Η θεατρική σεζόν κάνει ταμείο

Είναι η περίοδος που τα θέατρα ολοκληρώνουν τις παραστάσεις τους και ετοιμάζονται για το καλοκαίρι. Ηταν καλή η χρονιά τους; Ηταν κακή; Γίνεται να μιλήσουμε τόσο απλά για κάτι τόσο σύνθετο; Καλλιτεχνικοί διευθυντές, υπεύθυνοι επικοινωνίας αλλά και απλοί θεατές επιχειρούν μια πρώτη ανασκόπηση

Η Λίλα είναι µια 47χρονη φιλόλογος που της αρέσει να βλέπει αρκετές θεατρικές παραστάσεις. Ισως πάνω από δύο τον µήνα, στις οποίες πηγαίνει και µόνη της. Συνήθως πρώτα τσεκάρει τα θέατρα που εµπιστεύεται – το Πορεία λ.χ. ή του Νέου Κόσµου που έχουν όπως λέει, καλό πακέτο ποιότητας και τιµής – και κατόπιν διαλέγει τα έργα και τη δηµιουργική οµάδα από πίσω τους. Με αυτά τα κριτήρια, φέτος έφτασε να απολαύσει τις «Παραλλαγές θανάτου» στο πρώτο από τα αγαπηµένα της, τον «Πουπουλένιο» στο Αθηνών και το «Τίρζα» στο «Ιλίσια». Την «Εκδοχή του Μπράουνινγκ» στο Εµπορικόν, την «Ιλιάδα» και τα «Επείγοντα περιστατικά» στο Στοά. Εκείνο που δεν της άρεσε ήταν ο «Φιλάργυρος» στο Εθνικό. «Καλύτερα να έβλεπα Σακελλάριο – Γιαννακόπουλο» λέει, «θα ήταν πιο τίµιο από το ανέβασµα ενός έργου σαν σίριαλ για να φέρει κόσµο». Οχι ότι αποχαιρετά τη χρονιά δυσαρεστηµένη, τουναντίον. Το έργο που της άρεσε σχεδόν περισσότερο από όλα ήταν στην Αγίου Κωνσταντίνου, οι «Απόψεις ενός κλόουν».

Εδώ που τα λέμε, είχε και αρκετές επιλογές σε μια σεζόν που ποσοτικά μιλώντας, δεν τη χαρακτηρίζεις κακή. Στα φουαγέ ακούγεται ότι στη μέχρι τώρα διάρκειά της μετρήθηκαν πάνω από πεντακόσιες παραστάσεις, συμπεριλαμβανομένων των «θεατρικών αναλογίων». Υπήρχαν και ένα σωρό θέματα προς συζήτηση: η αναπαλαίωση και επαναλειτουργία του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά ή η «αναψηλάφηση» του Δημήτρη Δημητριάδη από τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών και όχι μόνο. Τα αρκετούτσικα έργα της αγαπητής στην Ελλάδα Σάρα Κέιν ή οι τρεις ιψενικοί «Βρικόλακες». Παραστάσεις όπως το «Blasted» ή το «Δεκαήμερο του Βοκάκιου» που υποτίθεται ότι σκανδάλισαν με το γυμνό τους. Το μέλλον του Θεάτρου Τέχνης υπό τη νέα καλλιτεχνική διεύθυνσή του, το μέλλον της κληρονομιάς του Λευτέρη Βογιατζή και – γιατί όχι; – οι αυξανόμενες διαδικτυακές προσφορές ακόμα και από εταιρείες τηλεφωνίας. Οι διαμαρτυρίες των φιλόζωων, επίσης, για το φύσει ισχνό τετράποδο στον πετυχημένο «Φάουστ» του Μαρμαρινού, δεν ήταν λίγες. Ομοίως και το κατά τόπους σούσουρο εντός, εκτός και επί τα αυτά του Εθνικού.

Το τελευταίο, σύμφωνα με τον Σωτήρη Χατζάκη, δεν είναι αυτό που χαρακτηρίζει τη χρονιά του πρώτου θεάτρου της χώρας. Εκτός ας πούμε από το θέμα με την αλλαγή του λογότυπου (που όπως λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής, πλέον λαμβάνει υπόψη την οικονομική κρίση αλλά είναι και διευθυντικό δικαίωμα), η σεζόν, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί, διακρίνεται κυρίως από την «αθρόα προσέλευση του κοινού». Οι εισπράξεις από τα εισιτήρια μέχρι την Κυριακή των Βαΐων άγγιζαν το 1.914.000 ευρώ. Σε σχέση με άλλες χρονιές και παρά την περικοπή του προϋπολογισμού ή την ένταξη του θεάτρου στις ΔΕΚΟ, «επανήλθαν τα μεγάλα, ανοιχτά, εξωστρεφή έργα, κρατήθηκε ο πειραματικός χαρακτήρας, ιδρύθηκε η νεανική σκηνή, αυξήθηκε ο αριθμός των ηθοποιών». Εισπρακτικά μιλώντας, οι 103 παραστάσεις του «Φιλάργυρου» απέφεραν, μέχρι τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές, 518.698 ευρώ και οι 101 της «Γειτονιάς των αγγέλων» 366.057 ευρώ. Οι 46 της «Πρόβας νυφικού» 224.106, ενώ οι 53 της παράστασης «Φλαντρώ» περίπου 55.500. Οι 29 των «Απόψεων ενός κλόουν» 20.000. Οι 38 του «Περιποιητή φυτών» 8.300. Οι 24 του «Ετσι είναι…» 73.000. Οι 11 του «Δεκαημέρου του Βοκάκιου» 16.000. Το τελευταίο θα είναι και η εναρκτήρια παράσταση του χρόνου.

Παρότι ακόμα δεν έχει λεπτομερή εισπρακτικά στοιχεία, παρόμοια άποψη έχει και ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ. Το χαρακτηριστικό της σεζόν στη Θεσσαλονίκη, σύμφωνα με τον Γιάννη Βούρο, είναι η επιστροφή σε μεγάλο βαθμό της πόλης στις σκηνές του ΚΘΒΕ, που αποτυπώνεται τόσο στην αύξηση της τάξης του 39% σε θεατές και περίπου 34% σε έσοδα από τα εισιτήρια, όσο και σε μια πολυδιάστατη πολιτική κοινωνικής προσφοράς ή σε ένα ρεπερτόριο που είχε και κοινωνικό χαρακτήρα.

Μιλάει για άνοιγμα στην κοινωνία που υπήρχε μεν, υποστηρίχθηκε περαιτέρω όμως και κάπως έτσι διαφοροποιήθηκε και το προφίλ του κοινού. «Δεν υπήρχε μόνο το ειδικό κοινό αλλά και οι αμύητοι» λέει για τη χρονιά. Το «Με μουσικές εξαίσιες…» για παράδειγμα ή το «Τίμημα» έγιναν γρήγορα sold out, ενώ το «Γλυκό πουλί της νιότης» ή το «Ραφτάδικο» είχαν πληρότητα σε ποσοστό 72%. Παρά την περικοπή του ενός εκατομμυρίου («θα ζητούσα από την πολιτεία» συμπληρώνει ο Βούρος, «να αναλάβει την οικονομική τρύπα που δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια»), το ρεπερτόριο «άγγιξε το σύγχρονο κοινωνικό σχόλιο και ήταν ευκαιρία αυτογνωσίας. Οποιος είδε κάποια παράσταση, εντόπισε κάτι από τον εαυτό του, από αυτό που ζει σήμερα».

Και οι μεγάλοι ιδιωτικοί παίκτες; Η Ελληνική Θεαμάτων λ.χ. με το σημαντικό μερίδιό της στον θεατρικό χάρτη έκανε, σύμφωνα με την υπεύθυνη επικοινωνίας της Ειρήνη Λαγουρού, μία από τις καλύτερες χρονιές, εμπορικά και καλλιτεχνικά. Υπήρχαν τα μεγάλα θεάματα του Παλλάς, υπήρχε όμως και ο «Σιρανό», το «Μες στο βρακί της» ή η «Εκδοχή του Μπράουνινγκ» που ήταν γεμάτη από τη δεύτερη ημέρα. Το «Κουρδιστό πορτοκάλι» είχε τη φήμη της ταινίας, προσέλκυσε όμως και τους δυσεύρετους φοιτητές. Κάμποσες παραστάσεις έγιναν sold out: το «Αντρες έτοιμοι για όλα» με 95.000 εισιτήρια (μπορεί να είναι και το υψηλότερο νούμερο της χρονιάς), το «Ψύλλοι στ’ αυτιά» με 60.000 εισιτήρια (και ας διεκόπη πρόωρα μετά την έκρηξη κοντά στο Θέατρο Αλίκη), το μιούζικαλ «Μερικοί το προτιμούν καυτό» με 60.000 εισιτήρια. Ο «Συρανό» με 40.000, το «Πορτοκάλι» με 30.000, η «Εκδοχή…» με 20.000, το «Πράματα και θάματα» ομοίως  – και η καταμέτρηση ορισμένων συνεχίζεται. «Δεν εξαφανίστηκε η τάση που υπήρχε με την κωμωδία» λέει η κυρία Λαγουρού. «Το κοινό όμως θέλει πιο σταθερά κάτι καλό, κάτι ενδιαφέρον και καλοστημένο».

Μέλος αυτού του κοινού είναι η Ελίνα, 43χρονη ιδιωτική υπάλληλος, που μέχρι στιγμής έχει δει περισσότερες από είκοσι παραστάσεις. Στη λίστα των κριτηρίων της πρώτα έρχεται το έργο και μετά ο σκηνοθέτης με τους ηθοποιούς. Παλαιότερα, λέει, πήγαινε πιο συχνά στο Εθνικό. Κατά τα άλλα, της άρεσε το «Κουρδιστό πορτοκάλι», της άρεσαν όμως και οι «Φανερωμένες» στο Θέατρο Τέχνης. Απόλαυσε την «Γκόλφω» στο Εθνικό, απόλαυσε και το «Γιοι και κόρες». Βρήκε τον «Πουπουλένιο» εξαιρετικό από όλες τις απόψεις, ενώ στις «Παραλλαγές θανάτου» όλοι ήταν καταπληκτικοί. Το «Μένγκελε» στο Faust, το «Τίρζα» ή το «Κατάδικός μου» στο Διάνα ήταν ευαίσθητα στη σκληρή πραγματικότητα, όπως ήταν με έναν άλλο τρόπο το Θέατρο του Νέου Κόσμου ή το Εθνικό, που είχαν την καλύτερη τιμολογιακή πολιτική. Αν έπρεπε να διαλέξει μια παράσταση που την απογοήτευσε λιγάκι, θα ήταν ίσως η «Πρόβα νυφικού» – της φάνηκε σαν να βιαζόταν να καλύψει όλες τις περιόδους του βιβλίου. Οπως και να ‘χει, εμπορικά και ποιοτικά, σε όλη τη θεατρική σεζόν – και αντίθετα, όπως παρατηρεί, από την αντίστοιχη κινηματογραφική – θα έβαζε θετικό πρόσημο.

Αν ισχύει βέβαια κάτι τέτοιο, εκτός από τα «μπλοκμπάστερ», την ίδια αξιολόγηση δικαιούνται και παραστάσεις όπως το «Πολιτισμός, μια κοσμική τραγωδία» στο Ιδρυμα Κακογιάννη, η «Ευρυδίκη» στο Πορεία, το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα για δύο» στο 104. Η «Γέρμα» στο Vault, το «Gagarin Way» στο Βασιλάκου, η διασκευή στο «Θείο τραγί» του Σκαρίμπα στο Bios. Τη δικαιούνται επίσης οι λεγόμενες μικρές ομάδες, που επιμένουν να κάνουν θέατρο με τα χέρια τους μόνο: ο Τεχνοχώρος Cartel με τα «Shopping and Fucking» και «Striptease», η ομάδα της Κατερίνας Φωτιάδη με το «Realism», οι σταθεροί Pequod με το «Οι δυο μας τώρα», αλλά και η θεσσαλονικιώτικη Ακτίς Αελίου ή το Μεσσηνιακό Ερασιτεχνικό Θέατρο.

Αν ισχύει αυτό το πρόσημο, θα έπρεπε φυσικά να διατηρηθεί. Ο τρόπος, σε μια κοινότητα που πολλοί μπορεί να χαρακτήριζαν και κορεσμένη, ούτε εύκολο να βρεθεί είναι ούτε βρίσκει σύμφωνους τους πάντες. Ευχή λ.χ. της Ειρήνης Λαγουρού από την Ελληνική Θεαμάτων, είναι «να επιμείνουμε στα καλά θεάματα και με προσιτό εισιτήριο». Της Ελίνας, της 43χρονης ιδιωτικής υπαλλήλου, «να παραμένουν ανοιχτές οι θεατρικές σκηνές και να δίνουν ευκαιρίες και σε νέα παιδιά». Η καλύτερη συνταγή, για τον Χατζάκη από το Εθνικό, συνοψίζεται στο «να μιλάμε όχι για τον άνθρωπο αλλά με τον άνθρωπο». Του Βούρου από το ΚΘΒΕ, στο «να μην υποτιμάμε τη νοημοσύνη του κοινού γιατί έτσι οι επιλογές θα είναι άξιες των προσδοκιών του και των ιδρυτικών διατάξεων του Κρατικού». Αυτό, πάλι, που θα ήθελε η Λίλα, η φιλόλογος, για το ελληνικό θέατρο είναι «να με εκπλήσσει. Να γίνει περισσότερο τολμηρό στις επιλογές του όχι περισσότερο τηλεοπτικό στους θιάσους του».  

Μειώσεις τιμών 
και προσδοκιών
Το Εθνικό Θέατρο, από εκεί που η τιμή των εισιτηρίων του πέρυσι έφτανε κατά μέσο όρο τα 19 ευρώ, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Χατζάκη, έπειτα από μείωση 26% άγγιξε περίπου τα 14. Η συνεργασία του με το ΚΕΘΕΑ, στο πλαίσιο της δράσης Θέατρο Κατ’ Οίκων, φιλοδοξεί να φέρει το θέατρο κοντά σε ευπαθείς ομάδες. Το μόνο που αισθάνεται ότι δεν κατάφερε φέτος ο καλλιτεχνικός διευθυντής, είναι η επιβεβαίωση του χώρου της σχολής και του εργαστηρίου αρχαίου δράματος που είχε αναγγελθεί, η ανανέωση της ιστοσελίδας, η προσέλευση όσων νέων ήθελε. Από την άλλη η Ελληνική Θεαμάτων, από 40 ευρώ που ήταν ο μέσος όρος εισιτηρίων στο Παλλάς λέει η Ειρήνη Λαγουρού, φέτος έφτασε τα 26 – και από 21 στις άλλες σκηνές, τα 14. Το ΚΘΒΕ πήρε μεταξύ των άλλων πρωτοβουλίες όπως η Κάρτα Συγκοινωνούντων Θεάτρων» ή το ένα εισιτήριο δώρο στα τέσσερα. Το δικό του αδύνατο σημείο ήταν επίσης η νεολαία. «Δεν είναι εύκολο να πειστούν» λέει ο Γιάννη Βούρος, «ότι στα μάρμαρα και στους καθρέφτες των σκηνών του ΚΘΒΕ υπάρχει κάτι που τους αφορά. Είναι όμως στους στόχους μας».