Ο Αλέξανδρος Ιόλας επιστρέφει στο σπίτι του

Ηταν ερμητικά κλειστή για σχεδόν τρεις δεκαετίες. Και τώρα, 27 χρόνια από τον θάνατο του, η βίλα – μουσείο του Αλέξανδρου Ιόλα ανοίγει για πρώτη φορά στο κοινό που θα έχει την ευκαιρία να δει τη ζωή του πληθωρικού συλλέκτη και ιμπρεσάριου της τέχνης μέσα από το θεατρικό έργο «Alexandros Iolas» του Χριστόφορου Αντωνιάδη το οποίο βασίζεται στη βιογραφία «Αλέξανδρος Ιόλας: Η ζωή μου» του Νίκου Σταθούλη.

Κάποιες τροχιές στη ζωή είναι καρμικές. Ενα τραύμα στο πόδι του Κωνσταντίνου Κουτσούδη το 1944 τον αναγκάζει να σταματήσει πρόωρα την πολλά υποσχόμενη πορεία του στον χορό και στρέφεται  στο εμπόριο τέχνης. Ο Κουτσούδης, που εν τω μεταξύ άλλαξε το όνομά του σε Αλέξανδρος Ιόλας, συνέβαλε δυναμικά στην καθιέρωση των σουρεαλιστών ζωγράφων και ώς έναν βαθμό στην ποπ αρτ, είχε το ένστικτο να ανακαλύπτει εικαστικούς και να τους μετατρέπει σε καλλιτέχνες διεθνούς ακτινοβολίας, όπως οι Μαξ Ερνστ, Ντε Κίρικο, Αντι Γουόρχολ, ενώ ανήγαγε το εμπόριο έργων τέχνης σε υψηλή τέχνη.

Στην Ελλάδα αμφισβητήθηκε και η εικόνα του τσαλακώθηκε τη δεκαετία του ’80. Βρέθηκε στη δίνη σκανδάλων (κατηγορήθηκε για αρχαιοκαπηλία, έμπλεξε σε σκληρή δικαστική περιπέτεια, βρέθηκε στο επίκεντρο καταγγελιών για όργια στο σπίτι του και χρήση ναρκωτικών) που έγιναν πρωτοσέλιδο και οδήγησαν τελικά στην κατάρρευσή του. Πέθανε (από AIDS) όπως έζησε: σουρεαλιστικά. Χωρίς διαθήκη, χωρίς συλλογή.

Στο εξωτερικό ήταν εγγεγραμμένος ως «άνθρωπος που αγαπούσε τα άκρα και μισούσε τη μετριότητα, που πήγαινε κόντρα στους θυμωμένους ωκεανούς», όπως έλεγε ο Μαξ Ερνστ.

Οι ένοικοι των πολυκατοικιών επί της οδού Δημοκρατίας, απέναντι από τον αριθμό 6, παραξενεύτηκαν με την κινητικότητα των τελευταίων ημερών στον κήπο και τη βίλα του Αλέξανδρου Ιόλα. Βλέπετε, μετά τον θάνατο του εκκεντρικού μαικήνα της τέχνης, βυθίστηκε σε μόνιμο πένθος για την απώλεια του ζωοδότη της.

Το επιβλητικό κτίσμα, δομημένο με προδιαγραφές μουσείου σύμφωνα με τις επιταγές του ιδιοκτήτη του, που είχε δεχθεί και φιλοξενήσει σπουδαίους έλληνες εικαστικούς και καλλιτέχνες διεθνούς ακτινοβολίας, από τον Αλέξη Ακριθάκη (αγαπημένο ζωγράφο του Ιόλα), τον Γιάννη Τσαρούχη, τον Κώστα Ταχτσή, τον Νίκο Χατζηκυριάκο – Γκίκα μέχρι τον Τζόρτζιο ντε Κίρικο, τον Τζιάνι Βερσάτσε και τον Ρούντολφ Νουρέγεφ (εδώ πέρασε δέκα ημέρες το καλοκαίρι του 1985, όταν ήρθε για την τελευταία παράστασή του στο Ηρώδειο), από απόψε και για τρεις ακόμη ημέρες θα αποκτήσει ζωή.
Οι τοίχοι του, υπό το πρίσμα του θεατρικού έργου «Alexandros Iolas», θα ξανανιώσουν την αύρα του ανθρώπου που ενσάρκωσε τον ελληνικό μύθο μιας γενιάς. Με αφορμή την προσέγγιση του Χριστόφορου Αντωνιάδη (δύο παραστάσεις του έργου δόθηκαν τον περασμένο Δεκέμβριο στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ο πυρήνας του οποίου αποτελεί δωρεά του Ιόλα), όσοι εξασφάλισαν θέση (με είσοδο ελεύθερη κατόπιν κράτησης) για καθεμία από τις τέσσερις παραστάσεις θα έχουν την ευκαιρία να εισέλθουν στο σύμπαν του κοσμοπολίτη Ελληνα που συναναστρέφονταν οι Μαξ Ερνστ, Ρενέ Μαγκρίτ, Αντι Γουόρχολ, Ιβ Κλάιν, Πικάσο (αποκαλούσε «μετρ» τον Ιόλα) με θαυμασμό.
Στη μεγάλη σάλα του πρώτου ορόφου περίπου 120 θεατές κάθε βράδυ θα παρακολουθούν τον Χριστόφορο Αντωνιάδη να ξεδιπλώνει τη ζωή του Ιόλα – προϊόν τριετούς μελέτης και έρευνας του σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή. «Αφού πρώτα αγάπησα τον ήρωά μου, έγινα αυστηρός μαζί του» εξηγεί ο σκηνοθέτης για το πώς απέφυγε να πέσει στην παγίδα της εξιδανίκευσης. «Ηρθα σε ρήξη μαζί του για να μην ωραιοποιηθούν καταστάσεις. Η ρήξη αυτή έρχεται με την αμφισβήτηση. Αναρωτήθηκα γιατί έκανε όσα έκανε και έτσι προσπάθησα να τον κατανοήσω». Ζητούμενο για τον σκηνοθέτη είναι να φωτίσει την πτυχή που έκανε ξεχωριστό τον Ιόλα: «Τη γενναιοδωρία του ανθρώπου για την πατρίδα του, που επέστρεφε στη ζωή ό,τι αυτή γενναιόδωρα του είχε χαρίσει».
Το έργο γυναικοκρατείται, όπως άλλωστε και η ζωή του Ιόλα, με καθοριστική στη ζωή του την παρουσία της αδελφής του Νίκης Στάιφελ, πέραν της μητέρας του Περσεφόνης Κουτσούδη (τις ενσαρκώνουν οι Χριστιάνα Αντωνιάδου και Χριστίνα Μυσίρη). Ενώ οι Πέγκυ Κανελάκη, Γιούλη Τσινάκη και Χριστίνα Κανελάκη «είναι η Μουσική, ο Χορός και η Ζωγραφική, οι τέχνες που αγάπησε ο Ιόλας» εξηγεί ο σκηνοθέτης.