοξίας του Βερολίνου. Υπό αυτό το πρίσμα πρέπει να ιδωθεί και η υποτιθέμενη επαφή της γερμανίδας καγκελαρίου με τον επικεφαλής της ΕΚΤ, κατά την οποία η Ανγκελα Μέρκελ ζήτησε από τον Μάριο Ντράγκι να μάθει εάν έχει εγκαταλείψει την πολιτική της λιτότητας ως μέσο αποκατάστασης της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ενδεχομένως το τηλεφώνημα αυτό να ήταν περιττό. Δέκα ημέρες νωρίτερα, ο Μάριο Ντράγκι είχε δηλώσει με απόλυτη σαφήνεια στο Τζάκσον Χόουλ ότι ο περιορισμός της δημοσιονομικής λιτότητας θα βοηθούσε την ευρωπαϊκή οικονομία. Αλλά η διαμάχη της ιταλοκρατούμενης Φρανκφούρτης με το γερμανοκρατούμενο Βερολίνο δεν περιορίζεται στην καγκελαρία. Επεκτείνεται και στην Μπούντεσμπανκ, η οποία υποστηρίζει ότι με την επεκτατική νομισματική πολιτική που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθούν κερδοσκοπικές φούσκες. Ο Ντράγκι απάντησε θεσμικά, δηλαδή προσεκτικά: «Μέχρι στιγμής δεν παρατηρούνται υπερβολές στο χρηματοπιστωτικό μέτωπο». Με εξίσου θεσμικό ύφος, ο διοικητής της ΕΚΤ κατέστησε απολύτως σαφές ότι θα συνεχίσει την ίδια πολιτική παρά τις γερμανικές αντιστάσεις. «Είμαστε έτοιμοι να αξιοποιήσουμε περαιτέρω εργαλεία, μη συμβατικά, στο πλαίσιο της αποστολής μας. Είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε το μη συμβατικό μείγμα της παρέμβασής μας, εάν χρειαστεί κάτι τέτοιο, για να αντιμετωπίσουμε τους κινδύνους μιας περιόδου στην οποία κυριαρχεί ο χαμηλός πληθωρισμός». Ποιο είναι το νόημα του γρίφου; Οτι η ΕΚΤ είναι έτοιμη ανά πάσα στιγμή να χρησιμοποιήσει το υπερόπλο της «ποσοτικής χαλάρωσης», δηλαδή να αγοράσει απευθείας κρατικά ομόλογα από την αγορά χωρίς να προηγηθεί διαπραγμάτευση με τις κυβερνήσεις.

Την επομένη της συνέντευξης Τύπου του Αλέξη Τσίπρα στη ΔΕΘ, κύκλοι της ΕΚΤ σχολίαζαν ότι η τράπεζα «έχει ως αρχή να συναντάται με πολιτικούς παράγοντες από χώρες που είναι σε πρόγραμμα, κάτι που βεβαίως δεν συνεπάγεται την αποδοχή των απόψεών τους». Η αφορμή ήταν ο ισχυρισμός του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ ότι έχει διατυπώσει τις απόψεις του στον Μάριο Ντράγκι χωρίς «κανείς να με διακόψει λέγοντάς μου ότι αυτά που λες οδηγούν τη χώρα στην καταστροφή ή δεν είναι βιώσιμα». Η αλήθεια είναι ότι ο Μάριο Ντράγκι συνήθως ακούει χωρίς να μιλάει. Κι αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο η μαχητική του παρέμβαση τον Αύγουστο του 2012 για την προστασία του ευρώ φάνηκε σαν απόλυτος αιφνιδιασμός. Για να φθάσει όμως κανείς εκεί, πρέπει να ξετυλίξει το κουβάρι από εκείνη την ημέρα του Νοεμβρίου του 2011 όταν ο Μάριο Ντράγκι ανέλαβε το τιμόνι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Στη θέση του διοικητή της ΕΚΤ είχε διαδεχθεί τον Ζαν-Κλοντ Τρισέ. Ο Γάλλος δεν είδε ποτέ με κακό μάτι την αγορά κρατικών ομολόγων από την τράπεζα. Ο Ιταλός δεν είναι αυτής της σχολής. Για τον Ντράγκι, η ΕΚΤ πρέπει να κάνει την ίδια δουλειά που κάνει η Fed στις Ηνωμένες Πολιτείες. Με άλλα λόγια, κοινό νόμισμα χωρίς την υποστήριξη μιας κεντρικής τράπεζας δεν μπορεί να υπάρξει.

Φάρος ρεαλισμού και αφανής ήρωας

Πιθανότατα η αντίληψη αυτή του Ντράγκι δεν βασίζεται μόνο στο πλέγμα των ιδεών του αλλά και στον αναγνωρισμένο πραγματισμό του. Ως διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ιταλίας, ο Ντράγκι έλαμψε ως φάρος ρεαλισμού ενώ στην πολιτική σκηνή της χώρας του το έργο θύμιζε φάρσα. Οταν στα μέσα της δεκαετίας του 1990 η Ιταλία απειλήθηκε με χρεοκοπία και η λιρέτα γνώριζε μια ταπεινωτική έξοδο από τον μηχανισμό συναλλαγματικής ισοτιμίας, ο Ντράγκι έπαιξε τον ρόλο του αφανούς ήρωα που αρπάζει το τιμόνι και γλιτώνει το καράβι από τα βράχια. Τότε, στην Ιταλία, χρειάστηκε ένα πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων. Σήμερα, στην Ευρώπη, χρειάζεται ένα πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων. Ο Ντράγκι δείχνει και πάλι έτοιμος να λειτουργήσει ως αφανής ήρωας έπειτα από εκείνη την ηχηρή έφοδο τον Αύγουστο του 2012. Η δήλωση του επικεφαλής της ΕΚΤ ότι το ευρώ είναι μη αναστρέψιμο και ότι θα κάνει ό,τι χρειαστεί για να το προστατεύσει είχε λειτουργήσει πυροσβεστικά σε μια Ευρώπη που ετοιμαζόταν να ζήσει σε επανάληψη τον εφιάλτη του Αυγούστου του 2011.

Η αλήθεια είναι όμως ότι με εκείνη τη δήλωσή του ο Ντράγκι ανέβασε παράλληλα πολύ ψηλά τον πήχη. Επενδυτές και αναλυτές περίμεναν από τον ιταλό κεντρικό τραπεζίτη να «βγάλει έναν μεγάλο λαγό από το καπέλο του», κατά τη διατύπωση κάποιου από αυτούς. Η αλήθεια είναι επίσης ότι ο Ντράγκι τούς διέψευσε λίγες ημέρες μετά τις προσδοκίες τους. Η κρίση πανικού, ωστόσο, είχε περάσει. Ο λόγος ήταν ότι το Βερολίνο της συντηρητικής Μέρκελ είχε επιτέλους απέναντί του έναν υπολογίσιμο αντίπαλο. Ηταν κάτι που γνώριζε πολύ καλά η ναυαρχίδα του γερμανικού Τύπου όταν απειλούσε ότι θα ζητήσει πίσω από τον Ντράγκι το πρωσικό κράνος που του είχε δωρίσει νωρίτερα εκείνη τη χρονιά. «Οχι άλλα χρήματα για τα χρεοκοπημένα κράτη, χερ Ντράγκι. Αλλιώς η “Μπιλντ” θέλει το Πίκελχαουμπε πίσω» έγραφε η μεγαλύτερη ταμπλόιντ εφημερίδα της Ευρώπης.

Δύο χρόνια από τότε, ο Μάριο Ντράγκι επιμένει ότι θα κάνει ό,τι χρειαστεί για να σώσει το ευρώ. Είναι κάτι που υπενθύμισε την περασμένη Δευτέρα κατά την ακρόασή του από τους ευρωβουλευτές και κάτι που θεωρείται βέβαιο ότι θα επαναλάβει. Και είναι επίσης βέβαιο ότι στα μάτια του η σωτηρία δεν θα έλθει από την προσήλωση στην περιοριστική πολιτική του Βερολίνου αλλά από την υιοθέτηση μιας επεκτατικής πολιτικής που χαρακτηρίζει κυρίως τη σοσιαλδημοκρατία.