Γκαβρίλο Πρίντσιπ: Ηρωας ή δολοφόνος;

Για τη μισή πόλη, ήταν εθνικός ήρωας που αγωνίστηκε εναντίον της αυτοκρατορικής καταπίεσης και αξίζει ένα πάρκο να ονομαστεί προς τιμήν του. Για την άλλη μισή, ήταν ένας δολοφόνος που σκότωσε μια έγκυο γυναίκα και έφερε απότομα το τέλος μιας ανθούσας εποχής. Εκατό χρόνια από την ημέρα που δολοφόνησε στο Σαράγεβο τον αρχιδούκα Φραγκίσκο Φερδινάνδο της Αυστρίας, δίνοντας το έναυσμα για το ξεκίνημα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Σερβοβόσνιος Γκαβρίλο Πρίντσιπ συνεχίζει να διχάζει την πόλη. Ανήμερα την επέτειο της δολοφονίας, το Σάββατο, στο ένα μέρος του Σαράγεβο καλλιτέχνες και διπλωμάτες κήρυξαν έναν νέο αιώνα ειρήνης και ενότητας για την Ευρώπη, στον ίδιο δρόμο κατά μήκος του ποταμού, όπου ο Πρίντσιπ είχε πυροβολήσει. Ομως οι Αυστριακοί επέστρεψαν, αυτή τη φορά με μουσική αντί για όπλα: η Φιλαρμονική της Βιέννης έπαιξε έργα κορυφαίων ευρωπαίων συνθετών που γράφτηκαν για καταστροφικά γεγονότα του τελευταίου αιώνα, ενώ ολοκλήρωσαν με το σύμβολο της ευρωπαϊκής ενότητας, την «Ωδή στη χαρά» του Μπετόβεν. Οπως σχολίασαν στις ομιλίες τους οι επίσημοι, εάν έπρεπε να κρατήσουμε σιγή ενός δευτερολέπτου για κάθε άτομο που σκοτώθηκε στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, «θα έπρεπε να μείνουμε βουβοί για δύο χρόνια». Παρών στις εκδηλώσεις ήταν και ο Κάρολος των Αψβούργων, εγγονός του τελευταίου αυστριακού αυτοκράτορα.

Στο Ανατολικό Σαράγεβο η ατμόσφαιρα ήταν εντελώς διαφορετική. Εκεί τιμάται ακόμα η μνήμη του Πρίντσιπ ως του ήρωα που αντιστάθηκε στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία. Μάλιστα ο Μίλοραντ Ντόντικ, πρωθυπουργός της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας, εγκαινίασε ένα νέο πάρκο που έχει το όνομα του Πρίντσιπ – σε αυτό δεσπόζει το άγαλμα του ανθρώπου που εκτέλεσε στις 28 Ιουνίου 1914 τον διάδοχο του θρόνου της Αυστροουγγαρίας και τη σύζυγό του δούκισσα Σοφία. Την εποχή της Γιουγκοσλαβίας, ο Πρίντσιπ θεωρούνταν επαναστάτης ήρωας που πολέμησε για την ελευθερία όλων των Σλάβων του Νότου και ήθελε να περιληφθεί η Βοσνία στο γειτονικό σερβικό βασίλειο, όμως στη σημερινή ανεξάρτητη Βοσνία μόνο οι Σέρβοι μοιράζονται αυτή την άποψη. Για να τονίσουν μάλιστα τη στάση τους αυτή, το Σάββατο πραγματοποίησαν και αναπαράσταση της δολοφονίας.

Το κλίμα της ενότητας και της ειρηνικής συνύπαρξης που είχαν στόχο να προβάλουν οι τελετές στο κέντρο του Σαράγεβο δεν φαίνεται να εξαπλώθηκε σε όλη την περιοχή, που ακόμα ταλανίζεται από διαιρέσεις παρόμοιες με εκείνες που υπήρχαν πριν από έναν αιώνα. Οι μνήμες του πολέμου που διήρκεσε από το 1992 έως το 1995, κατά τον οποίο σκοτώθηκαν περίπου 100.000 άτομα και το Σαράγεβο πολιορκούνταν επί 1.425 ημέρες από τους Σέρβους, είναι πολύ νωπές. Στις επίσημες τελετές της Βοσνίας δεν παρέστησαν ο πρόεδρος και ο πρωθυπουργός της Σερβίας, ως αντίδραση στην πλακέτα που υπάρχει στο δημαρχείο και μνημονεύει τους βομβαρδισμούς του 1992 «από τους εγκληματίες Σέρβους» κατά τους οποίους καταστράφηκαν περίπου 2 εκατομμύρια βιβλία.

«Τα τελευταία 100 χρόνια ο κόσμος θεωρεί το Σαράγεβο ως τον τόπο απ’ όπου ξεκίνησε ο πόλεμος» δήλωσε ο Ιβο Κόμσιτς, δήμαρχος της πόλης. «Σήμερα θέλουμε να στείλουμε ένα διαφορετικό μήνυμα ειρήνης, αγάπης και κατανόησης». Αυτή ήταν μια μεγάλη διεθνής στιγμή για την πόλη μετά το τέλος του εμφυλίου σχεδόν πριν από 20 χρόνια. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έστειλαν υψηλόβαθμους αξιωματούχους για να παραστούν στην τελετή, κατά την οποία, λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, μια χορωδία τραγούδησε στη γέφυρα Λάτιν, εκεί όπου έγινε η δολοφονία.

Ομως η αλήθεια είναι ότι ο Κόμσιτς έχει τον έλεγχο μόνο ενός μέρους μιας διχασμένης εθνικά πόλης. Σχεδόν 19 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, η Βοσνία λειτουργεί με δύο μέρη, τη Μουσουλμανική και Κροατική Ομοσπονδία και τη Σερβική Δημοκρατία, η οποία σε μεγάλο βαθμό είναι αυτόνομη. Το Σαράγεβο μοιράζεται ανάμεσα σε αυτές τις δύο περιοχές, η διοίκηση του Ανατολικού (σερβικού) Σαράγεβο λειτουργεί ξεχωριστά και τα δύο μέρη δεν συνδέονται ούτε καν με δημόσια μέσα μεταφοράς. Μάλιστα, ακόμα και σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, οι πολίτες του Ανατολικού Σαράγεβο δεν γίνονται δεκτοί στο γενικό νοσοκομείο της πόλης και πρέπει να μεταφερθούν σε απόσταση 150 χιλιομέτρων, στην Μπάνια Λούκα, την πρωτεύουσα της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας.

Δυσπιστία
Είκοσι χρόνια μετά το τέλος του αιματηρού εμφύλιου πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία, οι Σερβοβόσνιοι και οι Βοσνιομουσουλμάνοι διατηρούν αμοιβαία δυσπιστία και διαφωνίες που αναδείχθηκαν στην επέτειο της δολοφονίας στο Σαράγεβο