«Βία, η επιλογή των ευνουχισμένων»

Δημοσιογραφία δεν είναι μόνο η καταγραφή της επικαιρότητας, είναι και η αποκωδικοποίηση ενός απόηχου. Κι αυτό αφού μια παράσταση που συντελέστηκε γίνεται συχνά αφορμή για διάλογο, για αντιπαραθέσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για καιρό.

Ενα τέτοιο θέμα δημιούργησε το «Και τα ψάρια βγήκαν να πολεμήσουν ενάντια στους ανθρώπους» της Ανχέλικα Λίντελ που σκηνοθέτησε ο Θέμελης Γλυνάτσης και παρουσιάστηκε στο εφετινό Φεστιβάλ Αθηνών στις 13 και 14 Ιουνίου.

Το «αντικοινωνικό» κείμενο της ισπανίδας εκκεντρικής ηθοποιού, περφόρμερ και συγγραφέως (συζητήθηκε επίσης πολύ ο δικός της μονόλογος «Ολος ο ουρανός πάνω στη γη» που ανέβηκε στις 15-17 Ιουνίου) δεν ήταν κάτι απλό. Και πολύ περισσότερο η συνθήκη που έφτιαξε ο Θέμελης Γλυνάτσης και που ήταν ίσως η πιο πολιτική αιχμή του δόρατος του εφετινού Φεστιβάλ, αφού στο κάδρο της είχε τους πνιγμούς των μεταναστών που διασχίζουν τη Μεσόγειο από τη Βόρεια Αφρική και μάλιστα με το ξεχωριστό εύρημα να βάζει ψάρια να επαναστατούν κατά των λευκών αστών.

«Από την αρχή που επιλέξαμε να ανεβάσουμε το έργο με ιντριγκάρισε, με συγκίνησε το ότι δεν είχε τίποτε ψευδοβιωματικό. Σε μια εποχή που όλοι νομίζουν πως μπορούν να μιλήσουν για το βίωμα ενός μετανάστη από το Μαρόκο, κάτι που βρίσκω τουλάχιστον ανήθικο, η Λίντελ το ξεπερνάει αυτό και βάζει ακόμη και τον εαυτό της υπόλογο σε αυτή τη βαρβαρότητα». Ο λόγος του Γλυνάτση είναι συγκροτημένος, πολιτικός και ταυτόχρονα ακριβής για ένα τόσο ευαίσθητο θέμα. Ο σκηνοθέτης μας αποκωδικοποιεί την παράσταση όπου ένα παράξενο ζευγάρι (ο κύριος και η κυρία Πουτάνα) ήταν ο άξονας της αφήγησης: «Η κυρία Πουτάνα μπορεί να είναι μια κυρία στο Κολωνάκι, στη Νίκαια ή στην Κόρινθο που μπαίνει σε λεωφορείο και της βρωμάνε οι Πακιστανοί. Γενικά όλες αυτές οι κυρίες που ο ξένος τούς θίγει την ιερή αισθητική».

Ο κύριος Πουτάνα όμως γιατί ήταν βουβός; «Είναι η εικόνα ενός φασίστα που μπορεί να μη χρειάζεται τη γλώσσα, τα πάει όμως καλά με τον ναζιστικό χαιρετισμό». Ο διάλογος των δύο όντων ήταν παράξενος. Αυτή δεν έβαζε γλώσσα μέσα. Αυτός δεν μιλούσε. Η γυναίκα κάποια στιγμή επιδιδόταν σε τέτοιο ρατσιστικό ντελίριο που έκανε τον άνδρα να καταρρέει.

«Φτάνει σε τέτοιο σημείο ο ρατσισμός που δεν πάει άλλο. Ο κύριος Πουτάνα ξερνάει πάνω της. Νομίζω πως η απόλυτη φαντασίωση του κάθε φασίστα είναι να μεταμορφωθεί σε αυτό που μισεί. Ο ναζισμός έχει το αμφίσημο στοιχείο ο εξευτελισμός να επιστρέφεται στον εξευτελιστή» σημειώνει ο Γλυνάτσης, ο οποίος όταν διάβασε το κείμενο το πρότεινε στο Φεστιβάλ, στο φόντο ενός «αβγού του φιδιού» ήδη σπασμένου γύρω μας.

Δεν θα μπορούσε η κουβέντα μας να μην περιλαμβάνει και αυτό: τη Χρυσή Αυγή, την ξενοφοβία. «Τον φασισμό τον επιλέγουμε. Δεν τον έχουμε μέσα μας. Μέσα μας έχουμε κάποια πρωτόγονα ένστικτα αλλά δεν είναι το ίδιο. Ο φασισμός είναι ιδεολογία, άρα κατασκευή». Και συμπληρώνει με μια ενδιαφέρουσα θέση για το φαινόμενο σήμερα και τους λόγους που φούντωσε: «Εχουμε μια ταύτιση του φαλλού με την παραβίαση στην κοινωνία μας. Η βία είναι ο σίγουρος δρόμος για τον άνδρα που σήμερα είναι ευνουχισμένος. Η κρίση απλώς ήταν ο επιταχυντής σε μια κοινωνία όπου σχεδόν όλοι σφύριζαν κλέφτικα όλα αυτά τα χρόνια για το φαινόμενο, που βεβαίως δεν είναι καινούργιο. Δείτε ας πούμε την περιφρόνηση του κράτους για τον πολιτισμό. Μοιάζουν σήμερα οι διανοούμενοι με παραδείσια πτηνά. Ο πολιτισμός όμως δεν είναι φλιτζανάκι του καφέ, αν τον σνομπάρεις γεμίζεις φασισμό».

Επιθετικό χιούμορ
«Ηταν μια βίαιη φάρσα. Οπως οι αδελφοί Μαρξ είναι τρομεροί στο χιούμορ αλλά και από την άλλη είναι επιθετικοί υπό μία έννοια», λέει ο Θέμελης Γλυνάτσης για την παράσταση. Ο ίδιος και οι συνεργάτες του βοηθήθηκαν πολύ από την ίδια τη Λίντελ σε θέματα μετάφρασης, το ηχητικό σύμπαν της παράστασης που αγαπήθηκε (και σύμφωνα με πληροφορίες υπάρχει πιθανότητα να επαναληφθεί τον προσεχή χειμώνα) ήταν των Silent Move, που δουλεύουν με μουσικές πάνω σε βωβό κινηματογράφο, ενώ τα εισιτήρια έγιναν καπνός σε χρόνο dt.