Εντβαρντ Σεβαρντνάτζε: Ο ειρηνοποιός με το άδοξο τέλος

Ο Εντβαρντ Σεβαρντνάτζε, ο πολιτικός που έπαιξε σημαντικό ρόλο σε εξεγέρσεις στο εξωτερικό αλλά έπεσε θύμα εξέγερσης στην πατρίδα του, πέθανε χθες σε ηλικία 86 ετών, έπειτα από μακρά ασθένεια. Ως ο τελευταίος υπουργός Εξωτερικών της Σοβιετικής Ενωσης βοήθησε στο γκρέμισμα του Τείχους του Βερολίνου και στον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου, όμως ως ηγέτης της μετασοβιετικής Γεωργίας είδε την πολιτική του καριέρα να τελειώνει μέσα στην ταπείνωση, όταν εκδιώχθηκε από το Κοινοβούλιο και εξαναγκάστηκε σε παραίτηση.

Ο ασπρομάλλης άνδρας με την σπηλαιώδη φωνή ήταν το διπλωματικό πρόσωπο της φιλελεύθερης πολιτικής του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ – της γκλάσνοστ και της περεστρόικα. Διάδοχος του πιο «ξύλινου» Αντρέι Γκρομίκο, ο Σεβαρντνάτζε εντυπωσίασε τους δυτικούς ηγέτες με το χάρισμα, την ευγλωττία και την αφοσίωσή του στη μεταρρυθμιστική πορεία που είχε χαράξει ο Γκορμπατσόφ.

Ηταν ο κύριος υποστηρικτής της πολιτικής που ήθελε τις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας να αναζητήσουν η καθεμιά τη δική της πολιτική πορεία. Η πολιτική αυτή έγινε γνωστή ως το Δόγμα Σινάτρα, ένα αστείο εμπνευσμένο από το τραγούδι «My way», ουσιαστικά όμως αποτελούσε μια μεγάλη αλλαγή από το παλιό Δόγμα Μπρέζνιεφ ότι η Μόσχα έπρεπε να ασκεί αυστηρό έλεγχο στις λεγόμενες χώρες-δορυφόρους.

Ο Σεβαρντνάτζε συνέβαλε στην αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν το 1989, υπέγραψε ιστορικές συμφωνίες για τον έλεγχο των εξοπλισμών και βοήθησε στις διαπραγματεύσεις για την επανένωση της Γερμανίας το 1990 – μια εξέλιξη την οποία οι σοβιετικοί ηγέτες απεύχονταν και φοβούνταν επί πολύ καιρό. «Νομίζω ότι μπορούμε να πούμε πως υπήρξε ένας από τους πλέον σημαντικούς πολιτικούς του 20ου αιώνα», δήλωσε ο Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ, ο δυτικογερμανός ομόλογός του στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζέιμς Μπέικερ πρόσθεσε: «Ο Εντβαρντ Σεβαρντνάτζε έχει μια θέση στην Ιστορία επειδή εκείνος και ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ αρνήθηκαν να καταφύγουν στη χρήση των όπλων για να κρατήσουν ενωμένη τη σοβιετική αυτοκρατορία. Πολλά εκατομμύρια άνθρωποι στην Κεντρική και στην Ανατολική Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο χρωστούν σε αυτούς τους δύο άνδρες την ελευθερία τους».

Ομως μέσα στην πρώην ΕΣΣΔ εκείνοι που νοσταλγούν την παλαιά αίγλη και την ισχύ της υπερδύναμης συμπεριλαμβάνουν τον Σεβαρντνάτζε, μαζί με τον Γκορμπατσόφ, μεταξύ των προδοτών.

Ο Σεβαρντνάτζε παραιτήθηκε τον Δεκέμβριο του 1990, προειδοποιώντας ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν προχωρούσαν και ότι υπήρχε κίνδυνος δικτατορίας. Εναν χρόνο αργότερα η Σοβιετική Ενωση κατέρρευσε ενώ οι σκληροπυρηνικοί έκαναν απόπειρα πραξικοπήματος εναντίον του Γκορμπατσόφ. Ο Σεβαρντνάτζε επέστρεψε στη Γεωργία όταν ο πρώτος εκλεγμένος πρόεδρος της χώρας, ο Ζβιάντ Γκαμσαχουρντία, εκδιώχθηκε με πραξικόπημα το 1992. Ο τελευταίος υπουργός Εξωτερικών της ΕΣΣΔ εξελέγη πρόεδρος του Κοινοβουλίου της Γεωργίας και έγινε ο ηγέτης της χώρας. Το 1995 εξελέγη πρόεδρος, μετά την ψήφιση νέου Συντάγματος.

Επέζησε από δύο απόπειρες δολοφονίας, εκ των οποίων η μία ήταν επίθεση με αντιαρματικά όπλα στο αυτοκίνητο στο οποίο επέβαινε. Πολλοί παρατηρητές σημείωσαν ότι οι επιθέσεις άμβλυναν τη μεταρρυθμιστική διάθεση του Σεβαρντνάτζε και έδειξε να νοιάζεται μόνο να παραμείνει στην εξουσία. Παρότι μέχρι τότε είχε ακολουθήσει φιλοδυτική πολιτική, η Γεωργία υπό τον Σεβαρντνάτζε επλήγη από εκτεταμένη διαφθορά και υποχώρηση των δημοκρατικών θεσμών.

Η Εξέγερση των Ρόδων. Τον Νοέμβριο του 2003 ξέσπασαν μεγάλες διαδηλώσεις, γνωστές ως η Εξέγερση των Ρόδων, έπειτα από κατηγορίες για εκτεταμένη απάτη στις βουλευτικές εκλογές. Επειτα από τρεις εβδομάδες οι διαδηλωτές, με επικεφαλής τον μετέπειτα πρόεδρο Μιχαήλ Σαακασβίλι, εισέβαλαν στο Κοινοβούλιο την ώρα που μιλούσε ο Σεβαρντνάτζε και τον εκδίωξαν από το κτίριο.

Ο Εντβαρντ Σεβαρντνάτζε γεννήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 1928, στο χωριό Μαμάτι, κοντά στη Μαύρη Θάλασσα, πέμπτο και τελευταίο παιδί μιας αγροτικής οικογένειας που ήλπιζε ότι όταν μεγαλώσει θα γίνει γιατρός. Αντίθετα, ξεκίνησε πολιτική καριέρα σε ηλικία 20 ετών ως μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος. Σταθερά αναρριχήθηκε στις γραμμές του κόμματος και ξεκίνησε εκστρατεία εναντίον της διαφθοράς στη Γεωργία.

Οι προσπάθειές του εκτιμήθηκαν από τη Μόσχα, που τον έχρισε επικεφαλής του ΚΚ στην περιοχή το 1972 – χαλάρωσε τη λογοκρισία επιτρέποντας έτσι να δημιουργηθούν σπουδαίες θεατρικές και κινηματογραφικές παραγωγές. Εγινε υπουργός Εξωτερικών της ΕΣΣΔ το 1985.

Περεστρόικα και εξωτερική πολιτική
Συνέβαλε στην εξωτερική πολιτική της περεστρόικα και ήταν πραγματικός υποστηρικτής ενός νέου τρόπου σκέψης στις παγκόσμιες υποθέσεις. Τα κατάφερε περίφημα και γι’ αυτό τον εκτιμούσαν ιδιαίτερα διπλωμάτες, συνεργάτες και ξένοι εταίροι
Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, τελευταίος πρόεδρος της Σοβιετικής Ενωσης