Αλλεργία τυπωμένη στο DNA της ελληνικής Δεξιάς

Η άρνηση του Αντώνη Σαμαρά για αλλαγή του εκλογικού νόμου, πολύ περισσότερο για την κατάργηση του μπόνους των 50 εδρών στο πρώτο κόμμα, είναι κατηγορηματική. Από το πρωθυπουργικό επιτελείο τονίζουν, μάλιστα, ότι η θέση του δεν είναι συγκυριακή – συνεπώς δεν πρόκειται να μεταβληθεί τους επόμενους μήνες, εάν ο Ευάγγελος Βενιζέλος επανέλθει.

Το μήνυμα υποκρύπτει, βεβαίως, και τη βεβαιότητα που υπάρχει στο Μέγαρο Μαξίμου ότι το ζήτημα δεν κλείνει και προσεχώς θα τεθεί ξανά. Είχε, άλλωστε, ανοίξει για πρώτη φορά και πάλι από τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ αμέσως μετά τις ευρωεκλογές, προκαλώντας και τότε δυσφορία στο γαλάζιο στρατόπεδο. Ο προβληματισμός για την ένταση με την οποία μπορεί το αίτημα Βενιζέλου να επανέλθει στο τραπέζι των συζητήσεων των κυβερνητικών εταίρων υποκρύπτει επιπλέον μια ανησυχία για το ενδεχόμενο ο εκλογικός νόμος να εξελιχθεί σε εστία σοβαρών τριβών στον άξονα Μαξίμου και Χαριλάου Τρικούπη.

Από μια οπτική, η κάθετη άρνηση της ΝΔ και του Πρωθυπουργού θα μπορούσε να συνδεθεί με το συντηρητικό DNA που ευνοεί το σενάριο των διαδοχικών εκλογικών αναμετρήσεων, εάν προέκυπτε πολιτικό αδιέξοδο που θα στρίμωχνε τη ΝΔ. Η ελληνική Δεξιά είχε διαχρονικά μια αλλεργία στο σύστημα της απλής αναλογικής, όχι μόνον επειδή προέβαλλε επί δεκαετίες την ανάγκη συγκρότησης ισχυρών μονοκομματικών κυβερνήσεων, αλλά σε όλα τα επίπεδα είχε μπολιαστεί από την αντίληψη μιας σχεδόν μονοπωλιακής σχέσης με την εξουσία.

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕ. Από το τριφασικό σύστημα του 1958, που εξασφάλισε αυτοδυναμία στην ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή αν και μειοψήφησε στις κάλπες, έως τα συστήματα υπερενισχυμένης αναλογικής την πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο, ο συντηρητικός χώρος δεν ευνοούσε εκλογικούς νόμους που θα μπορούσαν να αυξήσουν τον ζωτικό χώρο της αντιπολίτευσης στη Βουλή, ιδίως των μικρότερων κομμάτων. Το πάγιο αίτημα της παραδοσιακής Αριστεράς για «απλή και άδολη» αναλογική δεν βρήκε πρόσφορο έδαφος ούτε την περίοδο της συγκυβέρνησης με τη ΝΔ, το 1989 (κυβέρνηση Τζαννετάκη). Το βέτο του Κώστα Μητσοτάκη είχε εξουδετερώσει τότε τις επιθυμίες των Φλωράκη – Κύρκου για να ακολουθήσει ο νόμος Κούβελα που έδινε ακόμη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ισχύ στο πρώτο κόμμα, ενώ έβαζε φραγμούς στον συνασπισμό κομμάτων. Ο νόμος, βεβαίως, εξελίχθηκε σε μπούμερανγκ για τη ΝΔ, αφού εξασφάλισε μια άνετη πλειοψηφία στο ΠΑΣΟΚ σε τρεις αναμετρήσεις από το 1993 έως το 2004. Παρά ταύτα, την αύξηση του μπόνους από τις 40 στις 50 έδρες ήρθε να επιβάλει επί κυβέρνησης του ανιψιού Καραμανλή ο νόμος Παυλόπουλου.

Στενοί συνεργάτες του Πρωθυπουργού επισημαίνουν ότι στο μπόνους των 50 εδρών οφείλουν σε μεγάλο βαθμό την αντοχή τους και τη συνοχή τους, τόσο ο κυβερνητικός συνασπισμός, όσο και η ΝΔ. Εν ολίγοις, από αυτό εξαρτώνται και σήμερα οι κυβερνητικές προοπτικές της ΝΔ. Διαφορετικά, με τα ποσοστά του 2012, η εικόνα του πολιτικού χάρτη θα ήταν διαφορετική. Τα θεμέλια αυτού του σχεδιασμού, ωστόσο, είναι προφανές ότι βρίσκονται στην εκλογική επικράτηση της ΝΔ – ακόμη και με μια ψήφο. Οπερ συνεπάγεται ότι, απορρίπτοντας μια αλλαγή του εκλογικού νόμου, στο Μέγαρο Μαξίμου έχουν ζυγίσει όλα τα ενδεχόμενα και ήδη κινούνται στη βάση όχι μόνον ενός εκλογικού, αλλά και ενός μετεκλογικού σχεδίου.

ΗΤΤΟΠΑΘΕΙΑ. Η εξήγηση ότι αυτή την ώρα μια κίνηση για κατάργηση του μπόνους των 50 εδρών θα φούντωνε την ηττοπάθεια στο γαλάζιο στρατόπεδο και θα ενίσχυε τον ΣΥΡΙΖΑ δείχνει αυτονόητη. Οποιος κερδίζει δεν αλλάζει τον εκλογικό νόμο – και ο Σαμαράς θα επιμείνει σε μια προεκλογική εκστρατεία με όρους επικράτησης. Ακόμη κι αν τον προβάδισμα που απέκτησε ο ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές παγιωθεί, στο Μαξίμου αισιοδοξούν για μια ανατροπή σκηνικού, πολύ περισσότερο εάν εκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας από την παρούσα Βουλή και ο εκλογικός χρόνος παραταθεί έως το καλοκαίρι του 2016. Εάν ξεπεραστεί το εμπόδιο της προεδρικής εκλογής, αλλά η κυβέρνηση εξακολουθήσει να κινείται σε δύσβατο τοπίο, τότε θα μπορούσε να συζητήσει ένα νέο εκλογικό πλαίσιο – χωρίς να φαίνεται ότι κινείται σπασμωδικά και με βιασύνη. Κάλλιστα οι αλλαγές μπορεί να εξεταστούν και στο πλαίσιο της συζήτησης για τη συνταγματική αναθεώρηση. Η προτεραιότητα της προεδρικής εκλογής που ανέδειξε ο Βενιζέλος την περασμένη Δευτέρα, μετά τη συνάντηση με τον Πρωθυπουργό, δεν είναι συμπτωματική.

Σε μια ρεαλιστική καταγραφή, η κατάργηση του μπόνους θα μπορούσε να φέρει – κοινοβουλευτικά – τη ΝΔ σε καλύτερη θέση, στο σενάριο της ήττας, περιορίζοντας και την ισχύ του ΣΥΡΙΖΑ. Βάσει των αποτελεσμάτων στις ευρωεκλογές, η ΝΔ θα εξασφάλιζε 82 έδρες αντί 69 και ο ΣΥΡΙΖΑ 96 αντί 130. Κατ’ ιδίαν, την εικόνα αυτή επισημαίνουν αρκετοί γαλάζιοι βουλευτές, οι οποίοι σταθμίζουν όλα τα ενδεχόμενα, αναζητώντας το σενάριο που προκαλεί τη μικρότερη ζημιά. Αλλά δεν είναι η εικόνα που βλέπουν και στο πρωθυπουργικό επιτελείο: η δική τους εκτίμηση είναι ότι μια αλλαγή του εκλογικού νόμου με αποκλειστικό στόχο να εγκλωβίσει την αξιωματική αντιπολίτευση, το πιθανότερο είναι ότι θα προκαλέσει τα αντανακλαστικά των ψηφοφόρων και θα αυξήσει τα ποσοστά της.