Συνεχίζουμε, για να μη διακόψουμε

Περασμένα ναι, ξεχασμένα όχι. Μπορεί η ταφόπλακα στην ιδέα της κατάθεσης στον ΟΗΕ γεωγραφικών συντεταγμένων των εξωτερικών ορίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, που προκάλεσε πόλεμο ανάμεσα στο υπουργείο Εξωτερικών και στο Μέγαρο Μαξίμου το φθινόπωρο του 2012, να μπήκε σε μια μαραθώνια σύσκεψη Σαββάτου στο γραφείο του Πρωθυπουργού, αλλά η σκιά της στοιχειώνει ακόμα τα ελληνοτουρκικά. Το σχέδιο, το οποίο είχε καταρτιστεί σχεδόν εν αγνοία του ΥΠΕΞ, επί της ουσίας έθεσε την κυβέρνηση ενώπιον του διλήμματος αν επιθυμεί τη συνέχιση των διερευνητικών επαφών για το Αιγαίο ή αν αναζητεί πρόσχημα για το πάγωμα του ελληνοτουρκικού διαλόγου. Σχεδόν δύο χρόνια μετά στο ερώτημα δεν έχει δοθεί ικανοποιητική απάντηση. Ο ελληνοτουρκικός διάλογος συνεχίζεται, αλλά μόνο, όπως λέει αρμόδια πηγή, «επειδή δεν μπορεί να διακοπεί». Στο μεταξύ, στην εξίσωση έχουν προστεθεί ακόμη δύο παράγοντες: οι δύσκολες σχέσεις ανάμεσα στον Βαγγέλη Βενιζέλο και στον Δημήτρη Αβραμόπουλο και η ολική επαναφορά του Κυπριακού.

Η εξάωρη σύσκεψη εκείνου του Σαββάτου στο Μέγαρο Μαξίμου έχει μείνει χαραγμένη στη μνήμη των πρωταγωνιστών. Στο ίδιο τραπέζι, ύστερα από εκατέρωθεν εχθρικές διαρροές, βρέθηκαν δύο αντίπαλα στρατόπεδα: το ένα, προσκείμενο στο Μέγαρο Μαξίμου, τασσόταν υπέρ της σκληρής γραμμής απέναντι στην Τουρκία, η οποία ήδη διά στόματος Αχμέτ Νταβούτογλου είχε διαμηνύσει ότι αν η Ελλάδα προχωρούσε σε μονομερείς ενέργειες στο Αιγαίο, η κίνηση δεν θα έμενε αναπάντητη. Το άλλο, του υπουργείου Εξωτερικών, υποστήριζε μια πιο μετριοπαθή προσέγγιση. Θεωρούσε ότι μια μονομερής κίνηση θα οδηγούσε στη διακοπή του ελληνοτουρκικού διαλόγου – κεκτημένο όλων των ελληνικών κυβερνήσεων από τον Κώστα Σημίτη μέχρι σήμερα – και θα έβαζε τη χώρα σε περιπέτειες. Ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα ο Πρωθυπουργός, ο οποίος εντέλει πείστηκε ότι η κατάθεση συντεταγμένων στον ΟΗΕ θα έβαζε τη χώρα σε περιπέτειες και θα άνοιγε ζητήματα με τους Τούρκους, τα οποία η κυβέρνηση δεν ήταν σε θέση να διαχειριστεί. Οι πληροφορίες επιμένουν ότι ο Αντώνης Σαμαράς συμβουλεύτηκε πολλούς γνώστες των πραγμάτων προτού καταλήξει στην τελική του απόφαση, συμπεριλαμβανομένου του Πέτρου Μολυβιάτη.

Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ. Ομως, ο εμφύλιος που ξέσπασε ανάμεσα στο υπουργείο Εξωτερικών επί των ημερών του Δημήτρη Αβραμόπουλου και σε αυτό που στο νεοκλασικό της Βασιλίσσης Σοφίας αποκαλούν μέχρι και σήμερα «παράλληλο σύστημα» του Μεγάρου Μαξίμου ανέδειξε τη δυσκολία της πρακτικής εφαρμογής της κυβερνητικής εξαγγελίας περί μονομερούς ανακήρυξης από την Ελλάδα των θαλασσίων ζωνών της (κυρίως ΑΟΖ), καθώς κατέστη σαφές ότι αυτή δεν μπορεί να γίνει χωρίς συνεννόηση με τις γειτονικές χώρες. Ανέδειξε όμως, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, και τα όρια της ελληνοτουρκικής προσέγγισης την εποχή του δεύτερου Μνημονίου.

Εξάλλου, σε ό,τι αφορά τις εξαγγελίες περί ανακήρυξης από την Ελλάδα των θαλασσίων ζωνών της, μια σχετική πρόβα τζενεράλε ήταν η ανακοίνωση πριν από λίγες εβδομάδες περί παραχώρησης νέων αδειών ερευνών για υδρογονάνθρακες στα οικόπεδα του Ιονίου και της Νότιας Κρήτης. Οι παραχωρήσεις βασίζονται μεν στον νόμο Μανιάτη (4001/2011) περί μέσης γραμμής, ωστόσο, στο υπουργείο Εξωτερικών που είχε και την ευθύνη του όλου εγχειρήματος ώστε να σχεδιαστούν οι χάρτες, φρόντισαν ώστε η κίνηση να μην προκαλέσει τριβές με γειτονικές χώρες μέσω της τήρησης μιας ουδέτερης ζώνης πέριξ των οικοπέδων. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, πάντως, η Αλβανία, με την οποία η ελληνική πλευρά βρίσκεται σε συνομιλίες για να επικυρωθεί η διμερής συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών του 2009, έχει προβάλει ήδη ενστάσεις για τις περιοχές στις οποίες έχουν προκηρυχθεί τα οικόπεδα.

Η παρ’ ολίγον κρίση με την Τουρκία αποφεύχθηκε το 2013, καθώς η Αθήνα τελικά περιορίστηκε – σε συνεννόηση με την τουρκική πλευρά –  σε ανταλλαγή ρηματικών διακοινώσεων με την Αγκυρα στον ΟΗΕ για την αμφισβητούμενη από την Τουρκία υφαλοκρηπίδα του Καστελλόριζου. Τότε διαμηνύθηκε στους Τούρκους ότι η Ελλάδα θέλει να κρατήσει ανοικτούς τους διαύλους διαλόγου, αλλά δεν είναι σε θέση να κάνει προόδους ούτε να προχωρήσει σε κάποια συμφωνία.

Εκτοτε και παρά τις διαβεβαιώσεις για το αντίθετο, μια άλλη φωτιά σιγοκαίει: αυτή στον άξονα Βασιλίσσης Σοφίας – Εθνικής Αμυνας. Οι άλλοτε καλές σχέσεις του αντιπροέδρου της κυβέρνησης με τον αντιπρόεδρο της ΝΔ εισήλθαν σε νέα φάση με τον περυσινό ανασχηματισμό, που είδε τον Δημήτρη Αβραμόπουλο να μετακομίζει από το υπουργείο Εξωτερικών στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας και τον Βαγγέλη Βενιζέλο να  παίρνει τη θέση του υπουργού Εξωτερικών και του αντιπροέδρου της κυβέρνησης.

ΤΑ ΥΠΟΒΡΥΧΙΑ. Η έκρηξη δεν άργησε να γίνει με την υπόθεση των υποβρυχίων, όταν ο υπουργός Αμυνας απαντώντας στη σχετική ερώτηση του ΣΥΡΙΖΑ στη Βουλή έκανε πυκνές παραπομπές σε προβλήματα που ανέκυψαν με τη σύμβαση από το 2010 και έπειτα, παραπέμποντας επί της ουσίας στον Γιώργο Παπακωνσταντίνου και τον Βαγγέλη Βενιζέλο. Η αντίδραση του δεύτερου ήταν οργισμένη.

Και ενώ οι σχέσεις τους είχαν μπει σε φάση αναγκαστικής συγκατοίκησης, τα ελληνοτουρκικά έμελλε να προκαλέσουν νέα κρίση. Η σύσκεψη που συγκάλεσε την περασμένη Δευτέρα στο Μέγαρο Μαξίμου ο Πρωθυπουργός με τους υπουργούς Εξωτερικών και Εθνικής Αμυνας – κατόπιν αιτήματος του Βαγγέλη Βενιζέλου – μόνο tour d’ horizon ευρύτερων θεμάτων εξωτερικής πολιτικής δεν ήταν. Σύμφωνα με μια γραμμή πληροφόρησης, η σύσκεψη αναλώθηκε κυρίως στα ελληνοτουρκικά. Ο Πρωθυπουργός ζήτησε από τους δύο υπουργούς να υπάρχει συντονισμός και πλήρης εναρμόνιση του ΥΠΕΞ και του ΥΕΘΑ για τα ζητήματα του Αιγαίου.

Ο λόγος για τον οποίο ο Σαμαράς αναγκάστηκε να κάνει αυτή την αυτονόητη υπενθύμιση δεν είναι άσχετος από το γεγονός ότι ο υπουργός Εθνικής Αμυνας είχε επανειλημμένη επικοινωνία με τον Αχμέτ Νταβούτογλου μερικούς μήνες πριν, όταν η ένταση στο Αιγαίο είχε ανέβει κατακόρυφα. Περίπου την ίδια περίοδο ο υπουργός Εθνικής Αμυνας είχε επικοινωνία και με τον τούρκο ομόλογό του Ισμέτ Γιλμάζ προκειμένου να υπάρξει συνεννόηση για μείωση της έντασης στο Αιγαίο.

ΤΟ Ε-ΜΑΙL. Οι πληροφορίες επιμένουν ότι υπάρχει και e-mail του υπουργού Εθνικής Αμυνας προς τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών, στο οποίο ατύπως προτείνονται κάποια μέτρα για την εκτόνωση της κρίσης. Αυτό παρότι τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) αποτελούν πρωτοβουλία του ΥΠΕΞ και ενώ είναι γνωστό στους παροικούντας την Ιερουσαλήμ ότι εδώ και ενάμιση χρόνο η ελληνική πλευρά δεν έχει απαντήσει σε κανένα από τα μέτρα που έχουν προταθεί κατά καιρούς από την τουρκική πλευρά. Η καθυστέρηση και η κωλυσιεργία δεν είναι, πάντως, άσχετες από το γεγονός ότι η στρατιωτική ηγεσία του Πενταγώνου είναι αυτή που συνήθως αντιδρά στα μέτρα που εισηγείται και προτείνει το ΥΠΕΞ.