Θα κάνει ό,τι είναι απαραίτητο

Η ψευτοθρησκευτική αύρα των επικεφαλής των κεντρικών τραπεζών έγκειται στην ικανότητά τους να κάνουν χρήματα από το τίποτα. Μερικές φορές η μαγεία δημιουργείται μόνο με λέξεις: η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει αδυναμία στην τέχνη της λεκτικής παρέμβασης από το καλοκαίρι του 2012, όταν το αφεντικό της Μάριο Ντράγκι διαπίστωσε ότι μόνο μία φράση – «θα κάνω ό,τι είναι απαραίτητο» – έκανε τους κερδοσκόπους να υποχωρήσουν. Τότε άρχισε να διαλύεται ο φόβος για την κατάρρευση του ευρώ και για τη Γηραιά Ηπειρο ξεκίνησε μια αργή επιστροφή στην ομαλότητα. Πολύ αργή βέβαια: 26 εκατ. πολίτες είναι άνεργοι, η ΕΚΤ δεν έχει διαλύσει όλες τις αμφιβολίες και η ανάκαμψη δείχνει ιδιαίτερα ευάλωτη, παρά τη βελτίωση στις αγορές. Τα προβλήματα είναι διαφορετικά ανά περιοχή. Η ανεργία στον Νότο είναι τρεις φορές μεγαλύτερη από ό,τι στον Βορρά, τα επιτόκια για τις επιχειρήσεις στην περιφέρεια της Ευρώπης για τα δάνειά τους είναι σχεδόν δύο ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα από ό,τι πληρώνουν οι γερμανικές εταιρείες και οι κίνδυνοι αποπληθωρισμού είναι υπαρκτοί: το ΔΝΤ τους υπολογίζει στο 25%. Μπροστά σε όλες αυτές τις προκλήσεις η ΕΚΤ φαίνεται να μένει αδρανής μέχρι τώρα. Από εδώ και πέρα, όμως, τα πράγματα μπορεί να αλλάξουν με ένα σχέδιο σε δύο φάσεις και με την υπενθύμιση ότι τα λόγια του Ντράγκι γίνονται κάθε φορά λιγότερο αποτελεσματικά.

Με την αξιοπιστία της σε κίνδυνο, η ΕΚΤ συνεδριάζει την Πέμπτη στις Βρυξέλλες. Οι σχετικές αποφάσεις είναι πιθανό να αναβληθούν για ένα μήνα. Η σημαντική στιγμή είναι τον Ιούνιο, με την Τράπεζα να έχει υποχρέωση να αναθεωρήσει τις προβλέψεις της σε συνάρτηση με τις τιμές. Εάν ο πληθωρισμός δεν ανέβει και το ευρώ παραμείνει ισχυρό (στο 1,38 δολ., ισοτιμία που δυσχεραίνει την ευρωπαϊκή εκτόξευση), η ΕΚΤ θα ενεργοποιήσει την πρώτη φάση του σχεδίου. Μια μικρή μείωση των επιτοκίων στο 0,15%, συνοδευόμενη από ένα έκτακτο μέτρο: αρνητικό επιτόκιο καταθέσεων ούτως ώστε οι τράπεζες να πρέπει να πληρώσουν για να αφήσουν τα χρήματά τους στην ΕΚΤ, σύμφωνα με πηγές της Φρανκφούρτης. Τα αποτελέσματα αυτής της επιλογής είναι αμφίβολα, θα αποτελέσουν όμως σαφές σημάδι ότι αυτή τη φορά ο Ντράγκι είναι έτοιμος να κάνει ό,τι χρειάζεται. Αυτή η κίνηση μπορεί να επηρεάσει τις τιμές και το ευρώ όπως συνέβη στη Σουηδία και στη Δανία, οι οποίες εφάρμοσαν τέτοιου είδους μέτρα με θετικό αποτέλεσμα αν και περιορισμένης έκτασης. Πρωτίστως ωστόσο είναι ένα μήνυμα στις αγορές, ένα είδος ψυχολογικού παιχνιδιού προκειμένου να καταστεί σαφές ότι η ΕΚΤ βρίσκεται σε εγρήγορση.

Εάν έπειτα από αυτό δεν επέλθει αλλαγή ή ανάκαμψη, μελετάται ένα δεύτερο βήμα: ένα πρόγραμμα αγοράς τίτλων α λα αμερικανικά. Αυτό, αν συμβεί – και πρόκειται για πολύ ευαίσθητη πολιτική απόφαση -, θα γίνει το φθινόπωρο. Κατά βάθος η ΕΚΤ ελπίζει σε πιο σταθερή ανάκαμψη, που θα της επιτρέψει να αποφύγει μια τέτοια περιπέτεια σε αχαρτογράφητα ύδατα. «Η Μπούντεσμπανκ δεν πείθεται από αυτό το εργαλείο ούτε ξέρουμε πώς να το εφαρμόσουμε, ενώ δεν είναι καν σαφές ότι είναι απαραίτητο αν τα πράγματα χειροτερέψουν» λέει ο σύμβουλος μιας εθνικής κεντρικής τράπεζας στην εφημερίδα «Ελ Παΐς».

Τα στελέχη της ΕΚΤ φαίνεται να παίζουν τη γάτα με το ποντίκι. Την μια ημέρα απειλούν να ενεργοποιήσουν το πρόγραμμα και την άλλη το διαψεύδουν εμφατικά. Ο Ντράγκι δήλωσε πρόσφατα ότι τα διάφορα μέτρα έχουν διαφορετικούς στόχους. Οι ειδικοί συμφωνούν ότι αυτός ο δρόμος οδηγεί σε ακόμα πιο συντηρητική Κεντρική Τράπεζα. «Είναι όλο και πιο σαφές ότι οι λέξεις και μόνο οι λέξεις δεν επαρκούν πλέον» λέει ο Τσαρλς Γκούντχαρτ, πρώην επικεφαλής της Τράπεζας της Αγγλίας. Ο καθηγητής του Χάρβαρντ Κεν Ρογκόφ υποστηρίζει ότι ο Ντράγκι «μπαίνει σε πειρασμό να συνεχίσει να περιμένει να φανεί η ανάπτυξη και θέλει να δει νέες προβλέψεις για τον πληθωρισμό. Βρισκόμαστε σε κρίσιμη στιγμή: διακυβεύεται το κύρος του και έτσι επικεντρώνει εκεί όλη του την προσοχή. Μέχρι να βγουν τα αποτελέσματα το μόνο που θα βλέπουμε θα είναι αντιπερισπασμοί».