Το μετέωρο βήμα του σουηδικού μοντέλου

Το χάος δεν είναι μια λέξη που συνδέει κάποιος με τη Σουηδία. Η σκανδιναβική χώρα των 10 εκατομμυρίων κατοίκων βρίσκεται στην κορυφή ή εκεί κοντά σε όλες τις διεθνείς έρευνες για την ευτυχία, την ποιότητα ζωής, την οικονομική ανταγωνιστικότητα. Κάποιοι λένε ότι απολαμβάνει μια ευημερούσα σταθερότητα που είναι σχεδόν βαρετή. Κι όμως η λέξη «χάος» ακούγεται όλο και πιο συχνά από το στόμα πολιτικών αναλυτών ενόψει των βουλευτικών εκλογών της ερχόμενης Κυριακής που μπορεί να αλλάξει τα πάντα.  Αυτό οφείλεται στην ταυτόχρονη αποδυνάμωση του ισχυρού έως σήμερα Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος και στην άνοδο περιθωριακών κομμάτων – και κυρίως του ακροδεξιού κόμματος των Σουηδών Δημοκρατών. Ετσι το σουηδικό πολιτικό σύστημα δέχεται για πρώτη φορά τέτοια πίεση. «Πρόκειται για την πιο επικίνδυνη προεκλογική εκστρατεία την οποία έχω βιώσει» λέει ο Καρλ-Πέτερ Θόρβαλντσον, επικεφαλής της συνομοσπονδίας εργατικών συνδικάτων LO. «Είναι σαν να βρισκόμαστε σε μια μπανιέρα γεμάτη πετρέλαιο και να κοιτάμε τα σπίρτα».

Η διεκδίκηση των κεντρώων ψηφοφόρων και οι προσπάθειες της Κεντροαριστεράς να βρει μια πειστική απάντηση στα οικονομικά προβλήματα της Ευρώπης παρατηρούνται σε όλη τη Γηραιά Ηπειρο, όμως στη Σουηδία είναι ιδιαίτερα έντονες. Οι Σουηδοί Σοσιαλδημοκράτες ήταν κάποτε ένα από τα ισχυρότερα κόμματα της Ευρώπης – κυβερνούσαν τα 65 από τα 78 χρόνια από το 1932 έως το 2010 – όμως αυτή τη φορά μπορεί να αντιμετωπίζουν τα χαμηλότερα εκλογικά ποσοστά του τελευταίου αιώνα. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το διψήφιο προβάδισμά τους έναντι της σημερινής κεντροδεξιάς κυβερνητικής συμμαχίας (στην οποία συμμετέχουν τέσσερα κόμματα) έχει μειωθεί στις 5 ή ακόμα και τις 3 μονάδες.

Η καθοριστική εικόνα αυτής της εκστρατείας μέχρι στιγμής ήταν εκείνη του Στέφαν Λόφβεν, πρώην συνδικαλιστή που ηγείται των Σοσιαλδημοκρατών, να δείχνει χαμένος καθώς προσπαθούσε να αποφασίσει εάν θα υψώσει μια πράσινη ή μια κόκκινη κάρτα όταν ρωτήθηκε σε δημόσια συζήτηση εάν η Σουηδία θα έπρεπε να κλείσει τους πυρηνικούς της αντιδραστήρες. Ο φόβος του μήπως αποξενώσει ψηφοφόρους οδηγεί κάποιους να αναρωτιούνται τι πραγματικά πιστεύει.

Μαζί με την αναποφασιστικότητα της Κεντροαριστεράς, παρατηρείται η ενίσχυση ενός λαϊκιστικού, αντιμεταναστευτικού κόμματος, των Σουηδών Δημοκρατών, με ρίζες στο νεοναζιστικό κίνημα, που ζητά τη μείωση του αριθμού των μεταναστών που φθάνουν στη χώρα κατά 90%. Παρά τις προσπάθειές τους να φτιάξουν ένα διαφορετικό προφίλ, δημοσιοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες η φωτογραφία ενός στελέχους τους να φορά μπλούζα με τη σβάστικα. Η άνοδός τους στις δημοσκοπήσεις, που τους δίνουν έως και 10%, απειλεί όχι μόνο την εικόνα μιας φιλελεύθερης Σουηδίας αλλά και το γόητρο μιας χώρας που καλωσορίζει περισσότερους μετανάστες από τις περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Απειλεί επίσης και το παραδοσιακά συναινετικό στυλ της σουηδικής πολιτικής. Τα γκάλοπ δείχνουν ότι ούτε ο κυβερνητικός συνασπισμός του πρωθυπουργού Φρέντρικ Ράινφελντ ούτε η συμμαχία των αριστερών κομμάτων με επικεφαλής τους Σοσιαλδημοκράτες θα εξασφαλίσουν την πλειοψηφία, δίνοντας έτσι σημαντικό ρόλο στο ακροδεξιό κόμμα. Συνολικά υπολογίζεται ότι εννέα κόμματα, μεταξύ των οποίων οι πρώην κομμουνιστές και ένα φεμινιστικό κόμμα μπορεί να εισέλθουν στο νέο Κοινοβούλιο.

Πάντως ο πρωθυπουργός Ράινφελντ δήλωσε χθες έτοιμος να κάνει συμφωνία με την αντιπολίτευση εάν κανένας συνασπισμός δεν κερδίσει τις εκλογές της Κυριακής. Επειτα από οκτώ χρόνια στην εξουσία κατά τα οποία μείωσε τους φόρους και περιόρισε το κράτος πρόνοιας, αντιμετωπίζει αντιδράσεις των ψηφοφόρων για την ανεργία, τη διάβρωση του εκπαιδευτικού συστήματος και την ανάμειξη ιδιωτικών εταιρειών στο κρατικό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης.