Ποιος κυβερνά αυτό το υπουργείο;

Η διάσημη τηλεοπτική σειρά του BBC είχε τίτλο «Yes, minister» (στην Ελλάδα προβλήθηκε με τον τίτλο «Μάλιστα, κ. υπουργέ»). Ομως αποδεικνύεται ότι για να φθάσει κάποιος στην κορυφή της δημόσιας διοίκησης της Βρετανίας το σύνθημα είναι μάλλον «Οχι, κ. υπουργέ». Ενας οδηγός για την επιλογή των ανώτατων στελεχών της δημόσιας διοίκησης στη Βρετανία, που διέρρευσε στην εφημερίδα «Σάντεϊ Τάιμς», αναφέρει ότι καλύτεροι αξιωματούχοι είναι εκείνοι που αντιδρούν στους υπουργούς και τους προειδοποιούν για τις «παράλογες» απαιτήσεις τους.

Οι οδηγίες αυτές συντάχθηκαν το 2009 με διαταγή του γραφείου που συντονίζει το έργο των υπουργείων. Εκεί αναφέρονται τα χαρακτηριστικά που θα πρέπει να έχει κάποιος για να επιλεγεί στη θέση του μόνιμου γενικού γραμματέα, μια θέση που υπάρχει σε κάθε υπουργείο προκειμένου να διασφαλίζεται η εύρυθμη συνέχιση του κυβερνητικού έργου παρά τις εναλλαγές των κομμάτων στη διακυβέρνηση της χώρας. Ενα από τα βασικά χαρακτηριστικά, λοιπόν, θεωρείται η ανθεκτικότητα – ψυχική, συναισθηματική και προσωπική αντοχή -, όπως αναφέρεται στην έκθεση η οποία συντάχθηκε από μια εταιρεία ψυχολόγων που ειδικεύονται στις επιχειρηματικές σχέσεις. Ενα παράδειγμα: «Να αντέχει υψηλά επίπεδα ασάφειας και αβεβαιότητας καθώς και γρήγορων αλλαγών στις απόψεις – και κάποιες φορές ακόμα και παράλογες πολιτικές απαιτήσεις».

Στις οδηγίες τονίζεται ότι ένας επιτυχημένος υποψήφιος θα πρέπει να «ισορροπεί τους υπουργούς», δηλαδή να προωθεί τις άμεσες ανάγκες ή προτεραιότητες παράλληλα με τον μακροπρόθεσμο στόχο του τμήματός τους, να είναι εφευρετικός και αποφασιστικός σχετικά με το ποια θέματα θα πρέπει να θυσιαστούν, καθώς και να διαβλέπει ποιο θα είναι το κόστος και οι πιθανές επιπτώσεις. Επίσης, θα πρέπει «να ξέρει πότε να “σερβίρει” την πολιτική ατζέντα και να διαχειρίζεται τις προσδοκίες του υπουργού του, ενώ το βασικό του μέλημα θα είναι να ηγείται του υπουργείου με ισχυρή αίσθηση της αποστολής του». Ουσιαστικά, στην έκθεση, αυτό που περιγράφεται είναι ένας γενικός γραμματέας που χειραγωγεί τον προϊστάμενο υπουργό…

Ο Φράνσις Μοντ, επικεφαλής της υπηρεσίας του πρωθυπουργικού γραφείου που συντονίζει τα υπουργεία, έμαθε για τις οδηγίες αυτές μόλις πριν από δύο εβδομάδες και εξέφρασε αμέσως δημοσίως τη διαφωνία του, κυρίως με τις αναφορές ότι οι μόνιμοι γραμματείς μπορούν να αποφασίζουν μόνοι τους πότε θέλουν να υποστηρίξουν τους υπουργούς και πότε όχι.

Με αφορμή τη διαρροή της έκθεσης αυτής, όλοι στη Βρετανία θυμήθηκαν τη φιγούρα του σερ Χάμφρεϊ Απλεμπι, του φανταστικού μόνιμου γραμματέα στη σατιρική τηλεοπτική σειρά του ΒΒC «Μάλιστα, κ. υπουργέ», που είχε πρωτοπροβληθεί την περίοδο 1980-1984 και έκτοτε θεωρείται κλασική. Ο Απλεμπι έλεγε πάντα «ναι» στον υπουργό με τον οποίο συνεργαζόταν, στην ουσία όμως είχε τη δική του ατζέντα, θεωρούσε ότι οι μόνιμοι δημόσιοι λειτουργοί γνώριζαν καλύτερα ποιο είναι το καλό της χώρας και όλες οι κινήσεις του εξαρτιόντουσαν από την επιθυμία του να διατηρήσει το γόητρο, την επιρροή και την εξουσία του. «Οι μόνιμοι γραμματείς υποτίθεται ότι πρέπει να υπηρετούν τους υπουργούς, όχι να τους αγνοούν» δήλωσε στέλεχος της κυβέρνησης. «Είναι σαν να διαβάζουμε το σενάριο της παλιάς τηλεοπτικής σειράς».

Ο Μοντ ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να εκσυγχρονίσει τις οδηγίες, κάτι που θεωρείται ότι θα προκαλέσει μεγάλη ένταση με τους εργαζομένους στη δημόσια διοίκηση.

Πολιτικοί διορισμοί
Ηδη υπάρχουν συζητήσεις ότι οι διορισμοί των μόνιμων γραμματέων, που αποφασίζονται βάσει των προσόντων, θα πρέπει να είναι πιο πολιτικοί