Με φλεγόμενα λόγια πολέμησε το απαρτχάιντ

Πίστευε ακράδαντα ότι οι άνθρωποι μπορούν να δωρίσουν – πραγματικά – μεταξύ τους μόνον πράγματα που δεν επιδέχονται συσκευασίες δώρου. Διακήρυσσε ότι η ίδια είναι πεπεισμένη ότι «η εξουσία είναι κάτι που δεν έχει ούτε ψήγμα αθωότητας σε αυτή την πλευρά της μήτρας». Και επέμενε ότι «η αλήθεια δεν είναι πάντα και ομορφιά, όπως η δίψα για την αλήθεια».

Τώρα που η Νότια Αφρική έχασε τη φωνή της συνείδησής της, την πιο μαχητική ακτιβίστρια λόγου κατά του απαρτχάιντ – καθώς η ασυμβίβαστη νομπελίστρια συγγραφέας Ναντίν Γκόρντιμερ έσβησε ήσυχα στα 90 της χρόνια – η αλήθεια θα παραμείνει αν όχι άσχημη, τουλάχιστον άμορφη. Η μανιώδης κυνηγός της, που έγραψε κομμάτι κομμάτι την ιστορία αυτής της παράξενης διχασμένης πατρίδας έφυγε.

Η κόρη του εύπορου κοσμηματοπώλη που στα 11 διαγνώσθηκε με «ασθενή καρδιά» και άφησε το σχολείο για να έχει την προσοχή της μητέρας της όλη μέρα, είδε αυτή την «ατυχία» της να γίνεται προτέρημα όταν βούτηξε στον κόσμο των βιβλίων και πολύ γρήγορα και της γραφής. Στα 15 της δημοσίευσε το πρώτο της διήγημα που οδήγησε στο πρώτο της μυθιστόρημα 14 χρόνια μετά – «Οι ημέρες του ψεύδους». «Από τις ιστορίες του Χέμινγουεϊ», έλεγε, «έμαθα να αφουγκράζομαι τι δεν έχουν πει οι χαρακτήρες των δικών μου ιστοριών».

Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Οι ιστορίες της όμως πολύ σύντομα μπήκαν στον πολιτικό… στίβο, καθώς η ίδια είδε, αφουγκράστηκε και αποφάσισε να πολεμήσει από την αρχή εκείνο που έβλεπε γύρω της: τον ρατσισμό. «Τον έχω συνηθίσει γύρω μου», έλεγε μετά το 1991 – καμιά εικοσαριά μυθιστορήματα μετά – που τιμήθηκε με το Νομπέλ Λογοτεχνίας για τη «μεγαλειώδη γραφή της που ήταν μέγα δώρο για την ανθρωπότητα». «Θα μπορούσα να είχα γίνει συγγραφέας και αλλού, όμως στα μέρη μου η γραφή σήμαινε “αντιμετωπίζω τον ρατσισμό”. Και το έκανα».

Εγραφε σαν να μην υπήρχε λογοκρισία στη χώρα του απαρτχάιντ η Ναντίν Γκόρντιμερ (που στο μεταξύ είχε παντρευτεί δύο φορές, με τον οδοντίατρο Τζέραλντ Γκάβρον και με τον έμπορο έργων τέχνης Ράινχολντ Καστρέ, με τους οποίους απέκτησε από ένα παιδί – την Οριάν πρώτα και τον Χιούγκο, με τον οποίο γύρισε αρκετά ντοκιμαντέρ). Και μνημόνευε όποιον κυνηγούσε η λογοκρισία και οι πολιτικές ή άλλες σκοπιμότητες, όπως μνημόνευσε τον Σάλμαν Ρούσντι και τους «Σατανικούς στίχους» του, παραλαμβάνοντας το Νομπέλ. Στον εισαγωγικό λόγο μάλιστα άκουσε ότι «επέτυχε τον καλλιτεχνικό στόχο της: να διατρήσει με φλεγόμενα λόγια τις σελίδες της».

Στην πολιτικη. Με την ίδια φλόγα μπήκε από τον πολιτικό λόγο και στην πολιτική. Ως μέλος του Εθνικού Αφρικανικού Κογκρέσου το 1999. Εχοντας ήδη πάνω από 37 χρόνια στον αγώνα κατά του απαρτχάιντ και έχοντας βοηθήσει τον Νέλσον Μαντέλα στον περίφημο «Είμαι έτοιμος να πεθάνω» πύρινο και συγκινητικό λόγο του.

Στο μεταξύ, είχε καταγράψει την ιστορία της πατρίδας της με… βιβλία: Πρώτα γράφοντας για μια ιδεατή πολυφυλετική κοινωνία, αποχαιρετώντας στη συνέχεια τα ίδια αυτά ιδεώδη με τον «Υστερο αστικό κόσμο» (εκδ. Μέδουσα, στα ελληνικά), προτού με την «Κόρη του Μπέρτζερ» (εκδ. Οδυσσέας) μιλήσει για την πιο μαχητική εξέλιξη αυτού του κόσμου, σκιαγραφώντας έναν επιφανή δικηγόρο και σαμποτέρ. Και να καταστήσει σαφές το μήνυμά της, έναν χρόνο μετά το Νομπέλ, το 1992, με τη συλλογή διηγημάτων «Jump», ότι οι λευκοί έπεσαν θύματα του συστήματος το οποίο επέβαλαν. Οι λευκοί – και όχι οι μαύροι – στο Εθνικό Αφρικανικό Κογκρέσο ήταν εκείνοι που αποφάσισαν να απαγορεύσουν τα βιβλία της από τα νοτιοαφρικανικά σχολεία…

Εκείνη πάντως έκανε ό,τι μπορούσε για να ζητήσει από τη διεθνή κοινότητα να μη στηρίξει οικονομικά τη χώρα της μέχρι να γίνει η πολυφυλετική κοινωνία που είχε ονειρευτεί με τις λέξεις της. Συνεχίζοντας με συνεντεύξεις της να καλεί και να εγκαλεί: «Ως πολίτες, όλοι μας, δεν κάναμε όσα έπρεπε. Δεν ήμασταν σε εγρήγορση και βουτήξαμε σε έναν κόσμο διαφθοράς. Οπου επικρατούν ο άκρατος υλισμός και η απληστία».