Ο εγκέφαλος είναι ο ένοχος!

Καθημερινά αυξάνονται οι καταθέσεις στοιχείων στα αμερικανικά ποινικά δικαστήρια όπου οι κατηγορούμενοι επικαλούνται «ανωμαλία στη δομή του εγκεφάλου», προκειμένου να έχουν «μειωμένο καταλογισμό» σε αδικήματα που έχουν διαπράξει. Κι αυτό διότι όπως έχει αποδειχθεί επιστημονικά δεν είναι απαραίτητο κάποιος να έχει διαγνωσμένο ψυχιατρικό πρόβλημα που γίνεται αποδεκτό ως ελαφρυντικό της ποινής σχεδόν από όλα τα δικαστικά συστήματα. Υπάρχουν και αρκετές περιπτώσεις που ένας όγκος στον εγκέφαλο μπορεί, για παράδειγμα, να μετατρέψει κάποιον σε δολοφόνο ή παιδεραστή και με την κατάλληλη θεραπεία να διακοπεί αιφνιδίως η άνομη συμπεριφορά.

Μιλώντας στο Συνέδριο Νευροεπιστημών που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στο Σικάγο, η Νίτα Φαραχανί, δικηγόρος, σύμβουλος του αμερικανού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα, επεσήμανε ότι δίκες όπως αυτές συγκέντρωναν όλο και περισσότερο εξεζητημένες τεχνικές υπεράσπισης, οι οποίες βασίζονταν σε νευρολογικά δεδομένα. Στόχος ήταν να αποδειχθεί πώς «οι κατηγορούμενοι δεν ήταν υπεύθυνοι για τους φόνους ή άλλου είδους εγκληματικές πράξεις που είχαν διαπράξει, αλλά έφταιγαν οι δομές του εγκεφάλου τους».

Τα συμπεράσματα που παρουσίασε η κ. Φαραχανί εξήχθησαν έπειτα από ανάλυση δεδομένων σε περισσότερες από 1.500 δίκες από το 2005 έως το 2012. Παράλληλα, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έχει αρχίσει έρευνα για το κατά πόσον τέτοιου είδους αποδεικτικά στοιχεία μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε ποινικά δικαστήρια.

Από την έρευνα αυτή προέκυψε ότι υπήρξαν αρκετές υποθέσεις στις οποίες οι κατηγορούμενοι χρησιμοποίησαν τη νευροεπιστήμη για να αποδείξουν ότι οι απολογίες τους δεν ήταν σωστές, επειδή απλώς δεν ήταν σε θέση να δώσουν απολογία. Και πολλοί από αυτούς κέρδισαν τη δίκη.

Το 2009, μια Ιταλίδα η οποία παραδέχθηκε ότι σκότωσε την αδελφή της, έβαλε φωτιά στο άψυχο σώμα της και ακολούθως αποπειράθηκε να σκοτώσει τους γονείς της καταδικάστηκε σε ισόβια. Σε επανάληψη όμως της δίκης, το 2011, ο δικηγόρος της κατέθεσε στοιχεία χρησιμοποιώντας μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου και απόψεις γενετιστών και νευρολόγων, με τα οποία κατάφερε να αποδείξει ότι ο εγκέφαλός της είχε εκ γενετής ανωμαλίες. Αποτέλεσμα ήταν το δικαστήριο να μειώσει την ποινή από ισόβια στα 20 χρόνια. Στα ιατρικά δεδομένα που καταθέτουν ως στοιχεία οι δικηγόροι των κατηγορουμένων συμπεριλαμβάνονται χτυπήματα στο κεφάλι, προβλήματα στη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου, προβλήματα δομών εκ γενετής, όγκοι που συμπιέζουν δομές και επιπλέον ό,τι αποδεικτικό στοιχείο χρειάζεται για να τεκμηριώσουν την άποψή τους.

Η κ. Φαραχανί πιστεύει ότι οι δικαστές και οι δικηγόροι θα πρέπει να εξειδικευθούν περισσότερο σε τέτοιου είδους θέματα, ούτως ώστε να γνωρίζουν τι μπορεί να χρησιμοποιηθεί και τι όχι. «Ο νόμος κάνει ερωτήσεις που η επιστήμη δεν μπορεί να απαντήσει και η επιστήμη απαντά σε ερωτήσεις που ο νόμος δεν ρωτά. Δεν μπορείς μέσα από μία αξονική τομογραφία εγκεφάλου να αποδείξεις ότι κάποιος είναι υπεύθυνος ή όχι και να βγάλεις ετυμηγορία» εξηγεί ο Νάιτζελ Ισταμαν, καθηγητής Νομικής και Ηθικής στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.