Γερμανία – Αργεντινή

Από τότε που ένας νεαρός ονόματι Πελέ κέρδισε το πρώτο του Παγκόσμιο Κύπελλο στη Σουηδία το 1958 και οπωσδήποτε έπειτα από εκείνη την αλησμόνητη ποδοσφαιρική παράσταση της Βραζιλίας στο Μεξικό το 1970, το βραζιλιάνικο ποδόσφαιρο ήταν στη συνείδηση του πλανήτη το σύμβολο του ωραίου, θεαματικού, επιθετικού ποδοσφαίρου. Του ποδοσφαίρου ως τέχνης όπου το ταλέντο και η φαντασία νικούν την πειθαρχία και το σύστημα. Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία χρόνια η Βραζιλία εκπροσωπούσε όλο και λιγότερο πειστικά το μυθικό της πρότυπο, το «ζόγο μπονίτο». Αλλά ο μύθος άντεχε. Μέχρι να συντριβεί μπροστά στα μάτια μας την περασμένη Τρίτη. Οχι επειδή οι Βραζιλιάνοι έχασαν από τους Γερμανούς. Αλλά επειδή έχασαν από μια ομάδα που έπαιζε το ποδόσφαιρο που είχαμε μάθει να περιμένουμε από τη Βραζιλία – επιθετικό, πληθωρικό, καλαίσθητο – καλύτερα, πιο απλά και με μια σχεδόν βάναυση αποτελεσματικότητα.

Ηταν η διάψευση ενός οικουμενικού μύθου ή ένα τέλος εποχής. Κι ήταν ταυτόχρονα η διάψευση του ονείρου ενός μεγάλου ποδοσφαιρικού έθνους να εκδικηθεί την ιστορία και να πάρει ένα Παγκόσμιο Κύπελλο στο ίδιο γήπεδο όπου το είχε χάσει τόσο τραυματικά πριν από 64 χρόνια, στο Μαρακανά. Η συντριβή της Βραζιλίας από τη Γερμανία έγινε έτσι το τέλειο επιχείρημα στην ήδη πλούσια φαρέτρα όσων αναζητούν συγγένειες και αναλογίες ανάμεσα στο ποδόσφαιρο και τη λογοτεχνία, το μεγάλο δράμα ή το κλασικό μυθιστόρημα.

Από την σκοπιά του ηττημένου το δράμα μοιάζει τέλειο. Από την πλευρά του νικητή, πάλι, ο ημιτελικός του Μπέλο Οριζόντε μπορεί να χάνει σε δραματικό περιεχόμενο, αποκτά ωστόσο ένα άλλου τύπου ενδιαφέρον. Γιατί, αν «μια ομάδα εκπροσωπεί έναν τρόπο ζωής, μια κουλτούρα», όπως έλεγε ο Πλατινί, αν δηλαδή το ποδόσφαιρο καθρεφτίζει τη νοοτροπία και την κουλτούρα ενός λαού, τότε η γερμανική Νατσιονάλμανσαφτ αποτελεί μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση αλλαγής κουλτούρας.

Το γερμανικό ποδόσφαιρο αντιπροσώπευε πάντα, στη συνείδηση του πλανήτη, το πρότυπο της άχαρης αποτελεσματικότητας. Ενα ποδόσφαιρο που εξιδανίκευε αρετές όπως η αφοσίωση, η μαχητικότητα, η εργατικότητα και αδιαφορούσε για το ταλέντο ή την ομορφιά. Με αυτού του τύπου τις αρετές η (Δυτική) Γερμανία είχε κατακτήσει τρία Παγκόσμια Κύπελλα, χωρίς να δικαιούται κανένα, νικώντας τρεις ομάδες (Ουγγαρία, Ολλανδία, Αργεντινή) που ήταν καλύτερές της, υπερασπίζοντας μια ωραιότερη εκδοχή του παιχνιδιού. Κι έπειτα, μετά το 1990, το γερμανικό ποδόσφαιρο πέρασε χρόνια μετριότητας – στα χρόνια που η χώρα η ίδια ήταν ο «μεγάλος ασθενής» της Ευρώπης – με αποκορύφωμα τον ντροπιαστικό αποκλεισμό από τον πρώτο γύρο, δίχως ούτε μία νίκη, στο «ελληνικό» Euro του 2004. Και τότε, η χώρα σαν να αποφάσισε να αλλάξει εκ θεμελίων, να επανεφεύρει ταυτότητα.

Το γερμανικό ποδόσφαιρο αντέγραψε τους Γάλλους στον τρόπο που εντοπίζουν και εκπαιδεύουν ταλέντα, τους Ισπανούς στην ταχύτητα του παιχνιδιού, τους Αγγλους στην οργάνωση του πρωταθλήματος (με μεγαλύτερη μάλιστα οικονομική αποτελεσματικότητα) και η εθνική ομάδα απέκτησε έναν ομοιογενή κορμό παικτών, οι οποίοι παίζουν μαζί από την εθνική νέων, με μπόλικο αίμα μετανάστη στις φλέβες τους, υπό την καθοδήγηση προπονητών που προσπάθησαν να αλλάξουν την ποδοσφαιρική τους κουλτούρα. Κι έτσι προέκυψε, ύστερα από δέκα χρόνια, αυτό που είδαμε έκθαμβοι την περασμένη Τρίτη.

Ο Σάιμον Κούπερ, ο πιο ενδιαφέρων ίσως παρατηρητής του σύγχρονου ποδοσφαίρου (ως πολιτιστικού φαινομένου, όχι μόνο ως σπορ), κατέγραφε στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» τα μαθήματα που η καταρρακωμένη Βραζιλία πρέπει να διδαχθεί από το γερμανικό υπόδειγμα. Μάθημα πρώτο: «Μην αφήνετε ποτέ μια κρίση να πάει χαμένη. Δεν θα έχετε ποτέ άλλοτε μεγαλύτερη συναίνεση για μια συνολική επανεξέταση του ποδοσφαιρικού σας συστήματος». Προφανώς, η συμβουλή δεν ισχύει μόνο για την Βραζιλία. Και δεν ισχύει μόνο για το ποδόσφαιρο. Κάτι ξέρει και η Ελλάδα από κρίσεις που αφήνονται να πάνε χαμένες. Που δεν αξιοποιούνται για μια συνολική επανεξέταση και καθολική αλλαγή συστήματος.

Καταγράφω, λοιπόν, με θαυμασμό το γερμανικό κατόρθωμα και τα πικρά (για μας) διδάγματά του. Και ετοιμάζομαι, το βράδυ της Κυριακής, να πανηγυρίσω μια νίκη της Αργεντινής, της άχαρης, παλιομοδίτικης Αργεντινής που υποστηρίζω φανατικά. Είπαμε: Αφού το ποδόσφαιρο μοιάζει τόσο με τη λογοτεχνία, οι ποδοσφαιρικές αγάπες παραμένουν του καθενός μας η «αισθηματική αγωγή».