Πόλεμος για το νέο «Κεφάλαιο»: Η αμφισβήτηση του Πικετί από τους FT παίρνει μεγάλες διαστάσεις

Ενδεχομένως ελάχιστοι βρίσκουν την επιστήμη των οικονομικών συναρπαστική. Ενας καβγάς, όμως, ανάμεσα στον πλέον υποσχόμενο οικονομολόγο της εποχής μας και στην πιο γνωστή οικονομική εφημερίδα του κόσμου έχει πάντα ενδιαφέρον. Ειδικά όταν στη μία πλευρά του ρινγκ βρίσκεται ο Τομά Πικετί, γάλλος οικονομολόγος ο οποίος δεν κέρδισε φήμη ως προφήτης αλλά ως συγγραφέας του ογκώδους έργου «Το κεφάλαιο τον 21ο αιώνα». Στο βιβλίο του, ο Πικετί εξετάζει το θέμα των οικονομικών ανισοτήτων για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι πλούσιοι συγκεντρώνουν όλο και περισσότερο πλούτο στα χέρια τους εις βάρος των οικονομικών ασθενέστερων. Το χάσμα πλουσίων – φτωχών, παρατηρεί, έχει επιστρέψει στα επίπεδα που ήταν την εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, δηλαδή σε μια εμφανώς πιο ταξική εποχή. Η τάση αυτή, επισημαίνει, θα οδηγήσει αργά ή γρήγορα σε μια κοινωνική έκρηξη, οι συνέπειες της οποίας μπορεί να είναι ανυπολόγιστες.

Ο ΚΡΟΥΓΚΜΑΝ. Ο Πικετί κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα μελετώντας εξονυχιστικά πλήθος στατιστικών στοιχείων των τελευταίων δύο αιώνων. Η έκδοση του βιβλίου με τον τίτλο που παραπέμπει προβοκατόρικα στον Μαρξ αποτέλεσε εκδοτικό γεγονός όχι μόνο στη Γαλλία αλλά και στον αγγλοσαξονικό κόσμο. Ο συγγραφέας του απέκτησε το στάτους ενός σταρ και απέσπασε τα εγκωμιαστικά σχόλια επιφανών συναδέλφων του, μεταξύ των οποίων ο Πολ Κρούγκμαν. «Κι άλλα βιβλία που έχουν ως θέμα την οικονομία έγιναν μπεστ-σέλερ. Ομως το βιβλίο του Τομά Πικετί αλλάζει τον τρόπο που μελετάμε την οικονομική επιστήμη κι επιπλέον τρομοκρατεί τους συντηρητικούς» είχε γράψει στη στήλη του στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ο νομπελίστας αμερικανός οικονομολόγος.

Ο 43χρονος Πικετί απολάμβανε απερίσπαστος τη δόξα του μέχρι την περασμένη Παρασκευή. Γιατί εκείνη την ημέρα ήρθε ένα δημοσίευμα των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» να ρίξει τον σπόρο της αμφιβολίας σχετικά με την επιστημονική επάρκεια της μελέτης. Το άρθρο υπέγραφε ο οικονομικός συντάκτης Κρις Τζάιλς, ο οποίος υποστήριζε ότι ο Πικετί είχε χρησιμοποιήσει λανθασμένα ή ανυπόστατα δεδομένα. Στην ουσία, αμφισβήτησε τη μέθοδο κι επομένως την ογκωδέστατη μελέτη, η οποία επιπλέον είχε χαιρετιστεί ως η πιο σημαντική των τελευταίων δεκαετιών. Η πρώτη αντίδραση του Πικετί στην αιφνιδιαστική επίθεση ήταν μάλλον αμυντική: «Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα ιστορικά δεδομένα που χρησιμοποιώ χρήζουν βελτίωσης» δήλωσε ενώ διαβεβαίωσε ότι θα διορθωθούν στο μέλλον.

Οσο όμως περνούν οι μέρες ανεβαίνουν και οι τόνοι. Μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο Πικετί ξιφούλκησε κατά της εφημερίδας φτάνοντας στο σημείο να την χαρακτηρίσει γελοία. Κι αυτό γιατί «ακόμη κι αν υπάρχουν κάποια λάθη, το τελικό συμπέρασμα δεν αλλάζει». Σύμφωνα με τον Πικετί και άλλες μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η οικονομική ανισότητα έχει εκτοξευθεί στα ύψη. Κανένας, επομένως, δεν μπορεί να αμφισβητήσει αυτό το γεγονός, είτε συμφωνεί είτε διαφωνεί με τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε. Ο Πολ Κρούγκμαν υιοθέτησε τη στάση του αφοσιωμένου φίλου. «Εχει κάνει λάθος ο Πικετί;» είναι το ερώτημα που έθεσε σε νέο του άρθρο για να δώσει τελικά αρνητική απάντηση. Αλλοι οικονομολόγοι, λιγότερο επιφανείς, συντάχθηκαν με τους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» εξαπολύοντας μύδρους κατά του Πικετί.

Ο «ΕΚΟΝΟΜΙΣΤ». Αν σε αυτήν την ιδιότυπη μονομαχία θα μπορούσε να ανατεθεί σε κάποιον ο ρόλος του διαιτητή, αυτός είναι ο «Εκόνομιστ». Το βρετανικό περιοδικό δεν είναι γνωστό ως βίβλος του φιλελευθερισμού αλλά αυτό δεν το εμπόδισε να προχωρήσει σε μια ψύχραιμη αποτίμηση. Οι συντάκτες του έθεσαν τέσσερα ερωτήματα πρακτικής φύσεως. Πρώτον, ποια δεδομένα είναι λανθασμένα; Δεύτερον, με ποιον τρόπο χρησιμοποιήθηκαν; Τρίτον, πώς επηρέασαν αυτά τα δεδομένα τα συμπεράσματα σε καθένα από τα κεφάλαια του βιβλίου; Και, τέταρτον, πώς επηρέασαν αυτά τα δεδομένα το τελικό συμπέρασμα του βιβλίου; Οι απαντήσεις του «Εκόνομιστ» δικαιώνουν τον Πικετί: ο γάλλος οικονομολόγος περιγράφει την πραγματική διάσταση του προβλήματος.

Εκεί όπου οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» γίνονται ανέντιμοι είναι όταν υποστηρίζουν ότι τυχόν λανθασμένα στοιχεία αλλοιώνουν το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξα. Στην πραγματικότητα δεν αλλάζει τίποτε. Πρόσφατες μελέτες καταλήγουν ακριβώς στο ίδιο συμπέρασμα χρησιμοποιώντας διαφορετικές πηγές.
Τομά Πικετί, οικονομολόγος

Από την εκκαθάριση
και την απλοποίηση των στοιχείων που κάναμε δεν προκύπτει ότι υπάρχει κάποια τάση αύξησης της οικονομικής ανισότητας από τη δεκαετία του 1970 και μετά.
Κρις Τζάιλς, οικονομικός συντάκτης της εφημερίδας «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς»

Στα ελληνικά
Το «Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα» θα κυκλοφορήσει προσεχώς από τις εκδόσεις Πόλις σε μετάφραση της Ελίζας Παπαδάκη