Γάμοι, γέλια και αδιέξοδα σε μια μολυσμένη κοινωνία

Η ανηφορίτσα που οδηγεί στο πλάτωμα πάνω από το ανοιχτό θέατρο του Αμερικανικού Κολεγίου (Deree) λειτουργεί σαν χρονοπύλη. Σε αυτό το άνοιγμα δέσποζε ένα μεγάλο – πολύ μεγάλο όμως – μεταλλικό κλουβί με μια κούνια φερφορζέ στη μέση, παραπέμποντας σε κλουβί ωδικών πουλιών.

Ανθρωποι – αναγνωρίσιμοι – πάνε κι έρχονται προσφωνώντας ο ένας τον άλλον με κάτι ασυνήθιστα ονόματα. Ποτκαλιόσιν, Κατσκαριόφ, Φιόκλα Ιβάνοβα (γίνεται καριέρα με τέτοιο όνομα;), Αρίνα Παντελεϊμόνοβνα (προφέρεται και σε πέντε άτοκες δόσεις),  Βησσαρίων Στραπατσάδας.

Αυτή η ανηφορίτσα γεφύρωσε στα μάτια μου την τσαρική Αγία Πετρούπολη του 1833 με τη (δική μας) Αγία Παρασκευή Αττικής του 2014.

Πάνω που σουρούπωνε, η επιβλητική – λόγω ύψους και κινήσεων – φιγούρα του Γιάννη Μπέζου ξεχώριζε. Με τζιν παντελόνι και ροζ πουκάμισο, έδινε μικρές διορθωτικές οδηγίες σε διάλογο ανάμεσα στον Ποτκαλιόσιν και τη Φιόκλα Ιβάνοβα, την προξενήτρα στα «Παντρολογήματα» του Νικολάι Γκόγκολ, και οι Χρήστος Λούλης, Ναταλία Τσαλίκη τον άκουγαν προσεκτικά.

Η προετοιμασία τουλάχιστον δύο μηνών έχει ήδη μπει σε διαδικασία αντίστροφης μέτρησης. Το έργο του σπουδαίου ρώσου συγγραφέα – τα έργα του συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα αριστουργήματα της ρωσικής ρεαλιστικής λογοτεχνίας στον 19ο αιώνα – παρουσιάζεται απόψε και αύριο στο Ηρώδειο.

Ο Ιβάν Κουσμίτς Ποτκαλιόσιν με σανδάλια, βερμούδα και κοντομάνικο, φανατικός εργένης λόγω νωθρότητας, πείθεται με τα πολλά από την προξενήτρα Ιβάνοβα, που φορούσε φανελάκι και ανάλαφρο σαλβάρι στο χρώμα της άμμου, ότι πρέπει να προχωρήσει στη ζωή του, να αφήσει επιτέλους τον καναπέ και να τακτοποιηθεί. Να παντρευτεί, με άλλα λόγια, και μάλιστα την καλοστεκούμενη (και λόγω προίκας) Αγάφια – Κατερίνα Λυπηρίδου με κάπως ροκ ενδυματολογική πρόταση (κολάν με φούστα και φανελάκι σε μαύρη αρμονία), που κι εκείνη δεν επιθυμεί να βρεθεί στο ράφι της γεροντοκόρης.

Η θεία της Αρίνα (Σύρμω Κέκε) άλλωστε έχει φροντίσει να περάσουν από το σπίτι υποψήφιοι γαμπροί με αντίκρισμα στην κοινωνία της Αγίας Πετρούπολης – ανάμεσά τους και ο Ποτκαλιόσιν – και με οικονομική επιφάνεια.

Ο Μπέζος τη μια στιγμή έδινε σκηνοθετικές οδηγίες και την επόμενη έπαιρνε θέση πλάι στους συναδέλφους του. Υποδύεται τον Κατσαριόφ, επιστήθιο φίλο του Πατκαλιόσιν, που θέλει να αποκαταστήσει τον κολλητό του. Οχι για να ευτυχήσει ο φίλος του,  αλλά για να έχει κάποιον που να μπορεί να πει τον καημό του όντας εγκλωβισμένος σε έναν δυστυχισμένο και από προξενιό γάμο! Ωραία, ε;

ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΣ. Ο άτολμος εργένης του Χρήστου Λούλη (τον χειμώνα θα μεταμορφωθεί σε Αμλετ υπό τις οδηγίες του Γιάννη Χουβαρδά στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών) υποδηλώνει την παρουσία του – ταυτόχρονα δε τη διαφορετικότητα από τους άλλους γκροτέσκους υποψήφιους γαμπρούς – διά της σιωπής του. «Η νωθρότητα του Ποτκαλιόσιν τροφοδοτείται από τον φόβο που προκαλεί το άγνωστο, ο γάμος δηλαδή. Θέλει και δεν θέλει. Η πεποίθηση ότι έχει καιρό μπροστά του για να παντρευτεί μετασχηματίζεται σε αδιέξοδο και εγκλωβίζεται σε αυτό» εξήγησε ο ηθοποιός σε ένα διάλειμμα της πρόβας. Το κλουβί που κυριαρχεί στο σκηνικό υπογραμμίζει τα προσωπικά αδιέξοδα των κυρίαρχων χαρακτήρων.

«Ο ήρωάς μου δεν επεξεργάζεται τα δεδομένα που έχει μπροστά του, γι’ αυτό και επαναλαμβάνει το ίδιο μοτίβο», σημείωσε ο Λούλης, παρατηρώντας πως «αυτό είναι μια άρνηση της πραγματικότητας, όπως συμβαίνει με εμάς σήμερα» και αυτομάτως από την τσαρική Ρωσία του 1833 προσγειωθήκαμε στην Ελλάδα της κρίσης. «Πρέπει να γίνουν κινήσεις σήμερα, όχι αύριο ή μεθαύριο, στη χώρα. Η πολλή κουβέντα περί ιδεολογίας είναι “άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε” για να μη μιλάμε για το πρόβλημα. Και το ζήτημα για μένα είναι πώς ζούμε, το κοινωνικό συμβόλαιο, ποια είναι η συμφωνία σε σχέση με το κράτος. Εχουμε τη συναισθηματική νοημοσύνη, μας λείπει η ορθολογική σκέψη».

Στο μεταξύ, σαν σε φόντο, η πρόβα συνεχιζόταν λίγα μέτρα πιο πέρα. Ο Τάσος Γιαννόπουλος με τη στολή του ρώσου αξιωματικού Ζεβάκιν, τη ρομποτοειδή κίνηση, την κοφτή ομιλία, θα «κεράσει» γέλιο στην περιοδεία.

Μα και ο Λούλης, με μια δόση Φόρεστ Γκαμπ στον Ποτκαλιόσιν του, ήταν στιγμές που δεν άντεχε στην πρόβα και γελούσε, παρασύροντας τους υπολοίπους.

«Ο Ποτκαλιόσιν λειτουργεί σαν αιωνίως έφηβος και βρίσκεται μονίμως σε μια μπερδεμένη κατάσταση. Κάπως έτσι είμαστε κι εμείς. Θέλουμε να κάνουμε κάτι, φοβόμαστε όμως να ξεβολευτούμε. Αντιθέτως, τα παιδιά δοκιμάζουν γιατί έχουν ανεπτυγμένη την περιέργεια, κάτι που δεν συμβαίνει με τους ενηλίκους. Ο Ποτκαλιόσιν, αν και θέλει να προχωρήσει στη ζωή του, του αρέσει που είναι στο σπίτι, μόνος, πίνει μπίρες, διαβάζει βιβλία, ακούει μουσική, αλλά αυτό είναι ουτοπικό διότι πλέον δεν είναι παιδί. Χρειάζεται μεγάλη δόση εγωισμού για να ζήσεις την ουτοπία σου» και με άφησε, ενώ έπρεπε να κάνω ησυχία – μέσα στη νύχτα πια – καθώς η πρόβα συνεχίζονταν.

Κλασικό έργο αλλά ταυτόχρονα πολύ σύγχρονο είναι τα «Παντρολογήματα». «Σκιαγραφεί μια τσαρική Ρωσία ψεύτικη, μολυσμένη, διαβρωμένη, χαρακτηριστικά της κατάστασης που βιώνουμε εδώ» σχολίασε ο Γιάννης Μπέζος.

«Οταν ένα έργο μιλά από μόνο του και στέκεται στη σημερινή εποχή, είναι περιττή όποιου είδους παρέμβαση. Ενα έργο τέχνης απαιτεί προσεκτική προσέγγιση» έβαλε την πινελιά της στο κάδρο του έργου η Ναταλία Τσαλίκη. «Ισως να ακούγομαι ντεμοντέ, όμως η μοντερνιά είναι η αρρώστια της εποχής μας».

ΚΑΙΡΟΣΚΟΠΟΙ. «Είναι σπουδαίο έργο και έχει παρουσιαστεί λίγες φορές στο θεατρόφιλο κοινό» συμπλήρωσε ο Μπέζος σηκώνοντας τα φρύδια του. «Ολοι αυτοί που βλέπεις», συνέχισε, εννοώντας τους χαρακτήρες του έργου που ενσαρκώνουν οι ηθοποιοί, «είναι αμοραλιστές, καιροσκόποι, αρχοντοχωριάτες. Ο εργένης είναι ίσως ο πιο υγιής από όλους, μαζί με την κοπέλα – υποψήφια για γάμο».

Ενώπιόν μου αναδύθηκε μια μικρογραφία της κοινωνίας της τσαρικής Ρωσίας. «Φαντάζουν όλοι κωμικοί τύποι, εντούτοις είναι πολύ τραγικοί χαρακτήρες» έσκυψε και είπε σχεδόν ψιθυριστά ο Γιάννης Μπέζος με το βλέμμα στραμμένο στο πρόχειρο σκηνικό. «Συστήνουμε ένα έργο αδιεξόδου μέσα σε έναν κωμικό πίνακα» συνέχισε ο σκηνοθέτης – ηθοποιός (τον χειμώνα θα παρουσιάσει τον «Ηρωα με παντούφλες» που είχαν γράψει οι Σακελλάριος- Γιαννακόπουλος μεσα στη θύελλα του Εμφυλίου).