Καπετάνιοι που πρόδωσαν τα γαλόνια τους

Στις 15 Απριλίου 1912, στο παρθενικό ταξίδι του, ο «Τιτανικός» ναυάγησε στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό παίρνοντας μαζί του περισσότερους από 1.500 επιβαίνοντες και τον καπετάνιο. Εκτοτε, η αντίληψη ότι ο καπετάνιος πέφτει μαζί με το πλοίο του έχει εμποτιστεί στη λαϊκή κουλτούρα. Σήμερα όμως, για δεύτερη φορά σε διάστημα δύο ετών – πρώτα στην Ιταλία, τώρα στη Νότια Κορέα -, ένας καπετάνιος εγκαταλείπει από τους πρώτους το ναυαγισμένο καράβι του, βάζοντας τη δική του ζωή πάνω από των τρομοκρατημένων επιβατών.

Από το τελευταίο περιστατικό, η εικόνα που πρωταγωνίστησε στα διεθνή μέσα ενημέρωσης ήταν εκείνη του 69χρονου νοτιοκορεάτη καπετάνιου Λι Τζουν Σεόκ την ώρα που δραπέτευε από το κατάστρωμα του «Sewol» για να επιβιβαστεί σε σκάφος της Ακτοφυλακής, αφήνοντας πίσω του εκατοντάδες έφηβους επιβάτες παγιδευμένους μέσα στους πλημμυρισμένους διαδρόμους και τις καμπίνες του πλοίου. Οι μπλόγκερ της Νότιας Κορέας τον ονόμασαν «διάβολο του “Sewol”». Οι Αρχές τού έδειξαν τον δρόμο της φυλακής.

Η συμπεριφορά του προκάλεσε σοκ στη διεθνή κοινότητα των ναυτικών. Ολοι μιλούν για παραβίαση μιας περήφανης διεθνούς παράδοσης (και της Νότιας Κορέας), της υπεύθυνης διαχείρισης του πλοίου, η οποία βασίζεται τόσο σε αποδεκτούς κώδικες συμπεριφοράς όσο και στον νόμο. «Αυτός ο άνθρωπος αποτελεί όνειδος για όσους έχουν υπηρετήσει στη θάλασσα» τονίζει ο Τζον Πάτζετ, συνταξιούχος υποναύαρχος του αμερικανικού ναυτικού και πρώην κυβερνήτης υποβρυχίου. Την άποψη αυτή συμμερίζεται και ο αμερικανός πλοίαρχος Ουίλιαμ Ντόχερτι. Ο Πάτζετ παρομοίασε μάλιστα τη στάση του νοτιοκορεάτη καπετάνιου με την εγκατάλειψη του «Costa Concordia», του κρουαζιερόπλοιου που βυθίστηκε στα ανοικτά των ιταλικών ακτών το 2012, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 30 άνθρωποι. «Δεν μπορείς να αναλαμβάνεις την ευθύνη 500 ψυχών ή να λες ότι το κάνεις, κι έπειτα να είσαι ο πρώτος στη σωσίβια λέμβο» υποστηρίζει. Ο καπετάνιος του «Costa Concordia», Φραντσέσκο Σκετίνο, κατηγορείται για ανθρωποκτονία. Στις περισσότερες χώρες δεν υπάρχει νόμος ο οποίος να υποχρεώνει ρητά τον καπετάνιο να είναι ο τελευταίος που θα εγκαταλείψει ένα ναυαγισμένο πλοίο, δίνοντας έτσι στους πλοιάρχους το περιθώριο να επιβιβαστούν σε σωσίβιες λέμβους ή περιπλέοντα  πλοία, εάν από εκεί μπορούν συντονίσουν καλύτερα μία επιχείρηση εκκένωσης. Δεν ισχύει όμως το ίδιο και για το Δίκαιο της Νότιας Κορέας, εξού και ο Λι συνελήφθη αμέσως. Σύμφωνα επίσης με μία διεθνή ναυτιλιακή Συνθήκη, γνωστή ως Ασφάλεια της Ανθρώπινης Ζωής στη Θάλασσα – η οποία εγκρίθηκε για πρώτη φορά το 1914 μετά την τραγωδία του «Τιτανικού» -, ο καπετάνιος του πλοίου είναι υπεύθυνος και για την ασφάλεια του πλοίου του, αλλά και για όλους τους επιβαίνοντες.

Η λίστα των πλοιάρχων – εμπορικού ή πολεμικού ναυτικού – οι οποίοι αρνήθηκαν σε ανάλογες περιπτώσεις να εγκαταλείψουν το πλοίο τους είναι μεγάλη. Ο καπετάνιος του «Τιτανικού», Εντουαρντ Σμιθ, πιθανότατα είχε αναπτύξει μεγάλη ταχύτητα όταν το βρετανικό υπερωκεάνιο προσέκρουσε στο παγόβουνο. Παρ’ όλα αυτά, επαινέθηκε στη συνέχεια για την τεράστια βοήθειά του στη σωτηρία περισσότερων από 700 ανθρώπων. Ο Σμιθ ήταν εκείνος που επέμενε στη διάσωση πρώτα των γυναικών και των παιδιών, ενώ ο ίδιος παρέμεινε κοντά στη γέφυρα μέχρι τέλους.

Ο Πιέρο Καλαμάι, πλοίαρχος του ιταλικού υπερωκεάνιου «Andrea Doria» το οποίο συγκρούστηκε με άλλο πλοίο στα ανοιχτά του νησιού Ναντάκετ (νότια της Μασαχουσέτης) το 1956, επιχείρησε να μείνει μόνος πάνω στο πλοίο, ακόμη και όταν εκκενώθηκε, με την ελπίδα ότι θα το σώσει. Συμφώνησε να το εγκαταλείψει μόνο όταν συνάδελφοί του τον υποχρέωσαν προκειμένου να φύγουν και οι ίδιοι.

Ομοίως έπραξε και ο πλοίαρχος Ραφαέλ Μπενίτεζ το 1949, όταν το πρώτο αμερικανικό κατασκοπευτικό υποβρύχιο του Ψυχρού Πολέμου, το «Cochino», έπιασε φωτιά και επρόκειτο να βυθιστεί στη Θάλασσα του Μπάρεντς, κοντά στη Ρωσία. Αφότου όλοι οι άνδρες του επιβιβάστηκαν σε άλλο πλοίο, ο Μπενίτεζ θέλησε να μείνει για να υπερασπιστεί το υποβρύχιο. Αναγκάστηκε να το εγκαταλείψει όταν ήταν πια πολύ αργά για το «Cochino».