Στο χάος βυθίζεται και πάλι η Λιβύη

Χάος. Είναι η λέξη που περιγράφει καλύτερα την κατάσταση στη Λιβύη τρία χρόνια μετά την πτώση της Τρίπολης, τον Αύγουστο του 2011, έπειτα από πολύμηνες μάχες και μια παρέμβαση του ΝΑΤΟ, με αεροπορικούς βομβαρδισμούς και υπόγεια στήριξη στους αντάρτες. Και δυστυχώς, είναι ακριβώς αυτό που είχε προβλέψει ο λίβυος δικτάτορας, Μουαμάρ Καντάφι, πριν τον σκοτώσουν, λίγες εβδομάδες αργότερα, οι αντάρτες στη Σύρτη: το χάος.

Τουλάχιστον 160 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους τις δύο τελευταίες εβδομάδες σε συγκρούσεις ανάμεσα σε αντίπαλες φατρίες πρώην ανταρτών στην Τρίπολη και τη Βεγγάζη. Μια πελώρια δεξαμενή πετρελαίου καιγόταν χθες ανεξέλεγκτα κοντά στο (ισοπεδωμένο σχεδόν) αεροδρόμιο της Τρίπολης.

Οι ελλείψεις σε καύσιμα επιδεινώνονταν στην πρωτεύουσα, οι διακοπές ρεύματος και υδροδότησης γίνονταν όλο και συχνότερες. Η ανίσχυρη, ούτως ή άλλως, κεντρική κυβέρνηση ήταν απούσα και οι ξένοι – Αμερικανοί, Βρετανοί, Ολλανδοί, Βέλγοι, Γερμανοί, Γάλλοι, Τούρκοι, ακόμα και ο ΟΗΕ – εγκατέλειπαν τη χώρα όσο πιο γρήγορα μπορούσαν. Η βία στη Λιβύη διαρκεί μήνες. Αλλά πήρε τελευταία μια νέα διάσταση, κάνοντας αναλυτές να τη συγκρίνουν με τη Σομαλία των αρχών της δεκαετίας του 1990 – λίγο πριν από την κατάρρευση.

Οι αντίπαλοι. Πίσω από την κατάσταση αυτή κρύβεται η αντιπαλότητα ανάμεσα σε πολιτοφυλακές πρώην ανταρτών που πολέμησαν το καθεστώς Καντάφι. Το αδύναμο κεντρικό κράτος δεν κατάφερε ποτέ να τους αφοπλίσει∙ και τα σχέδια ενσωμάτωσής τους στις εθνικές δυνάμεις ασφαλείας αποδείχθηκαν αποτυχημένα.

Η αποτυχία αυτή είναι ολοφάνερη στην Τρίπολη, όπου δύο αντίπαλες ομάδες μάχονται τις τελευταίες δύο εβδομάδες για τον έλεγχο του αεροδρομίου – παρότι στην ουσία η μάχη δίνεται για τον έλεγχο των πετρελαϊκών πόρων και, πέραν αυτού, για το πολιτικό μέλλον της χώρας και την επικράτηση ή μη του ισλαμισμού.

Από τη μια πλευρά βρίσκεται μια πολιτοφυλακή από το Ζιντάν, μια πόλη 100 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Τρίπολης, στην οποία και περιήλθε μετά την πτώση του Καντάφι ο έλεγχος του αεροδρομίου της, και από την άλλη, ένοπλες ομάδες από το λιμάνι της Μισράτα, 210 χιλιόμετρα ανατολικά της Τρίπολης. Η αντιπαλότητά τους χρονολογείται στην εξέγερση του 2011: οι πρώην αντάρτες του Ζιντάν θεωρούν πως η Τρίπολη έπεσε χάρη σε εκείνους ενώ οι πρώην αντάρτες της Μισράτα επιμένουν πως πλήρωσαν το βαρύτερο τίμημα της εξέγερσης κατά την πολιορκία της πόλης και περηφανεύονται για το γεγονός ότι σκότωσαν τον Καντάφι στη Σύρτη. Και οι δύο αυτές ομάδες άρπαξαν, όταν έπεσε η Τρίπολη, μέρος του οπλοστασίου του καθεστώτος, διαθέτουν σήμερα λοιπόν, όπως επισημαίνει η «Μοντ», μια δύναμη πυρός ικανή να καταστρέψει τμήμα της Τρίπολης.

Συνολικά 23 αιγύπτιοι εργάτες σκοτώθηκαν την Κυριακή από ρουκέτες Grad που κατέπεσαν σε οικιστική ζώνη νότια της πρωτεύουσας. Πύραυλος ήταν και ο λόγος της ανάφλεξης, χθες, της δεξαμενής πετρελαίου κοντά στο αεροδρόμιο. Στην παλιά έχθρα των δύο ομάδων, όμως, προστίθεται και μία πολιτική αντιπαλότητα: οι πολιτοφύλακες της Μισράτα είναι ισλαμιστές ενώ εκείνοι του Ζιντάν πιο κοντά στους φιλελεύθερους.

στη Βεγγάζη. Αντίστοιχη είναι και η εικόνα στη Βεγγάζη, την πόλη από την οποία ξεκίνησε το 2011 η εξέγερση, στην Ανατολική Λιβύη. Δυνάμεις του τακτικού στρατού και μονάδες της αεροπορίας έχουν ενώσει εκεί τις δυνάμεις τους με έναν απόστρατο στρατηγό που έχει κηρύξει τον πόλεμο στους ισλαμιστές μαχητές στην πόλη. ΗΠΑ, Ευρώπη και ΟΗΕ ασκούν, μέσω ειδικών απεσταλμένων, «πιέσεις για εκεχειρία και μια πολιτική συμφωνία με το νεοεκλεγμένο Κοινοβούλιο» που πρόκειται να συνέλθει τον Αύγουστο. Ουσιαστικά, όμως, οι ξένες κυβερνήσεις παρακολουθούν την κατάσταση ανίσχυρες. Και οι αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τις διεθνείς επιπτώσεις, ιδιαίτερα σε επίπεδο ασφάλειας, που μπορεί να έχει η μετατροπή της Λιβύης σε ένα ανεξέλεγκτο κράτος.