Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στη ζυγαριά της απλής αναλογικής

Οταν την περασμένη Κυριακή στο Κάραβελ ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επανέφερε το ζήτημα του εκλογικού νόμου η πολιτική αγορά υποδέχθηκε το αίτημα ως ουτοπικό. Το ενδεχόμενο να σχηματιστεί στην παρούσα Βουλή η πλειοψηφία των 200 βουλευτών – που απαιτεί το Σύνταγμα ώστε το νέο εκλογικό σύστημα να ισχύσει από τις επόμενες εκλογές – θεωρήθηκε απίθανο. Κι όμως. Ενα εικοσιτετράωρο αργότερα ο Βαγγέλης Βενιζέλος, στο κατώφλι του Μαξίμου, επέμεινε, επικαλούμενος μάλιστα και τη σχετική αναφορά στην προγραμματική συμφωνία της Δικομματικής. Ηταν μια επιμονή που εκδηλώθηκε παρά τις αντίθετες διαρροές του Μαξίμου, που είχαν ως στόχο να «γειώσουν» το θέμα.

Ο Βενιζέλος επιμένει γιατί συνηγορούν υπέρ του οι αριθμοί. Δεν χρειάζεται να αναλύσει κανείς τις δημοσκοπήσεις για να αντιληφθεί γιατί το ΠΑΣΟΚ έχει κάθε λόγο να επιδιώκει ένα αναλογικότερο σύστημα. Αλλά δεν είναι μόνο. Σχεδόν όλες οι δυνάμεις της παρούσας Βουλής – από το ΚΚΕ μέχρι τη ΔΗΜΑΡ και τους Ανεξάρτητους Ελληνες – θα είχαν λόγους να ψηφίσουν μια μεταρρύθμιση του εκλογικού νόμου που θα ενίσχυε την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση – άρα και την «κυβερνησιμότητα» – των μικρότερων κομμάτων.

Υπό αυτό το πρίσμα, η αλλαγή του εκλογικού νόμου θα μπορούσε να αποτελέσει τον μοχλό μιας ευρύτερης συναίνεσης που θα περιλαμβάνει και την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας. Οι «μικροί» θα μπορούσαν να συγκλίνουν στο αίτημα της κατάργησης του μπόνους των 50 έδρων. Διαμορφώνεται έτσι ένα μέτωπο που θα ζητούσε την απλή αναλογική ως αντάλλαγμα στην ψήφο για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Με βάση αυτό το σενάριο, το ερώτημα αντιστρέφεται: Δεν είναι πια ζητούμενο αν βρίσκονται οι 180, αλλά αν μπορεί να σχηματιστεί προεδρική πλειοψηφία χωρίς την αλλαγή του εκλογικού νόμου. Η προτεραιότητα του αιτήματος για μεταρρύθμιση του εκλογικού συστήματος διευκολύνει πολιτικά την αντιπολίτευση να ψηφίσει Πρόεδρο. Δίνει σε κόμματα και μεμονωμένους βουλευτές θεσμική κάλυψη απέναντι στην κατηγορία ότι συμβάλλουν στην προεδρική εκλογή μόνο και μόνο για να αποφύγουν τις πρόωρες εκλογές.

Για να ανοίξει όμως μια τέτοια συναινετική ομπρέλα που θα παρατείνει τον βίο της παρούσας Βουλής προϋπόθεση είναι να στέρξουν και οι μεγάλοι (παρότι το άθροισμα των 200 «βγαίνει» οριακά και χωρίς τη συνδρομή των 71 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ).

Το Μαξίμου από την πρώτη στιγμή διεμήνυσε ότι δεν επιθυμεί να ανοίξει τώρα το ζήτημα. Ο λόγος είναι προφανής. Οποιαδήποτε συζήτηση για φαλκίδευση του μπόνους του πρώτου κόμματος θα καλλιεργούσε την εντύπωση ότι η Νέα Δημοκρατία έχει αποδεχθεί ως μη αναστρέψιμη την πρωτιά που καταγράφει τώρα ο ΣΥΡΙΖΑ στις δημοσκοπήσεις. Το γεγονός όμως ότι ο Σαμαράς δεν επιθυμεί την αλλαγή του εκλογικού νόμου δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να πιεστεί προς αυτή την κατεύθυνση -όχι μόνο από την αντιπολίτευση, αλλά κυρίως από τον κυβερνητικό του εταίρο. Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, αν ο εκλογικός νόμος συναρτηθεί με την προεδρική εκλογή ο Σαμαράς θα βρεθεί μπροστά στο δίλημμα: Αλλαγή του εκλογικού νόμου ή εκλογές τώρα λόγω αδυναμίας εκλογής Προέδρου;

Από την άλλη πλευρά, για την Κουμουνδούρου το ερώτημα τίθεται με όρους συνέπειας προς το διαχρονικό αίτημα της Αριστεράς για «απλή και άδολη» αναλογική. Με την αυτοδυναμία να παραμένει μακρινός στόχος, μια αναλογικότερη κατανομή των εδρών θα άλλαζε εντελώς και το τοπίο των πιθανών κυβερνητικών συνεργασιών και για τον ΣΥΡΙΖΑ.